Vòng quay cuộc đời

Ông thẩm phán hoà giải Bê-na-gia Uýt-đắp ngồi ở cửa văn phòng, hút chiếc tẩu cán gỗ cơm cháy. Lưng chừng trời, dãy núi Cam-bơ-len nhô lên xanh xám trong làn sương mờ buổi chiều. Một con gà mái lốm đốm nghênh ngang đi dọc con phố chính của "xóm", cục tác ngớ ngẩn.

Từ phía con đường vọng lại tiếng trục xe kẽo kẹt, rồi một đám bụi chầm chậm bốc lên, rồi một chiếc xe bò chở Ran-xi Bin-brô và vợ anh ta. Chiếc xe dừng trước cửa nhà ông thẩm phán, hai người leo xuống. Ran-xi cao gầy gần hai mét, da nâu vàng vọt, tóc vàng hoe. Cái vẻ thản nhiên không gì lay chuyển của núi rừng phủ lên người anh như một bộ áo giáp. Người vợ mặc váy vải hoa, người gầy góc cạnh, môi dính thuốc lá hít, mỏi mệt vì những ước muốn mà chính chị cũng chẳng biết là gì. Qua tất cả những điều ấy vẫn ánh lên một nỗi phản kháng mờ nhạt của tuổi xuân bị lừa gạt mà không biết mình đã mất gì.

Ông thẩm phán hoà giải xỏ chân vào giày cho đường hoàng, rồi tránh ra cho họ vào.

— Bọn tôi, người đàn bà nói, giọng như gió thổi qua cành thông, muốn li dị.

Chị nhìn Ran-xi xem anh có thấy chỗ nào sai sót, mập mờ, lẩn tránh, thiên vị hay bênh vực bản thân trong lời trình bày công việc của chị không.

— Li dị, Ran-xi nhắc lại, gật đầu nghiêm trang. Bọn tôi chẳng sao sống với nhau được nữa. Sống trên núi đã đủ hiu quạnh rồi, ngay cả khi vợ chồng còn thương nhau. Nhưng khi mụ ấy cứ khạc nhổ như mèo rừng hay ủ rũ như cú vọ trong lều, thì đàn ông chẳng việc gì phải sống với mụ nữa.

— Khi hắn là một thằng đểu vô tích sự, người đàn bà nói, chẳng hề nóng nảy gì, cứ lang thang với bọn vô lại với bọn nấu rượu lậu, rồi nằm ngửa ra, say khướt vì rượu ngô, rồi lại còn làm phiền người ta với một bầy chó săn đói meo, vô dụng phải nuôi!

— Khi mụ cứ ném vung chảo, Ran-xi đối đáp như hát xướng, rồi hắt nước sôi vào con chó săn gấu mèo giỏi nhất vùng Cam-bơ-len, rồi nhất định không chịu nấu cơm cho chồng ăn, rồi đêm nào cũng không cho người ta ngủ vì cứ buộc tội người ta đủ thứ chuyện!

— Khi hắn suốt ngày gây sự với bọn thu thuế, mang tiếng khắp núi là kẻ xấu xa, thì ai mà ngủ được ban đêm?

Ông thẩm phán hoà giải thong thả bắt tay vào nhiệm vụ. Ông kê chiếc ghế độc nhất và một chiếc ghế đẩu gỗ cho hai người đi kiện. Ông mở cuốn sách luật trên bàn, dò xem mục lục. Một lúc sau, ông lau kính, xê dịch lọ mực.

— Luật pháp và các đạo luật, ông nói, đều im lặng về chuyện li dị, chừng nào còn nằm trong thẩm quyền của toà này. Nhưng theo lẽ công bằng, theo Hiến pháp và theo quy tắc vàng, thì cái giao kèo nào không làm ngược lại được là giao kèo dở. Nếu một ông thẩm phán hoà giải làm lễ cưới cho một cặp được, thì rõ ràng ông ta cũng phải li dị cho họ được. Văn phòng này sẽ ban hành phán quyết li dị, và sẽ tuân theo quyết định của Toà án Tối cao để xem nó có hiệu lực không.

Ran-xi Bin-brô rút trong túi quần ra một túi đựng thuốc lá nhỏ. Anh lắc ra bàn một tờ giấy bạc năm đô-la.

— Bán một tấm da gấu với hai tấm da cáo mới được chừng này, anh nói. Bọn tôi chỉ có ngần ấy tiền thôi.

— Giá thông thường của một vụ li dị ở toà này, ông thẩm phán nói, là năm đô-la.

Ông nhét tờ bạc vào túi chiếc áo gi-lê vải dệt tay, ra vẻ dửng dưng một cách đánh lừa. Hì hục hết sức lực tay chân và vật vã trí óc, ông viết phán quyết lên nửa tờ giấy khổ lớn, rồi chép lại lên nửa kia. Ran-xi Bin-brô và vợ ngồi nghe ông đọc tờ văn bản sẽ trả tự do cho họ:

"Mọi người hãy biết rằng, theo văn bản này, hôm nay Ran-xi Bin-brô và vợ là A-ri-ê-la Bin-brô đã đích thân ra trình diện trước tôi, và hứa rằng từ nay về sau họ sẽ không yêu thương, không tôn trọng, không vâng lời nhau nữa, dù sướng hay khổ, trong tình trạng tinh thần và thể chất minh mẫn, và chấp nhận trát li dị theo sự an bình và phẩm giá của Tiểu bang. Không được sai phạm, xin Chúa phù hộ. Bê-na-gia Uýt-đắp, thẩm phán hoà giải của và cho hạt Pi-mơn, tiểu bang Te-nê-xi."

Ông thẩm phán đang định đưa một bản cho Ran-xi thì giọng nói của A-ri-ê-la làm việc trao giấy chậm lại. Cả hai người đàn ông nhìn chị. Tính đàn ông chậm chạp của họ phải đối mặt với một điều gì đó đột ngột, bất ngờ ở người đàn bà.

— Thưa quan toà, ông đừng đưa tờ giấy ấy cho hắn vội. Chuyện đã xong xuôi gì đâu. Tôi phải có quyền lợi của tôi đã. Tôi phải có tiền cấp dưỡng. Đàn ông li dị vợ mà vợ không có lấy một xu mà sống thì chẳng ra làm sao cả. Tôi định lên nhà anh Ét tôi trên núi Lưng Lợn. Tôi phải có một đôi giày, ít thuốc lá hít với dăm thứ khác nữa. Nếu thằng Ran có tiền li dị thì phải có tiền trả cấp dưỡng cho tôi.

Ran-xi Bin-brô sững sờ, bối rối không nói nên lời. Trước đó chẳng hề có chút gợi ý nào về tiền cấp dưỡng. Đàn bà lúc nào cũng lôi ra những chuyện bất ngờ, chẳng ai lường trước.

Ông thẩm phán Bê-na-gia Uýt-đắp thấy rằng điểm này đòi hỏi một phán quyết của toà. Sách vở cũng im lặng về chuyện tiền cấp dưỡng. Nhưng chân người đàn bà để trần. Mà đường lên núi Lưng Lợn thì dốc đứng và toàn đá sỏi.

— A-ri-ê-la Bin-brô, ông hỏi, bằng giọng công vụ, chị tính bao nhiêu thì là tiền cấp dưỡng thoả đáng và đủ trong vụ việc trước toà này?

— Tôi tính, chị đáp, cả giày dép và các thứ, khoảng năm đô-la. Tiền cấp dưỡng thế cũng chẳng nhiều nhặn gì, nhưng tôi nghĩ thế là đủ cho tôi lên tới nhà anh Ét.

— Số tiền ấy, ông thẩm phán nói, không phải là vô lí. Ran-xi Bin-brô, toà ra lệnh cho anh phải trả cho nguyên đơn số tiền năm đô-la trước khi phán quyết li dị được ban hành.

— Tôi chẳng còn đồng nào nữa, Ran-xi thở nặng nhọc. Tôi đã đưa ông tất cả những gì tôi có rồi.

— Nếu không, ông thẩm phán nói, nghiêm khắc nhìn qua cặp kính, thì anh phạm tội coi thường toà.

— Tôi nghĩ nếu ông cho tôi khất tới mai, người chồng van nài, có khi tôi vét víu đâu đó được. Tôi có bao giờ nghĩ là phải trả tiền cấp dưỡng đâu.

— Vụ việc tạm hoãn, Bê-na-gia Uýt-đắp nói, tới ngày mai, khi các người sẽ ra trình diện và tuân theo lệnh của toà. Sau đó, phán quyết li dị sẽ được trao.

Ông ngồi xuống bậc cửa, bắt đầu nới dây giày.

— Thôi thì mình xuống nhà bác Đai-a ngủ nhờ một đêm vậy, Ran-xi quyết định.

Anh leo lên xe từ một bên, A-ri-ê-la leo lên từ bên kia. Theo cái giật dây thừng của anh, con bò đực nhỏ màu đỏ chậm chạp quay đầu lại, và chiếc xe bò lăn bánh đi, trong vầng bụi cuộn lên từ bánh xe.

Ông thẩm phán hoà giải Bê-na-gia Uýt-đắp hút chiếc tẩu cán gỗ cơm cháy. Chiều muộn, ông nhận tờ báo tuần, đọc cho tới khi ánh hoàng hôn làm mờ hết các dòng chữ. Rồi ông thắp ngọn nến mỡ trên bàn, đọc tiếp cho tới khi trăng lên, báo giờ ăn tối. Ông sống trong căn nhà gỗ hai gian trên sườn đồi, gần cây dương đã bị bóc vỏ một vòng quanh thân. Đi về nhà ăn tối, ông băng qua một con suối nhỏ, tối om dưới một bụi nguyệt quế rậm rạp. Bóng đen của một người đàn ông bước ra từ bụi nguyệt quế, chĩa khẩu súng trường vào ngực ông. Mũ hắn kéo sụp xuống thấp, và có thứ gì đó che gần kín mặt hắn.

— Đưa tiền đây, cái bóng nói, không lôi thôi. Tao đang run đây, ngón tay tao đang lẩy bẩy trên cò súng này.

— Tôi, tôi, tôi chỉ có năm đô-la thôi, ông thẩm phán nói, rút tiền trong túi áo gi-lê ra.

— Cuộn lại, cái bóng ra lệnh, rồi nhét vào đầu nòng súng này.

Tờ bạc còn mới cứng, giòn tan. Ngay cả những ngón tay vụng về, run rẩy cũng chẳng khó khăn gì mà cuộn nó lại thành một ống nhỏ, rồi nhét nó vào họng súng, việc này thì khó hơn một chút.

— Giờ tao nghĩ mày đi được rồi đấy, tên cướp nói.

Ông thẩm phán chẳng dám nấn ná dọc đường.

Hôm sau, con bò đực nhỏ màu đỏ lại kéo chiếc xe tới cửa văn phòng. Ông thẩm phán Bê-na-gia Uýt-đắp đã đi giày sẵn, vì ông đang chờ cuộc viếng thăm này. Trước mặt ông, Ran-xi Bin-brô trao cho vợ một tờ giấy bạc năm đô-la. Con mắt nhà quan sắc sảo nhìn kĩ tờ bạc. Nó có vẻ quăn lại như thể đã từng bị cuộn tròn, nhét vào đầu một nòng súng. Nhưng ông thẩm phán không bình luận gì. Cũng phải nói rằng những tờ bạc khác cũng có thể có tật quăn như thế. Ông trao cho mỗi người một bản phán quyết li dị. Hai người đứng đó, lúng túng, im lặng, chầm chậm gấp tờ giấy bảo đảm tự do lại. Người đàn bà rụt rè liếc nhìn Ran-xi, cái nhìn đầy gò bó.

— Chắc anh sẽ đánh xe bò về lều, chị nói. Bánh mì trong cái hộp sắt trên giá ấy. Tôi bỏ thịt muối vào nồi luộc cho lũ chó khỏi ăn vụng. Tối nay nhớ lên dây đồng hồ đấy.

— Mình đi lên nhà anh Ét đấy à? Ran-xi hỏi, vẻ thản nhiên tuyệt hảo.

— Tôi tính lên tới đấy trước khi trời tối. Tôi chẳng dám nói nhà ấy sẽ chịu khó đón tiếp tôi tử tế gì, nhưng tôi chẳng còn chỗ nào khác mà đi. Đường xa lắm, tôi nghĩ tôi nên đi thôi. Tôi chào anh nhé, Ran, ấy là nếu anh còn muốn chào.

— Có là đồ chó má mới không muốn chào tạm biệt, Ran-xi nói, giọng như kẻ tử vì đạo. Trừ phi mình nóng lòng muốn đi quá, chẳng muốn tôi chào nữa.

A-ri-ê-la im lặng. Chị cẩn thận gấp tờ giấy bạc năm đô-la và tờ phán quyết lại, đặt vào trong ngực áo. Bê-na-gia Uýt-đắp nhìn đồng tiền biến mất bằng đôi mắt buồn rười rượi sau cặp kính.

Rồi bằng câu nói tiếp theo của mình, ông tự xếp mình, theo như ông nghĩ, vào hàng ngũ hoặc là cái đám đông lớn những người hay thương xót trên đời, hoặc là cái nhóm nhỏ những nhà tài chính lớn của thế gian.

— Tối nay chắc căn lều cũ hơi hiu quạnh đấy, Ran nhỉ, ông nói.

Ran-xi Bin-brô nhìn đăm đăm ra dãy núi Cam-bơ-len, giờ xanh trong dưới nắng. Anh không nhìn A-ri-ê-la.

— Tôi nghĩ có khi cũng hiu quạnh thật, anh nói. Nhưng khi người ta đã nổi giận, muốn li dị, thì mình đâu bắt người ta ở lại được.

— Có người khác cũng muốn li dị đấy chứ, A-ri-ê-la nói, nói với cái ghế đẩu gỗ. Với lại có ai muốn ai ở lại đâu.

— Có ai bảo là không muốn đâu.

— Cũng có ai bảo là muốn đâu. Tôi nghĩ tôi nên đi lên nhà anh Ét bây giờ thôi.

— Chẳng ai lên dây được cái đồng hồ cũ ấy đâu.

— Anh có muốn tôi đi xe bò về với anh, lên dây đồng hồ cho anh không, Ran?

Khuôn mặt người miền núi không để lộ chút cảm xúc nào. Nhưng anh chìa bàn tay to lớn ra, nắm trọn lấy bàn tay nâu gầy guộc của A-ri-ê-la. Tâm hồn chị ló ra một lần qua khuôn mặt lầm lì, làm nó sáng lên thiêng liêng.

— Lũ chó ấy sẽ không làm phiền mình nữa đâu, Ran-xi nói. Tôi nghĩ tôi đã xấu xa, hèn hạ. Mình lên dây cái đồng hồ ấy nhé, A-ri-ê-la.

— Trái tim tôi ở trong căn lều ấy, Ran ạ, chị thì thầm, cùng với anh. Tôi sẽ không nổi giận nữa đâu. Mình đi thôi, Ran, để về tới nhà trước khi mặt trời lặn.

Ông thẩm phán hoà giải Bê-na-gia Uýt-đắp chen vào khi hai người, quên mất sự có mặt của ông, đang đi ra cửa.

— Nhân danh tiểu bang Te-nê-xi, ông nói, tôi cấm các người coi thường luật lệ và các đạo luật của tiểu bang. Toà này vô cùng sẵn lòng và tràn đầy vui mừng khi thấy những đám mây bất hoà và hiểu lầm tan đi khỏi hai trái tim đang yêu nhau, nhưng toà có bổn phận giữ gìn đạo đức và sự liêm chính của tiểu bang. Toà nhắc các người rằng các người không còn là vợ chồng nữa, mà đã li dị theo phán quyết chính thức, và vì thế không được hưởng những quyền lợi và những gì đi kèm của tình trạng hôn nhân.

A-ri-ê-la nắm chặt cánh tay Ran-xi. Phải chăng những lời ấy có nghĩa là chị phải mất anh, ngay lúc họ vừa học được bài học của cuộc đời?

— Nhưng toà đã chuẩn bị sẵn sàng, ông thẩm phán nói tiếp, để gỡ bỏ những trở ngại do phán quyết li dị đặt ra. Toà có mặt sẵn đây để cử hành lễ cưới trang trọng, nhờ đó sửa sang mọi chuyện, giúp các đương sự trong vụ việc trở lại tình trạng hôn nhân danh giá và cao quý mà họ mong muốn. Lệ phí cử hành buổi lễ nói trên, trong trường hợp này, cụ thể là, năm đô-la.

A-ri-ê-la bắt được tia hứa hẹn trong lời ông. Bàn tay chị nhanh nhẹn đưa lên ngực áo. Nhẹ nhàng như cánh bồ câu đáp xuống, tờ giấy bạc chao liệng rơi xuống bàn ông thẩm phán. Đôi má vàng vọt của chị ửng hồng khi chị đứng tay trong tay với Ran-xi, lắng nghe những lời nối lại duyên xưa.

Ran-xi đỡ chị lên xe, rồi leo lên ngồi cạnh. Con bò đực nhỏ màu đỏ lại quay đầu lần nữa, và họ lên đường, tay nắm tay, trở về với núi.

Ông thẩm phán hoà giải Bê-na-gia Uýt-đắp ngồi ở cửa, cởi giày ra. Một lần nữa ông mân mê tờ giấy bạc nhét sâu trong túi áo gi-lê. Một lần nữa ông hút chiếc tẩu cán gỗ cơm cháy. Một lần nữa con gà mái lốm đốm nghênh ngang đi dọc con phố chính của "xóm", cục tác ngớ ngẩn.

— Hết —