Xam-ba nhát gan

Ở một xứ sở rộng lớn xa tít phương nam, nơi dòng sông Nin chảy qua, có một ông vua chỉ có độc một người con trai tên là Xam-ba.

Từ khi mới biết đi, Xam-ba đã tỏ ra cái gì cũng sợ, mà càng lớn lại càng sợ hơn. Thoạt đầu, bạn bè của vua cha chỉ cười xoà, bảo nhau:

— Lạ thật, con nhà nòi như mình mà nghe voi rống đã chạy tọt vào lều, con sư tử non chỉ bằng nửa người nó lại gần cũng run cầm cập. Nhưng thôi, nó còn bé bỏng mà. Lớn lên rồi nó cũng gan dạ như mọi người thôi.

Nhà vua nghe lỏm được, đáp:

— Phải, nó còn bé bỏng. Rồi sẽ đâu vào đấy cả.

Nhưng chẳng hiểu sao, nói câu ấy ngài lại thở dài. Mọi người nhìn ngài, chẳng ai nói gì.

Năm tháng trôi qua, Xam-ba đã thành một chàng trai cao lớn, khoẻ mạnh. Chàng tính tình hiền hậu, dễ chịu, ai cũng mến. Trong những cuộc đi săn của vua cha, hiếm khi người ta thấy chàng ở những chỗ hiểm nguy, nhưng chàng được mọi người quý quá nên chẳng ai nói gì nhiều.

Dân chúng lại thì thầm với nhau như trước:

— Tới khi nhà vua mở tiệc lập cậu ấy làm người nối ngôi, cậu ấy sẽ thôi là trẻ con.

Rồi tới ngày làm lễ, tim họ đập rộn ràng, họ hô to với nhau:

— Xam-ba đấy, Xam-ba, cằm cao hơn đầu bao kẻ khác, người sẽ bảo vệ chúng ta khỏi bọn cướp!

Chẳng được mấy tuần sau, dân làng thức dậy thì thấy trong đêm kẻ thù đã lùa mất cả đàn gia súc, bắt cả những người chăn đi làm nô lệ. Giờ là lúc Xam-ba phải tỏ ra cái chí khí dũng mãnh đã tới với chàng cùng tuổi trưởng thành, phải cưỡi ngựa dẫn đầu các chiến binh của dòng tộc. Nhưng tìm đâu cũng chẳng thấy Xam-ba, nên toán người đi báo thù đành lên đường không có chàng.

Mãi nhiều ngày sau chàng mới về, đầu ngẩng cao, kể chuyện chàng đã lần theo dấu một con sư tử tới tận hang và giết nó, liều cả mạng mình. Giá là ít lâu trước, dân chúng hẳn đã mừng rỡ nghe chàng kể và tin hết. Nhưng giờ thì muộn rồi.

— Xam-ba nhát gan!

Một giọng nói vang lên trong đám đông. Và cái tên ấy dính chặt lấy chàng. Đến trẻ con cũng hét vào mặt chàng như thế, mà chính vua cha cũng chẳng nương tay. Cuối cùng chàng chịu không nổi nữa, quyết định bỏ xứ sở mình sang một xứ khác, nơi thanh bình từ thuở nào chẳng ai còn nhớ. Thế là sáng sớm hôm sau, chàng lẻn ra tàu ngựa của nhà vua, chọn con ngựa hiền nhất, rồi phóng về phương bắc.

Suốt đời Xam-ba không bao giờ quên được nỗi khiếp sợ trong chuyến đi ấy. Đêm, chàng gần như không ngủ được, vì sợ thú dữ rình rập sau mỗi tảng đá, mỗi bụi cây. Ngày, tiếng sư tử gầm xa xa cũng làm chàng giật nảy người, suýt ngã ngựa. Cả chục lần chàng định quay về. Nhưng điều giữ chàng lại không phải nỗi sợ những lời chế nhạo, những tràng cười khinh bỉ, mà là nỗi sợ bị bắt đi đánh trận cùng họ. Vì thế chàng cứ đi, và chàng thở phào biết ơn biết bao khi trước mặt hiện ra tường thành của một đô thị lớn hơn mọi điều chàng từng mơ thấy.

Chàng ngồi thẳng người, vươn cao hết cỡ, oai vệ cưỡi ngựa qua cổng thành, đi ngang qua cung điện. Trên sân thượng, như mọi bận, công chúa đang ngồi ngắm cảnh phố xá nhộn nhịp bên dưới.

"Dáng người kia thật hiên ngang," nàng nghĩ, khi thấy Xam-ba ngồi trên con ngựa đen to lớn, khéo léo len qua đám đông. Nàng vẫy một người hầu lại, bảo hắn ra đón người lạ, hỏi xem chàng là ai, từ đâu tới.

Người hầu đi hỏi Xam-ba rồi quay về thưa:

— Thưa công chúa, chàng là con một ông vua, là người nối ngôi một xứ sở nằm gần Sông Lớn.

Nghe vậy, công chúa cho mời vua cha tới, thưa rằng nếu không được lấy người lạ kia thì nàng sẽ ở vậy cho tới chết.

Như nhiều ông bố khác, nhà vua chẳng từ chối con gái điều gì. Hơn nữa, nàng đã khước từ bao nhiêu người cầu hôn tới mức ngài phát hoảng, sợ chẳng có người đàn ông nào đủ xứng với nàng. Vì thế, sau một buổi trò chuyện với Xam-ba, bị chàng làm cho mê mẩn vì tính tình vui vẻ, cách cư xử dễ thương, ngài bằng lòng. Ba ngày sau, tiệc cưới được tổ chức vô cùng long trọng.

Công chúa rất tự hào về người chồng cao lớn, đẹp trai. Một thời gian, nàng hoàn toàn bằng lòng để chàng ngồi với nàng suốt ngày dưới bóng cây cọ, kể những câu chuyện nàng thích, hoặc làm nàng vui bằng những chuyện về phong tục tập quán xứ chàng, khác hẳn xứ nàng. Nhưng dần dần chừng ấy không còn đủ. Nàng muốn người khác cũng phải tự hào về chàng. Một hôm nàng nói:

— Thật tình em gần như mong bọn cướp Mô-rơ từ phương bắc kéo tới một chuyến. Em thích lắm được thấy chàng cưỡi ngựa dẫn đầu quân ta đánh đuổi chúng về. Ôi, em sẽ sung sướng biết bao khi cả thành vang lừng chiến công của chàng!

Nàng nhìn chàng âu yếm khi nói. Nhưng nàng ngạc nhiên thấy mặt chàng sa sầm lại, chàng vội đáp:

— Đừng bao giờ nhắc với ta chuyện người Mô-rơ hay chuyện đánh nhau nữa. Chính vì muốn tránh những thứ ấy mà ta bỏ xứ sở ra đi. Hễ nghe có giặc tới là ta sẽ bỏ nàng mà đi mãi mãi.

Nàng phá lên cười:

— Chàng buồn cười thật đấy. To lớn như chàng mà lại sợ một tên Mô-rơ! Nhưng thôi, những câu ấy chàng đừng nói với ai ngoài em nhé, không họ lại tưởng chàng nói thật.

Chẳng bao lâu sau, khi dân thành đang mở hội lớn bên ngoài tường thành, một toán người Mô-rơ đã nấp sẵn mấy ngày liền xông ra lùa hết đàn cừu đàn dê đang yên lành gặm cỏ trên sườn đồi. Mãi mấy tiếng sau người ta mới biết. Vừa hay tin, nhà vua ra lệnh nổi trống trận. Các chiến binh tụ họp ở quảng trường lớn trước cung điện, run lên vì phẫn nộ trước nỗi nhục vừa phải chịu. Họ ầm ầm đòi báo thù ngay, đòi Xam-ba, phò mã của nhà vua, dẫn họ ra trận. Nhưng họ hô hào thế nào thì Xam-ba cũng chẳng tới.

Chàng ở đâu? Chẳng ở đâu xa, chỉ ở trong một gian hầm mát mẻ, tối om dưới cung điện, thu lu giữa những vò sành to đựng thóc. Vợ chàng tìm thấy chàng ở đó, tim nàng nhói lên. Nàng dồn hết sức để khơi dậy trong chàng chút xấu hổ, nhưng vô ích. Ngay cả ý nghĩ rằng sau này chàng sẽ bị thần dân khinh rẻ cũng chẳng thấm gì so với hiểm nguy trước mắt.

Cuối cùng công chúa nói, giọng nghiêm khắc và lạnh lùng tới mức không ai nhận ra:

— Cởi áo giáp ra. Đưa nó cho em, và đưa cả mũ trụ, gươm, giáo của chàng nữa.

Liếc ngang liếc dọc đầy sợ hãi, Xam-ba lột bộ áo giáp nạm vàng, thứ chỉ phò mã nhà vua mới được mặc, ra khỏi người. Vợ chàng lặng lẽ cầm từng món, cài lên người mình bằng đôi tay chắc chắn, chẳng buồn liếc nhìn thân hình cao lớn của chồng đang rúm ró lùi về góc hầm. Cài xong chiếc khoá cuối cùng, nàng hạ tấm che mặt xuống, bước ra ngoài, nhảy lên ngựa của Xam-ba, ra hiệu cho các chiến binh đi theo.

Công chúa thấp hơn chồng nhiều, nhưng nàng là người đàn bà cao, và con ngựa nàng cưỡi cũng cao hơn mọi con khác. Vì thế, khi các chiến binh trông thấy bộ áo giáp xích nạm vàng, họ chẳng hề nghi ngờ rằng Xam-ba đang đứng đúng chỗ của mình, và reo hò vang dậy. Công chúa cúi đầu đáp lễ, nhưng vẫn để nguyên tấm che mặt. Nàng thúc gót vào sườn ngựa, phi lên đầu đoàn quân xông thẳng vào quân thù. Bọn Mô-rơ không ngờ bị đuổi theo nhanh đến thế, chưa kịp dàn trận đã tan tác bỏ chạy. Rồi toán kỵ binh nhỏ quay về thành, nơi mọi người đều ca tụng Xam-ba, người chỉ huy của họ.

Vừa về tới cung, công chúa ném dây cương cho người giữ ngựa, rồi biến mất lên một cầu thang bên hông, nơi nàng có thể về phòng mà không ai thấy. Ở đó nàng thấy Xam-ba đang nằm ườn trên đống chiếu. Cửa mở, chàng lo lắng ngẩng lên nhìn vợ, không biết nàng sẽ đối xử với mình ra sao. Nhưng chàng chẳng phải sợ những lời nặng nề. Nàng chỉ cởi áo giáp ra thật nhanh, bảo chàng mặc vào ngay. Xam-ba vâng lời, chẳng dám hỏi han gì. Mặc xong, công chúa bảo chàng đi theo nàng, dẫn chàng lên mái bằng của toà nhà. Bên dưới, cả một đám đông đang tụ tập hò reo vang dội:

— Xam-ba, phò mã của nhà vua! Xam-ba, người can đảm nhất trong những người can đảm! Chàng đâu rồi? Hãy ra cho chúng tôi thấy mặt!

Khi Xam-ba ra cho họ thấy mặt thật, tiếng hò reo vỗ tay càng to hơn bao giờ hết:

— Xem chàng khiêm tốn chưa kìa! Chàng nhường vinh quang cho người khác!

Còn Xam-ba chỉ mỉm cười, vẫy tay, chẳng nói gì.

Trong cả đám người đông nghịt tụ về đó tôn vinh Xam-ba, chỉ có một người không hò reo ca tụng như những người khác. Đó là em trai út của công chúa. Cặp mắt tinh tường của cậu đã để ý thấy trong trận đánh vài điều khiến cậu nghĩ tới chị gái mình nhiều hơn là tới anh rể. Cậu bắt các hoàng tử khác hứa giữ kín rồi mới nói ra nỗi ngờ vực của mình, nhưng chỉ bị cười cho, bảo cậu đem giấc mơ ấy đi chỗ khác.

Cậu bé đáp:

— Được, được. Rồi ta sẽ xem ai đúng. Nhưng lần sau đánh nhau với bọn Mô-rơ, em sẽ để lại một dấu riêng trên người chỉ huy của chúng ta.

Bị đánh bại là thế, nhưng chẳng mấy ngày sau, bọn Mô-rơ lại cho một toán quân khác tới cướp gia súc. Một lần nữa, vợ Xam-ba mặc giáp của chồng, cưỡi ngựa dẫn đầu đoàn quân báo thù. Lần này trận đánh ác liệt hơn trước. Giữa lúc hỗn chiến, cậu em út lại gần, gây cho chị một vết thương nhẹ ở chân. Lúc ấy nàng chẳng để ý tới cơn đau, thật ra nàng cũng chẳng thấy đau mấy. Nhưng khi quân giặc đã bị đánh tháo chạy, toán quân nhỏ trở về cung, nàng bỗng thấy choáng váng, chỉ còn lảo đảo lết được lên cầu thang về phòng.

Nàng ngã xuống đống chiếu nơi chàng đang nằm, kêu lên:

— Em bị thương rồi. Nhưng chàng đừng lo, thật ra chẳng có gì đâu. Chàng chỉ cần tự làm mình bị thương nhẹ đúng chỗ ấy, thế là chẳng ai đoán ra người đánh trận là em chứ không phải chàng.

Xam-ba kêu lên, hai mắt như muốn lồi ra vì ngạc nhiên và sợ hãi:

— Cái gì? Nàng tưởng ta lại chịu làm một việc vô ích và đau đớn như thế sao? Thế thì thà ta tự ra trận còn hơn!

Công chúa đáp, giọng như vọng tới từ một nơi rất xa:

— Ôi, đáng lẽ em phải biết trước điều ấy mới phải.

Nhưng nhanh như cắt, Xam-ba vừa quay lưng đi, nàng đã cầm ngọn giáo đâm vào một bên chân trần của chàng.

Chàng hét lên một tiếng, loạng choạng lùi lại, vì kinh ngạc thì nhiều hơn vì đau. Nhưng chàng chưa kịp nói gì thì vợ chàng đã ra khỏi phòng, đi tìm ông thầy thuốc trong cung.

Tìm thấy ông, nàng nói:

— Chồng tôi bị thương. Xin ông tới chữa cho chàng ngay, vì chàng mất máu nhiều nên đang lả đi.

Nàng cố ý nói cho thật nhiều người nghe thấy. Thế là suốt ngày hôm ấy, dân chúng chen chúc trước cổng cung, hỏi han tin tức về người anh hùng dũng cảm của họ.

Những người anh lớn của công chúa vào thăm căn phòng nơi Xam-ba đang nằm rên rỉ, rồi bảo em út:

— Em thấy chưa, cậu em thông thái, chúng ta đúng còn em sai. Xam-ba đã ra trận thật đấy.

Nhưng cậu bé chẳng đáp gì, chỉ lắc đầu ngờ vực.

Chỉ hai ngày sau, bọn Mô-rơ kéo tới lần thứ ba. Dù đàn gia súc đã được buộc ở một chỗ mới an toàn hơn, chúng vẫn lùa đi được như trước. Bọn Mô-rơ bảo nhau: "Bị ta đánh cho thảm bại thế, chúng chẳng bao giờ nghĩ ta quay lại sớm như vậy đâu."

Khi trống trận vang lên gọi trai tráng tụ họp, công chúa đứng dậy đi tìm chồng.

— Xam-ba, vết thương của em nặng hơn em tưởng. Em gần như không đi nổi, không ai đỡ thì chẳng lên được ngựa. Vậy hôm nay em không làm thay chàng được, chàng phải tự đi thôi.

Xam-ba kêu lên:

— Vớ vẩn! Ta chưa từng nghe chuyện gì như thế. Ta có thể bị thương, có khi còn bị giết nữa! Nàng có những ba người anh em trai. Nhà vua cứ chọn lấy một người.

— Họ đều còn trẻ quá, quân lính không chịu nghe họ đâu. Nhưng nếu chàng nhất định không đi thì ít ra chàng cũng giúp em thắng yên ngựa chứ.

Xam-ba vốn sẵn lòng làm mọi việc người ta nhờ, miễn là không nguy hiểm gì, nên vui vẻ nhận lời ngay.

Thế là ngựa được thắng yên cương nhanh chóng. Xong xuôi, công chúa bảo:

— Giờ chàng cưỡi ngựa ra chỗ tập trung ngoài cổng thành, em sẽ đi đường tắt tới đó rồi đổi chỗ cho chàng.

Xam-ba vốn thích cưỡi ngựa những lúc thái bình, liền leo lên như vợ bảo. Chàng vừa ngồi vững trên yên, vợ chàng đã quất cho con ngựa một roi thật đau. Nó lồng lên phóng qua phố phường, xuyên qua hàng ngũ các chiến binh đang chờ chàng. Lập tức cả đoàn quân chuyển động theo. Xam-ba cố ghìm ngựa lại, nhưng muốn ghìm con ngựa lúc ấy chẳng khác nào muốn ghìm cơn gió. Chỉ như vài phút sau, họ đã xáp lá cà với bọn Mô-rơ.

Bấy giờ một phép màu xảy ra. Xam-ba nhát gan, Xam-ba hay trốn, Xam-ba sợ hãi, vừa thấy mình bị dồn vào thế bí, không còn đường thoát, thì có cái gì đó bừng sống dậy trong lòng chàng, và chàng đánh hết sức mình. Mà một người to lớn, khoẻ mạnh như chàng đã đánh thì thường là đánh giỏi.

Hôm ấy, chiến thắng thật sự là nhờ Xam-ba, và tiếng hò reo của dân chúng to hơn bao giờ hết. Khi chàng trở về, mang theo thanh gươm của tên tù trưởng Mô-rơ, ông vua già ôm chàng vào lòng:

— Ôi con ta, ta biết làm sao tỏ hết lòng biết ơn con vì chiến công lẫy lừng này?

Nhưng Xam-ba, những khi không bị nỗi sợ ám ảnh, vốn là người tốt và ngay thật, đáp thẳng:

— Thưa cha, người cha phải cảm ơn là con gái cha, chứ không phải con. Chính nàng đã biến kẻ nhát gan là con thành một người can đảm.

— Hết —