Đêm xe ba ngựa qua tu viện

Chương 1: Đêm xe ba ngựa qua tu viện

Xô-phi-a Lơ-vốp-na nói to:

— Buông tôi ra, tôi muốn tự cầm cương! Tôi sẽ ngồi cạnh bác xà ích! Bác xà ích ơi, đợi đã, tôi lên ngồi ghế trước với bác.

Cô đứng trên chiếc xe trượt tuyết, còn chồng cô là Vla-đi-mia Ni-ki-tích và người bạn thời thơ ấu là Vla-đi-mia Mi-khai-lư-tsơ thì giữ hai tay cô để cô khỏi ngã. Cỗ xe ba ngựa lao vun vút.

Vla-đi-mia Ni-ki-tích bực bội thì thầm với người bạn đồng hành:

— Tôi đã bảo không nên cho cô ấy uống cô-nhắc mà. Anh thật là!

Ông đại tá biết qua kinh nghiệm rằng ở những người đàn bà như vợ ông, Xô-phi-a Lơ-vốp-na, sau một cơn vui nhộn ồn ào, hơi chếnh choáng, thường sẽ đến những tràng cười rũ rượi rồi đến khóc. Ông sợ rằng giờ đây, khi về đến nhà, thay vì được ngủ, ông sẽ phải loay hoay với khăn chườm và thuốc nhỏ.

Xô-phi-a Lơ-vốp-na kêu lên:

— Họ! Tôi muốn cầm cương!

Cô vui thật lòng và đắc thắng. Hai tháng nay, từ chính ngày cưới, cô cứ day dứt vì ý nghĩ rằng mình đã lấy đại tá I-a-gích vì tính toán, và như người ta nói, vì hờn dỗi. Nhưng hôm nay, ở nhà hàng ngoại thành, rốt cuộc cô đã tin chắc rằng mình yêu ông say đắm. Dù đã năm mươi tư tuổi, ông vẫn thon thả, nhanh nhẹn, dẻo dai biết bao, chơi chữ duyên dáng biết bao, và hát theo những cô gái Di-gan hay biết bao. Thật đấy, bây giờ những người đàn ông có tuổi thú vị hơn bọn trẻ cả nghìn lần, cứ như thể tuổi già và tuổi trẻ đã đổi vai cho nhau. Ông đại tá hơn bố cô hai tuổi, nhưng điều ấy có nghĩa lý gì, nếu nói cho thật lòng thì sức sống, sự hăng hái và vẻ tươi tắn ở ông hơn hẳn ở chính cô không biết bao nhiêu mà kể, dù cô mới hai mươi ba tuổi?

Cô nghĩ: "Ôi, anh yêu! Tuyệt vời!"

Ở nhà hàng, cô cũng tin chắc rằng tình cảm ngày trước trong lòng cô không còn lại dù một tia lửa. Với người bạn thời thơ ấu Vla-đi-mia Mi-khai-lư-tsơ, hay gọi đơn giản là Vô-lô-đia, người mà mới hôm qua cô còn yêu đến điên dại, đến tuyệt vọng, giờ đây cô thấy hoàn toàn dửng dưng. Suốt buổi tối hôm nay, cô thấy anh ta uể oải, ngái ngủ, chẳng có gì thú vị, tầm thường, và cái vẻ điềm nhiên mà anh ta vẫn thường dùng để lảng tránh việc trả tiền nhà hàng, lần này đã làm cô phẫn nộ, cô suýt nữa không nén được mà nói với anh ta: "Nếu anh nghèo thì cứ ngồi nhà." Chỉ một mình ông đại tá trả tiền.

Có lẽ vì trước mắt cô cây cối, cột điện báo và những đống tuyết cứ vụt qua, nên đủ thứ ý nghĩ khác nhau đến trong đầu cô. Cô nghĩ: tiền nhà hàng đã trả một trăm hai mươi rúp, trả các cô Di-gan một trăm, và ngày mai, nếu muốn, cô có thể ném qua cửa sổ cả một nghìn rúp, trong khi hai tháng trước, trước đám cưới, cô chẳng có nổi ba rúp của riêng mình, việc gì vặt vãnh cũng phải xin bố. Đời thay đổi biết bao!

Ý nghĩ của cô rối tung, và cô nhớ lại hồi cô chừng mười tuổi, đại tá I-a-gích, người bây giờ là chồng cô, đã theo đuổi bà dì của cô, và cả nhà đều bảo ông đã làm hại đời dì. Quả thật, dì cô thường ra bàn ăn với đôi mắt đỏ hoe, và cứ đi đâu đó mãi, người ta bảo dì, tội nghiệp, chẳng tìm được chỗ nào yên lòng. Hồi ấy ông rất đẹp trai và được phụ nữ mê mệt lạ thường, đến nỗi cả thành phố đều biết ông, và người ta kể rằng ngày nào ông cũng đi thăm các bà mê ông, như bác sĩ đi thăm bệnh nhân. Và giờ đây, dù tóc đã bạc, mặt đã nhăn, mắt đã đeo kính, đôi khi khuôn mặt gầy của ông, nhất là nhìn nghiêng, vẫn trông thật đẹp.

Bố của Xô-phi-a Lơ-vốp-na là bác sĩ quân y, ngày trước từng phục vụ cùng một trung đoàn với I-a-gích. Bố của Vô-lô-đia cũng là bác sĩ quân y, và cũng từng phục vụ cùng trung đoàn với bố cô và với I-a-gích. Dù có những cuộc tình thường rất rắc rối và sóng gió, Vô-lô-đia học rất giỏi. Anh tốt nghiệp đại học xuất sắc, rồi chọn chuyên ngành văn học nước ngoài, và nghe nói đang viết luận án. Anh sống ở doanh trại, với bố, ông bác sĩ quân y, và không có tiền riêng, dù đã ba mươi tuổi. Hồi nhỏ, Xô-phi-a Lơ-vốp-na và anh sống ở hai căn hộ khác nhau nhưng chung một mái nhà. Anh hay sang chơi với cô, và người ta cho hai đứa cùng học khiêu vũ, cùng học nói tiếng Pháp. Nhưng khi anh lớn lên thành một chàng trai thon thả, rất đẹp, cô bắt đầu thấy ngượng trước anh, rồi yêu anh điên cuồng, và yêu mãi cho đến tận gần đây, khi cô lấy I-a-gích. Lớn lên, anh cũng được phụ nữ mê mệt lạ thường. Mới đây có ai đó kể rằng hồi còn là sinh viên, anh thuê phòng trọ gần trường đại học, và lần nào gõ cửa phòng anh cũng nghe thấy tiếng chân anh sau cánh cửa, rồi một lời xin lỗi khe khẽ bằng tiếng Pháp: "Xin thứ lỗi, tôi không ở một mình." I-a-gích khoái anh ra mặt, chúc phúc cho anh trên con đường sau này, như nhà thơ Đéc-gia-vin chúc phúc cho Pút-skin, và hình như rất quý anh. Cả hai ngồi hàng giờ lặng lẽ chơi bi-a hay chơi bài, và nếu I-a-gích đi đâu bằng xe ba ngựa thì cũng mang Vô-lô-đia theo, còn những bí mật trong luận án của mình thì Vô-lô-đia chỉ thổ lộ với mỗi I-a-gích. Thời gian đầu, khi ông đại tá còn trẻ hơn, họ thường rơi vào thế tình địch, nhưng chẳng bao giờ ghen tuông với nhau. Trong giới mà họ cùng lui tới, người ta gọi I-a-gích là Vô-lô-đia lớn, còn người bạn của ông là Vô-lô-đia nhỏ.

Trong chiếc xe trượt tuyết, ngoài Vô-lô-đia lớn, Vô-lô-đia nhỏ và Xô-phi-a Lơ-vốp-na, còn có một người nữa: Mác-ga-ri-ta A-lếch-xan-đrốp-na, hay như mọi người vẫn gọi, Ri-ta, chị họ của bà I-a-gích, một cô gái đã ngoài ba mươi, rất xanh xao, lông mày đen, đeo kính kẹp mũi, hút thuốc lá liên tục, kể cả giữa trời rét căm căm, và lúc nào trên ngực, trên đầu gối cô cũng vương tàn thuốc. Cô nói giọng mũi, kéo dài từng chữ, lạnh lùng, có thể uống rượu mùi và cô-nhắc bao nhiêu cũng được mà không say, và kể những chuyện tiếu lâm hai nghĩa một cách uể oải, nhạt nhẽo. Ở nhà, từ sáng đến tối cô đọc những tạp chí dày cộp, rắc tàn thuốc lên đó, hoặc ăn táo đông lạnh.

Cô nói, giọng ê a:

— Xô-nhi-a, thôi đừng có làm cuồng nữa. Thật đấy, ngớ ngẩn lắm.

Gần đến cửa ô thành phố, cỗ xe ba ngựa chạy chậm lại, nhà cửa và người qua lại bắt đầu thấp thoáng, và Xô-phi-a Lơ-vốp-na lặng đi, nép vào chồng và buông mình theo những ý nghĩ của mình. Vô-lô-đia nhỏ ngồi đối diện. Giờ đây, lẫn vào những ý nghĩ vui vẻ, nhẹ nhõm, đã bắt đầu có những ý nghĩ u ám. Cô nghĩ: người đàn ông đang ngồi đối diện kia biết rằng cô từng yêu anh ta, và dĩ nhiên anh ta tin những lời đồn rằng cô lấy ông đại tá vì hờn dỗi. Cô chưa từng một lần thổ lộ tình yêu với anh ta, cũng không muốn anh ta biết, và cô giấu kín tình cảm của mình. Nhưng nhìn mặt anh ta thì thấy anh ta hiểu cô quá rõ, và lòng tự ái của cô đau nhói. Nhưng trong hoàn cảnh của cô, điều nhục nhã nhất là sau đám cưới, cái anh Vô-lô-đia nhỏ ấy bỗng bắt đầu để ý đến cô, điều trước đây chưa từng có. Anh ta ngồi với cô hàng giờ, khi thì im lặng, khi thì tán gẫu chuyện vặt, và giờ đây trên xe, chẳng nói gì với cô, anh ta khẽ giẫm lên chân cô và nắm lấy tay cô. Rõ ràng anh ta chỉ chờ có thế, chờ cô lấy chồng. Và rõ ràng anh ta khinh cô, và cô chỉ khơi lên ở anh ta một thứ hứng thú nhất định, như với một người đàn bà xấu xa, chẳng đứng đắn gì. Và khi trong lòng cô, niềm đắc thắng và tình yêu dành cho chồng lẫn với cảm giác bị hạ nhục và lòng kiêu hãnh bị xúc phạm, thì một sự hăng máu xâm chiếm lấy cô, và lúc ấy cô muốn ngồi lên ghế xà ích mà hét, mà huýt sáo…

Đúng lúc đi ngang qua tu viện nữ, quả chuông lớn nặng hàng nghìn pút ngân lên. Ri-ta làm dấu thánh giá.

Xô-phi-a Lơ-vốp-na cũng làm dấu thánh giá và rùng mình, nói:

— Ô-li-a của chúng ta ở trong tu viện này đấy.

Ông đại tá hỏi:

— Sao cô ấy lại đi tu?

Ri-ta đáp giận dỗi, rõ ràng là ám chỉ cuộc hôn nhân của Xô-phi-a Lơ-vốp-na với I-a-gích:

— Vì hờn dỗi. Bây giờ cái kiểu vì hờn dỗi ấy đang là mốt. Thách thức cả thế gian. Đang là một cô gái hay cười, làm duyên làm dáng đến liều lĩnh, chỉ mê vũ hội với bạn nhảy, thế mà bỗng dưng, đấy, thế đấy! Làm cho cả thiên hạ ngạc nhiên!

Vô-lô-đia nhỏ bẻ cổ áo lông xuống, để lộ khuôn mặt đẹp đẽ của mình:

— Không đúng đâu. Đây chẳng phải vì hờn dỗi, mà là cả một nỗi kinh hoàng, nếu chị muốn biết. Anh trai cô ấy, Đmi-tri, bị đày đi khổ sai, và bây giờ chẳng ai biết anh ấy ở đâu. Còn mẹ cô ấy thì chết vì đau buồn.

Anh lại dựng cổ áo lên.

Anh nói thêm, giọng nghèn nghẹt:

— Mà Ô-li-a làm thế là phải. Sống thân phận con nuôi, lại còn với một viên ngọc quý như Xô-phi-a Lơ-vốp-na, thì cũng phải nghĩ lại chứ!

Xô-phi-a Lơ-vốp-na nghe thấy giọng khinh miệt trong lời anh ta và muốn nói một câu xấc xược, nhưng cô im lặng. Cái sự hăng máu lúc nãy lại xâm chiếm lấy cô. Cô đứng dậy, hét lên bằng giọng như mếu:

— Tôi muốn đi lễ sáng! Bác xà ích, quay lại! Tôi muốn gặp Ô-li-a!

Họ quay xe lại. Tiếng chuông tu viện trầm và dày, và Xô-phi-a Lơ-vốp-na có cảm giác như có điều gì trong đó gợi nhớ đến Ô-li-a và cuộc đời cô ấy. Ở những nhà thờ khác chuông cũng bắt đầu ngân. Khi bác xà ích ghìm cỗ xe lại, Xô-phi-a Lơ-vốp-na nhảy xuống, và một mình, không ai đi kèm, bước nhanh tới cổng.

Chồng cô gọi to:

— Nhanh lên đấy nhé! Muộn rồi!

Cô đi qua chiếc cổng tối om, rồi theo con đường rợp cây dẫn từ cổng đến nhà thờ chính. Tuyết lạo xạo dưới chân, tiếng chuông đã vang ngay trên đầu, và như thấm vào khắp con người cô. Đây là cửa nhà thờ, ba bậc đi xuống, rồi gian tiền sảnh với những hình các thánh ở hai bên, mùi bách xù và trầm hương, lại một cánh cửa, và một bóng người nhỏ bé đen sẫm mở cửa ra, cúi chào thật thấp, thật thấp… Trong nhà thờ, buổi lễ vẫn chưa bắt đầu. Một bà sơ đi lại bên hàng tượng thánh, thắp nến trên các giá, một bà khác thắp chiếc đèn chùm. Chỗ này chỗ kia, gần các hàng cột và các gian bên, những bóng người đen sẫm đứng bất động. Xô-phi-a Lơ-vốp-na nghĩ: "Vậy là họ đứng thế nào bây giờ, thì sẽ đứng nguyên như thế cho đến sáng." Và cô thấy ở đây tối tăm, lạnh lẽo, buồn tẻ, buồn tẻ hơn cả ở nghĩa trang. Cô buồn chán nhìn những bóng người bất động, đông cứng ấy, và bỗng tim cô thắt lại. Chẳng hiểu sao, ở một bà sơ nhỏ người, đôi vai gầy, đầu trùm khăn đen, cô nhận ra Ô-li-a, dù hồi đi tu Ô-li-a đẫy đà và hình như cao hơn. Ngập ngừng, xúc động mạnh chẳng biết vì sao, Xô-phi-a Lơ-vốp-na đến gần cô tập sinh, nhìn qua vai vào mặt cô ấy, và nhận ra Ô-li-a.

Cô vỗ hai tay vào nhau, xúc động quá không nói được thêm:

— Ô-li-a! Ô-li-a!

Bà sơ nhận ra cô ngay, ngạc nhiên nhướng mày lên, và khuôn mặt tái nhợt, mới rửa, sạch sẽ của cô ấy, và cả, như người ta thấy, chiếc khăn trắng ló ra dưới khăn trùm đen, bừng sáng lên vì vui mừng.

Cô ấy cũng vỗ đôi bàn tay gầy gò, tái nhợt của mình, nói:

— Thế là Chúa ban cho phép lạ rồi.

Xô-phi-a Lơ-vốp-na ôm chặt lấy cô ấy và hôn, và trong lúc ấy cứ sợ người mình có mùi rượu.

Cô nói, hổn hển như vừa đi nhanh:

— Bọn mình vừa đi qua đây, chợt nhớ đến cậu. Lạy Chúa, sao cậu xanh xao thế! Mình… mình rất mừng được gặp cậu. Thế nào? Sao rồi? Có buồn không?

Xô-phi-a Lơ-vốp-na đưa mắt nhìn những bà sơ khác, rồi nói tiếp, giọng khẽ hơn:

— Ở nhà mình có bao nhiêu là thay đổi… Cậu biết không, mình lấy chồng rồi, lấy ông I-a-gích, Vla-đi-mia Ni-ki-tích. Chắc cậu còn nhớ ông ấy… Mình rất hạnh phúc với ông ấy.

— Ôi, tạ ơn Chúa. Thế bố cậu có khoẻ không?

— Khoẻ. Bố hay nhắc đến cậu lắm. Ô-li-a này, dịp lễ cậu đến nhà mình chơi nhé. Nghe chưa?

Ô-li-a mỉm cười:

— Mình sẽ đến. Ngày thứ hai của lễ mình sẽ đến.

Xô-phi-a Lơ-vốp-na, chẳng hiểu vì sao, bật khóc, lặng lẽ khóc một phút, rồi lau mắt nói:

— Ri-ta sẽ tiếc lắm vì không được gặp cậu. Chị ấy cũng đi với mình. Cả Vô-lô-đia cũng ở đây. Họ đứng ở cổng. Họ sẽ mừng biết bao nếu cậu ra gặp họ! Ra với họ đi, buổi lễ đã bắt đầu đâu.

Ô-li-a đồng ý:

— Ừ, đi.

Cô ấy làm dấu thánh giá ba lần, rồi cùng Xô-phi-a Lơ-vốp-na đi ra.

Khi đã ra khỏi cổng, cô ấy hỏi:

— Vậy cậu bảo cậu hạnh phúc à, Xô-ne-tsca?

— Rất hạnh phúc.

— Ôi, tạ ơn Chúa.

Vô-lô-đia lớn và Vô-lô-đia nhỏ, trông thấy bà sơ, liền xuống xe và kính cẩn chào. Cả hai rõ ràng đều cảm động vì khuôn mặt tái nhợt và bộ áo tu sĩ màu đen của cô, và cả hai đều thấy dễ chịu vì cô còn nhớ đến họ và ra chào họ.

Để cô khỏi lạnh, Xô-phi-a Lơ-vốp-na quấn cho cô một tấm chăn len và che thêm một vạt áo lông của mình. Những giọt nước mắt vừa rồi đã làm lòng cô nhẹ nhõm và trong sáng hơn, và cô vui vì cái đêm ồn ào, bồn chồn, thực chất là không trong sạch này bỗng kết thúc một cách trong sạch và hiền hoà đến thế. Và để giữ Ô-li-a bên mình lâu hơn, cô đề nghị:

— Ta cho cô ấy đi xe một vòng đi! Ô-li-a, lên đi, chỉ một lát thôi.

Mấy người đàn ông chờ bà sơ từ chối, vì các vị thánh đâu có đi xe ba ngựa, nhưng họ ngạc nhiên thấy cô ấy đồng ý và lên xe. Và khi cỗ xe lao về phía cửa ô, tất cả đều im lặng, chỉ cố sao cho cô ngồi dễ chịu và ấm áp, và mỗi người đều nghĩ cô ấy ngày trước thế nào và bây giờ thế nào. Giờ đây mặt cô ấy vô cảm, ít biểu lộ, lạnh lùng, tái nhợt, trong suốt, như thể trong huyết quản cô chảy nước chứ không phải máu. Còn hai ba năm trước, cô ấy đẫy đà, má hồng hào, nói chuyện chồng con, cười rũ rượi vì những chuyện vặt nhất…

Đến cửa ô, cỗ xe quay lại. Khi chừng mười phút sau nó dừng trước tu viện, Ô-li-a xuống xe. Trên tháp chuông người ta đã gióng chuông dồn dập.

Ô-li-a cúi chào thật thấp, theo kiểu người tu:

— Chúa phù hộ các anh chị.

— Vậy cậu nhớ đến chơi nhé, Ô-li-a.

— Mình sẽ đến, sẽ đến.

Cô ấy bước nhanh, và chẳng mấy chốc khuất vào cái cổng tối om. Và sau đó, chẳng hiểu vì sao, khi cỗ xe đi tiếp, ai cũng buồn, buồn lắm. Mọi người im lặng. Xô-phi-a Lơ-vốp-na thấy khắp người rã rời và chán nản. Việc cô bắt bà sơ lên xe đi một vòng trên xe ba ngựa, giữa một đám người chẳng tỉnh táo gì, giờ đây cô thấy thật ngu ngốc, thiếu tế nhị, gần như phạm thánh. Cùng với hơi men, ý muốn tự dối mình cũng tan biến, và cô thấy rõ rằng cô không yêu chồng và không thể yêu chồng, rằng tất cả chỉ là vớ vẩn và ngu ngốc. Cô lấy ông vì tính toán, vì ông, theo cách nói của những cô bạn cùng trường nữ học, giàu kinh khủng, và vì cô sợ phải ở vậy thành gái già như Ri-ta, và vì cô chán ông bố bác sĩ, và muốn chọc tức Vô-lô-đia nhỏ. Giá như khi đi lấy chồng cô ngờ được rằng chuyện này nặng nề, ghê sợ và xấu xa đến thế, thì có đem mọi của cải trên đời ra cô cũng không chịu làm lễ cưới. Nhưng giờ thì không sửa được nữa. Phải cam chịu thôi.

— Hết chương 1 —