Vĩnh biệt

Hai người bạn ăn xong bữa tối. Từ cửa sổ quán cà phê, họ nhìn thấy đại lộ đông nghịt người. Họ cảm thấy những làn gió ấm lướt qua, thứ gió chạy khắp Pa-ri trong những đêm hè êm dịu, khiến khách qua đường ngẩng đầu lên, khiến người ta muốn ra đi, đi tới đâu đó, chẳng biết đâu, dưới những tán lá, khiến người ta mơ tới những dòng sông dưới ánh trăng, tới đom đóm và chim họa mi.

Một người, Hăng-ri Xi-mông, thở dài sườn sượt mà nói:

"Chà, tôi già rồi. Buồn thật. Ngày xưa, những tối thế này, tôi thấy trong người hừng hực như có quỷ. Giờ thì tôi chỉ còn thấy tiếc nuối. Đời trôi nhanh quá!"

Ông đã hơi phát tướng, chừng bốn mươi lăm tuổi, và hói gần hết.

Người kia, Pi-e Cạc-ni-ê, lớn tuổi hơn một chút nhưng gầy hơn và hoạt bát hơn, tiếp lời:

"Tôi ấy à, ông bạn thân mến, tôi già đi mà chẳng hề hay biết gì. Lúc nào tôi cũng vui vẻ, khỏe khoắn, tráng kiện, đủ cả. Vả lại, vì ngày nào người ta cũng soi gương, nên người ta không thấy tuổi tác đang làm việc của nó, bởi nó chậm rãi, đều đặn, và nó thay đổi gương mặt êm đến nỗi không nhận ra được những bước chuyển. Chỉ vì thế mà chúng ta không chết vì buồn sau dăm ba năm tàn phá. Bởi chúng ta không nhận ra sự tàn phá ấy. Muốn biết được nó, phải nhịn sáu tháng không nhìn mặt mình. Ồ, lúc ấy mới là một đòn choáng váng!

"Còn đàn bà, ông bạn ạ, tôi thương họ biết bao, những con người tội nghiệp. Tất cả hạnh phúc của họ, tất cả quyền lực của họ, cả cuộc đời họ nằm trong sắc đẹp, mà sắc đẹp chỉ kéo dài mười năm.

"Thế đấy, tôi già đi mà chẳng ngờ gì. Tôi tưởng mình gần như vẫn là một chàng trai, trong khi đã gần năm mươi tuổi. Chẳng thấy mình đau ốm gì, tôi cứ thế mà sống, vui vẻ và thanh thản.

"Tôi vỡ lẽ ra mình đã tàn tạ theo một cách giản dị và khủng khiếp, và điều ấy làm tôi suy sụp suốt gần sáu tháng... rồi tôi đành chấp nhận.

"Tôi đã nhiều lần yêu, như mọi người đàn ông, nhưng có một lần là hơn cả.

"Tôi gặp nàng bên bờ biển, ở Ê-tơ-ra-ta, chừng mười hai năm trước, ít lâu sau chiến tranh. Chẳng gì xinh xắn bằng bãi biển ấy, buổi sáng, giờ tắm biển. Nó nhỏ, cong tròn như hình móng ngựa, có những vách đá trắng cao vút bao quanh, thủng những cái lỗ kỳ dị mà người ta gọi là những cái Cổng: một cái khổng lồ, duỗi cái chân khổng lồ của nó ra biển, cái kia đối diện, ngồi thu lu tròn trịa. Đám đông đàn bà tụ lại, chen chúc trên cái dải sỏi hẹp, phủ lên nó một khu vườn rực rỡ những bộ áo sáng màu, giữa khung cảnh đá cao ấy. Mặt trời đổ thẳng xuống bờ biển, xuống những chiếc ô đủ màu, xuống mặt biển xanh ngả lục, và tất cả vui tươi, duyên dáng, tươi cười trước mắt. Người ta tới ngồi sát mép nước, ngắm những người tắm biển. Họ đi xuống, quấn mình trong chiếc áo choàng vải nỉ, rồi cởi ra bằng một cử chỉ duyên dáng khi tới mép bọt của những con sóng ngắn, và họ bước xuống biển bằng những bước nhỏ nhanh nhẹn, đôi khi khựng lại vì một cơn rùng mình lạnh buốt thích thú, một thoáng nghẹt thở.

"Ít ai qua được thử thách của buổi tắm biển ấy. Chính ở đó người ta đánh giá họ, từ dáng đi tới dáng người. Nhất là lúc lên bờ thì lộ ra những ai yếu kém, dù nước biển là một trợ thủ đắc lực cho những tấm thân đã nhão.

"Lần đầu tiên tôi nhìn thấy thiếu phụ ấy như thế, tôi đã mê mẩn, đã bị quyến rũ. Nàng qua được thử thách, qua một cách vững vàng. Rồi có những gương mặt mà sức hút của nó xộc vào ta đột ngột, xâm chiếm ta ngay tức khắc. Tưởng như người ta vừa gặp được người đàn bà mà mình sinh ra để yêu. Tôi đã có cảm giác ấy, cái cú chấn động ấy.

"Tôi nhờ người giới thiệu, và chẳng mấy chốc đã mắc vào lưới như chưa bao giờ mắc. Nàng tàn phá trái tim tôi. Thật là một điều khủng khiếp mà ngọt ngào, khi phải chịu sự thống trị của một người đàn bà như thế. Gần như một cực hình, và đồng thời là một hạnh phúc không ngờ. Cái nhìn của nàng, nụ cười của nàng, những sợi tóc trên gáy nàng khi gió nhẹ nâng lên, mọi đường nét nhỏ nhất trên gương mặt nàng, mọi cử động nhỏ nhất của nét mặt nàng, đều làm tôi mê say, làm tôi điên đảo, làm tôi cuồng dại. Nàng chiếm lấy tôi bằng tất cả con người nàng, bằng cử chỉ, bằng dáng điệu, thậm chí bằng cả những món đồ nàng mang theo, chúng trở nên có ma lực. Tôi xao xuyến khi thấy tấm mạng che mặt của nàng trên một món đồ gỗ, đôi găng tay nàng vứt trên một chiếc ghế bành. Những bộ áo của nàng với tôi như không ai bắt chước nổi. Chẳng ai có những chiếc mũ giống mũ của nàng.

"Nàng đã có chồng, nhưng chồng nàng cứ thứ bảy lại tới, rồi thứ hai lại đi. Vả lại tôi chẳng bận tâm gì tới ông ta. Tôi không ghen với ông ta, chẳng hiểu vì sao. Chưa bao giờ có một con người nào với tôi lại ít quan trọng trong đời như thế, lại ít thu hút sự chú ý của tôi đến thế, như người đàn ông ấy.

"Tôi yêu nàng biết bao! Nàng mới đẹp làm sao, duyên dáng làm sao, trẻ trung làm sao! Nàng là chính tuổi trẻ, chính sự thanh lịch, chính sự tươi mát. Chưa bao giờ tôi cảm thấy như thế, rằng đàn bà là một sinh vật xinh đẹp, tinh tế, thanh nhã, mảnh mai, được tạo nên bằng duyên dáng và yêu kiều. Chưa bao giờ tôi hiểu được có bao nhiêu vẻ đẹp quyến rũ trong đường cong của một gò má, trong cử động của một làn môi, trong những nếp tròn của một vành tai nhỏ, trong hình dáng của cái bộ phận ngớ ngẩn mà người ta gọi là cái mũi.

"Chuyện ấy kéo dài ba tháng, rồi tôi sang châu Mỹ, lòng tan nát vì tuyệt vọng. Nhưng hình bóng nàng vẫn ở lại trong tôi, dai dẳng, đắc thắng. Nàng chiếm lấy tôi từ xa cũng như đã chiếm lấy tôi khi ở gần. Năm tháng trôi qua. Tôi không quên nàng. Hình ảnh duyên dáng của nàng vẫn ở trước mắt tôi và trong tim tôi. Và tình thương mến của tôi vẫn chung thủy với nàng, giờ đây đã thành một tình thương mến lặng lẽ, một cái gì như kỷ niệm yêu dấu về điều đẹp nhất và quyến rũ nhất mà tôi từng gặp trong đời.

"Mười hai năm, sao mà ngắn ngủi trong đời một con người! Người ta chẳng thấy chúng trôi qua! Chúng đi, năm này nối năm kia, êm ả mà nhanh chóng, chậm chạp mà vội vàng, năm nào cũng dài mà sao hết sớm thế! Và chúng cộng dồn lại nhanh đến thế, chúng để lại sau lưng ít dấu vết đến thế, chúng tan biến trọn vẹn đến thế, đến nỗi khi ngoảnh lại nhìn quãng thời gian đã qua, người ta chẳng thấy gì nữa, và người ta không hiểu sao mình lại già.

"Thật tình tôi có cảm giác chỉ vài tháng ngắn ngủi ngăn cách tôi với cái mùa hè duyên dáng trên bãi sỏi Ê-tơ-ra-ta.

"Mùa xuân vừa rồi, tôi đi ăn tối ở Mê-dông La-phít, nhà mấy người bạn.

"Đúng lúc đoàn tàu chuyển bánh, một bà béo bước lên toa tôi, kèm theo bốn cô bé con. Tôi chỉ liếc qua bà mẹ gà con ấy, rất to, rất tròn, với gương mặt tròn như mặt trăng rằm, đội một cái mũ thắt ruy băng.

"Bà thở phì phò, hụt hơi vì vừa đi nhanh. Còn lũ trẻ thì bắt đầu ríu rít. Tôi mở tờ báo ra và bắt đầu đọc.

"Tàu vừa qua A-ni-e thì bà hàng xóm bỗng hỏi tôi:

"'Xin lỗi ông, có phải ông là ông Cạc-ni-ê không ạ?'

"'Vâng, thưa bà.'

"Thế là bà bật cười, tiếng cười khoái chí của một người đàn bà hiền hậu, nhưng lại phảng phất buồn.

"'Ông không nhận ra tôi sao?'

"Tôi ngập ngừng. Quả thật tôi tưởng như đã gặp gương mặt ấy ở đâu đó, nhưng ở đâu? nhưng khi nào? Tôi đáp:

"'Có... mà cũng không... Chắc chắn là tôi biết bà, nhưng không nhớ ra tên.'

"Bà hơi đỏ mặt.

"'Bà Giu-li Lơ-phe-vrơ.'

"Chưa bao giờ tôi lãnh một đòn như thế. Trong một giây tôi tưởng như mọi sự đã chấm hết với mình! Tôi chỉ cảm thấy một tấm màn vừa rách toạc trước mắt, và tôi sắp nhìn thấy những điều ghê gớm và đau lòng.

"Là nàng! Người đàn bà béo phục phịch tầm thường này, là nàng sao? Và nàng đã đẻ ra bốn đứa con gái kia từ khi tôi không gặp nàng. Và những sinh linh bé nhỏ ấy làm tôi kinh ngạc chẳng kém gì chính mẹ chúng. Chúng sinh ra từ nàng. Chúng đã lớn, đã có chỗ đứng trong cuộc đời. Trong khi nàng thì không còn đáng kể gì nữa, nàng, cái kỳ quan của sự duyên dáng tinh tế và yểu điệu kia. Tôi tưởng như mới gặp nàng hôm qua, thế mà giờ tôi gặp lại nàng thế này! Có thể như vậy được sao? Một nỗi đau dữ dội bóp nghẹt tim tôi, cùng với một sự phẫn nộ chống lại chính tạo hóa, một cơn uất ức vô lý chống lại cái công cuộc tàn phá thô bạo, đê tiện ấy.

"Tôi nhìn nàng, bàng hoàng. Rồi tôi nắm tay nàng, và nước mắt dâng lên mi tôi. Tôi khóc tuổi trẻ của nàng, tôi khóc cái chết của nàng. Vì tôi đâu có quen bà béo này.

"Nàng cũng xúc động, lắp bắp:

"'Tôi thay đổi nhiều lắm, phải không ông? Biết làm sao được, mọi sự đều qua đi. Ông thấy đấy, tôi đã thành một người mẹ, chỉ là một người mẹ, một người mẹ hiền. Vĩnh biệt những thứ khác, thế là hết. Ồ, tôi cũng đoán là ông sẽ không nhận ra tôi, nếu có lúc nào ta gặp lại nhau. Mà ông cũng thay đổi đấy, tôi phải mất một lúc mới chắc là mình không nhầm. Tóc ông bạc trắng cả rồi. Ông nghĩ xem. Mười hai năm rồi! Mười hai năm! Con gái lớn của tôi đã mười tuổi.'

"Tôi nhìn đứa bé. Và tôi tìm thấy ở nó đôi chút nét duyên ngày xưa của mẹ nó, nhưng còn chưa rõ, còn chưa thành hình, còn ở phía trước. Và cuộc đời hiện ra trước mắt tôi, vụt qua như một đoàn tàu.

"Tàu tới Mê-dông La-phít. Tôi hôn tay người bạn cũ. Tôi chẳng tìm được gì để nói với nàng ngoài những câu sáo rỗng vô vị. Tôi xúc động quá không nói nên lời.

"Tối hôm ấy, một mình ở nhà, tôi soi gương rất lâu, rất rất lâu. Và cuối cùng tôi nhớ ra mình từng như thế nào, hình dung lại bộ ria nâu và mái tóc đen của mình, và vẻ trẻ trung trên gương mặt mình. Giờ thì tôi đã già. Vĩnh biệt."

— Hết —