Xén lông sói

Hễ bàn tới đạo đức nghề nghiệp là Giép Pi-tơ lại hùng hồn.

— Những lần duy nhất, — anh nói, — tôi với En-đi Tắc-cơ có chút sứt mẻ trong tình thân là khi bọn tôi bất đồng về khía cạnh đạo đức của nghề lừa. En-đi có chuẩn mực của cậu ấy, tôi có chuẩn mực của tôi. Tôi không tán thành mọi mánh moi tiền thiên hạ của En-đi, còn cậu ấy thì cho rằng tôi để lương tâm xen vào quá thường xuyên, hại cho tài chính của hãng. Có lúc bọn tôi cãi nhau to. Lời qua tiếng lại, rồi cậu ấy bảo tôi làm cậu ấy nhớ tới ông vua dầu mỏ Rốc-phe-lơ.

"Tôi không biết cậu nói thế là có ý gì, En-đi," tôi nói, "nhưng bọn mình là bạn lâu quá rồi, tôi chẳng chấp một câu chế giễu mà khi nguôi giận cậu sẽ hối hận. Cho tới giờ," tôi nói, "tôi chưa từng phải bắt tay một gã đi tống trát toà."

Một mùa hè, tôi với En-đi quyết định nghỉ ngơi ít lâu ở một thị trấn nhỏ xinh trên vùng núi Ken-tắc-ki tên là Grát-xđeo. Người ta tưởng bọn tôi là lái buôn ngựa, lại là công dân tử tế đàng hoàng, đi nghỉ hè. Dân Grát-xđeo quý bọn tôi, và tôi với En-đi tuyên bố đình chiến, suốt thời gian ở đó không hề phất ra dù chỉ một tờ quảng cáo nhượng quyền cao su hay loé ra một viên kim cương Bra-xin giả nào.

Một hôm, ông chủ hiệu kim khí lớn nhất Grát-xđeo ghé qua khách sạn nơi tôi với En-đi trọ, ngồi hút thuốc với bọn tôi ngoài hiên bên, rất thân tình. Bọn tôi biết ông khá rõ vì chiều chiều vẫn chơi ném vòng ở sân toà án. Ông là một người to tiếng, đỏ gay, thở phì phò, nhưng béo tốt và đáng kính đến mức vô lý.

Sau khi bọn tôi bàn hết mọi đề tài nổi đình nổi đám trong ngày, ông Mơ-ki-xơn này, tên ông là thế, rút từ túi áo ra một lá thư, với vẻ cẩn thận mà làm như hờ hững, đưa cho bọn tôi đọc.

"Này, các anh nghĩ sao về cái này?" ông vừa nói vừa cười. "Một lá thư như thế mà lại gửi cho TÔI!"

Tôi với En-đi liếc qua là biết ngay cái gì, nhưng vẫn vờ đọc hết. Đó là một trong mấy lá thư đánh máy cũ rích của dân buôn tiền giả, giải thích rằng chỉ cần một nghìn đô-la là anh có được năm nghìn đô-la tiền giấy mà chuyên gia cũng không phân biệt nổi với tiền thật, rồi kể tiếp rằng tiền ấy được in từ những bản khắc do một nhân viên Bộ Tài chính ở Oa-sinh-tơn đánh cắp.

"Nghĩ mà xem, chúng nó dám gửi thư như thế cho TÔI!" ông Mơ-ki-xơn lại nói.

"Khối người tử tế nhận được thư kiểu này," En-đi nói. "Nếu ông không trả lời lá thư đầu, chúng sẽ bỏ qua ông. Nếu ông trả lời, chúng viết tiếp, mời ông mang tiền tới làm ăn."

"Nhưng nghĩ mà xem, chúng nó dám viết cho TÔI!" ông Mơ-ki-xơn nói.

Vài hôm sau ông lại ghé.

"Các cậu ạ," ông nói, "tôi biết các cậu là người tử tế, không thì tôi chẳng tâm sự. Tôi viết thư cho bọn bịp ấy lần nữa, cho vui thôi. Chúng trả lời, bảo tôi lên Chi-ca-gô. Chúng bảo khi nào khởi hành thì đánh điện cho ông Giôn Xmít. Tới nơi, tôi phải đứng chờ ở một góc phố nhất định, cho tới khi một người mặc bộ đồ xám đi qua và đánh rơi tờ báo trước mặt tôi. Rồi tôi hỏi anh ta nước thế nào, thế là anh ta biết là tôi, tôi biết là anh ta."

"À, phải rồi," En-đi ngáp, "vẫn cái trò cũ ấy. Tôi đọc trên báo hoài. Rồi hắn dẫn ông tới cái lò mổ riêng trong khách sạn, nơi ông Giôn đã chờ sẵn. Chúng cho ông xem tiền thật mới cứng, bán cho ông bao nhiêu tuỳ thích, năm ăn một. Ông thấy chúng bỏ tiền vào túi xách cho ông, ông biết là nó ở trong đó. Dĩ nhiên lúc sau mở ra xem thì toàn là giấy bọc hàng."

"Ồ, chúng nó không đánh tráo với tôi được đâu," ông Mơ-ki-xơn nói. "Tôi gây dựng được cửa hàng làm ăn khá nhất Grát-xđeo đâu phải là không có chút đầu óc. Cậu bảo chúng cho mình xem tiền thật hả, cậu Tắc-cơ?"

"Bao giờ tôi cũng, à, tôi đọc báo thấy bao giờ cũng là tiền thật," En-đi nói.

"Các cậu ạ," ông Mơ-ki-xơn nói, "tôi đinh ninh là bọn ấy không lừa nổi tôi. Tôi nghĩ tôi sẽ nhét dăm hai nghìn vào túi quần, lên đó mà chơi lại chúng nó một vố. Một khi Bin Mơ-ki-xơn đã để mắt tới mấy tờ bạc chúng đưa ra, thì đừng hòng cậu ấy rời mắt khỏi chúng. Chúng hứa năm ăn một, mà tôi đã ra tay thì chúng phải giữ đúng giao kèo. Bin Mơ-ki-xơn là tay buôn như thế đấy. Phải, tôi nghĩ tôi sẽ ghé lên Chi-ca-gô, đặt cược năm ăn một với ông Giôn Xmít. Chắc nước cũng tốt chán."

Tôi với En-đi cố gạt cái ý tưởng tài chính lệch lạc ấy ra khỏi đầu ông Mơ-ki-xơn, nhưng cũng như khuyên một con bạc đang khát nước đừng đặt cửa nữa, vô ích. Không, thưa ông. Ông ta sẽ làm một nghĩa vụ công dân là bắt quả tang bọn bịp tiền giả ngay trong trò của chúng. Biết đâu sẽ dạy cho chúng một bài học.

Ông Mơ-ki-xơn đi rồi, tôi với En-đi ngồi một lúc, chìm đắm trong những suy tư thầm lặng và những lý lẽ dị giáo. Những lúc rảnh rỗi, bọn tôi vẫn hay trau dồi phần cao quý trong con người mình bằng suy luận và tư duy.

"Giép," En-đi nói sau một hồi lâu, "chẳng phải hiếm khi tôi thấy cần phải bẻ lại anh, những lúc anh lải nhải với tôi về cái kiểu làm ăn có lương tâm của anh. Có lẽ tôi thường sai. Nhưng đây là một vụ mà tôi nghĩ bọn mình có thể đồng ý với nhau. Tôi thấy để ông Mơ-ki-xơn đi một mình gặp bọn buôn tiền giả ở Chi-ca-gô là không phải. Chuyện chỉ có một kết cục thôi. Anh không nghĩ là cả hai ta sẽ thấy dễ chịu hơn nếu ta can thiệp cách nào đó, ngăn việc ấy lại sao?"

Tôi đứng dậy, bắt tay En-đi Tắc-cơ thật chặt và thật lâu.

"En-đi," tôi nói, "có thể tôi từng có một hai ý nghĩ khắt khe về sự nhẫn tâm của công ty cậu, nhưng giờ tôi rút lại hết. Rốt cuộc bên trong cái vỏ ngoài của cậu cũng có một cái lõi tử tế. Thế là đáng khen cho cậu. Tôi cũng đang nghĩ đúng điều cậu vừa nói ra. Để ông Mơ-ki-xơn tiếp tục cái dự định ông ấy đã nhắm thì không đáng mặt quân tử, không đáng khen chút nào," tôi nói. "Nếu ông ấy nhất định đi thì ta đi cùng, và ngăn cho vụ lừa đảo này không xảy ra."

En-đi đồng ý với tôi, và tôi mừng khi thấy cậu ấy thật lòng muốn phá vụ tiền giả này.

"Tôi không tự nhận mình là người mộ đạo," tôi nói, "hay kẻ cuồng tín về đạo đức, nhưng tôi không thể đứng yên nhìn một người đã gây dựng cơ nghiệp bằng chính công sức, đầu óc và rủi ro của mình bị một tên bịp bợm vô lương tâm, mối nguy cho lợi ích chung, cướp trắng."

"Đúng thế, Giép," En-đi nói. "Nếu ông Mơ-ki-xơn cứ khăng khăng đi, mình sẽ bám sát ông ấy mà chặn cái trò khôi hài ấy lại. Tôi cũng chẳng muốn thấy đồng nào rơi vào đó, như anh vậy."

Thế rồi bọn tôi tới gặp ông Mơ-ki-xơn.

"Không đâu, các cậu," ông nói. "Tôi không thể để khúc hát của nàng tiên cá Chi-ca-gô này trôi qua bên tai theo gió hè được. Tôi sẽ rán được mỡ từ cái ánh ma trơi này, không thì cháy thủng chảo. Nhưng các cậu cùng đi với tôi thì tôi vui chết đi được. Biết đâu các cậu giúp được chút ít lúc đổi vé lấy tiền cái vụ năm ăn một ấy. Phải, nếu các cậu cùng đi, tôi coi như đi chơi, như dự tiệc ấy."

Ông Mơ-ki-xơn tung tin khắp Grát-xđeo rằng ông sẽ đi vài ngày với ông Pi-tơ và ông Tắc-cơ để xem một khu mỏ quặng sắt ở Tây Vơ-gi-ni-a. Ông đánh điện cho ông Giôn Xmít, báo sẽ đặt chân vào mạng nhện vào một ngày đã định, và cả ba chúng tôi lên đường đi Chi-ca-gô.

Dọc đường, ông Mơ-ki-xơn tự mua vui bằng những điềm báo trước và những kỷ niệm vui vẻ đi trước thời gian.

"Mặc đồ xám," ông nói, "ở góc tây nam đại lộ Oa-bát với phố Hồ. Hắn đánh rơi tờ báo, tôi hỏi nước thế nào. Ôi chao, chao, chao!" Thế rồi ông cười rung cả người suốt năm phút.

Thỉnh thoảng ông Mơ-ki-xơn nghiêm lại, cố tự nói cho tan những suy tính trong đầu, mà chẳng biết là suy tính gì.

"Các cậu ạ," ông nói, "tôi không muốn chuyện này lọt ra ở Grát-xđeo, có trả gấp mười nghìn đô-la tôi cũng không chịu. Nó sẽ làm tôi thân bại danh liệt ở đó. Nhưng tôi biết các cậu tử tế. Tôi nghĩ bổn phận của mọi công dân," ông nói, "là cố mà hạ gục bọn cướp chuyên sống bám vào thiên hạ. Tôi sẽ cho chúng biết nước có tốt hay không. Năm đô-la ăn một, ông Giôn Xmít hứa thế, và đã làm ăn với Bin Mơ-ki-xơn thì hắn phải giữ đúng giao kèo."

Bảy giờ tối bọn tôi tới Chi-ca-gô. Chín rưỡi ông Mơ-ki-xơn mới gặp người mặc đồ xám. Bọn tôi ăn tối ở một khách sạn rồi lên phòng ông Mơ-ki-xơn ngồi chờ giờ.

"Nào, các cậu," ông Mơ-ki-xơn nói, "giờ ta gom hết trí khôn lại, tiêm ra một kế hoạch đánh bại kẻ thù. Giả sử trong lúc tôi đang trao đổi mấy câu bóng gió với gã cò mồi mặc đồ xám, thì các cậu đi tới, tình cờ ấy mà, các cậu hiểu chứ, và gọi to: Chào Mơ-ki! rồi bắt tay tôi, ra vẻ ngạc nhiên và thân thiết. Lúc ấy tôi kéo gã cò mồi ra một bên, bảo hắn các cậu là ông Gien-kin với ông Brao ở Grát-xđeo, buôn tạp phẩm và thức ăn gia súc, người tử tế, có khi cũng muốn thử vận lúc xa nhà."

"Thế nào hắn cũng bảo: Đưa họ đi cùng luôn, nếu họ muốn đầu tư. Này, các cậu thấy kế ấy thế nào?"

"Anh nói sao, Giép?" En-đi nói, nhìn tôi.

"Thì để tôi nói anh nghe tôi nói sao," tôi nói. "Tôi nói mình giải quyết chuyện này ngay tại đây, bây giờ. Tôi chẳng thấy phí thêm thời gian làm gì."

Tôi rút từ túi ra khẩu súng lục cỡ ba tám mạ kền, xoay ổ đạn lách cách mấy vòng.

"Đồ lợn bất kính, tội lỗi, xảo trá," tôi nói với ông Mơ-ki-xơn, "lôi hai nghìn ấy ra đặt lên bàn. Tuân lệnh với vận tốc cao," tôi nói, "vì nếu không thì những lựa chọn khác đang lơ lửng trên đầu đấy. Tôi vốn ưa ôn hoà, nhưng thỉnh thoảng tôi lại thấy mình bị đẩy tới chỗ cùng cực."

"Những kẻ như ông," tôi nói tiếp, sau khi ông đã bày tiền ra, "là thứ nuôi sống nhà tù với toà án. Ông lên đây để cướp tiền của mấy người kia. Ông có được miễn tội không," tôi hỏi, "chỉ vì họ định lột da ông? Không, thưa ông. Ông định cướp của người này để trả nợ người kia. Ông còn tệ gấp mười," tôi nói, "so với gã buôn tiền giả ấy. Ở nhà ông đi lễ nhà thờ, giả làm công dân đứng đắn, nhưng lên Chi-ca-gô thì ông định ăn cắp của những người đã gây dựng được một nghề làm ăn vững vàng, có lãi, nhờ giao dịch với những kẻ vô lại đáng khinh như ông hôm nay đã định làm. Làm sao ông biết," tôi nói, "rằng gã buôn tiền giả kia không có cả một gia đình đông đúc trông vào mấy vụ tống tiền của hắn? Chính những công dân tưởng là đáng kính như ông, lúc nào cũng rình được cái gì đó mà chẳng mất gì," tôi nói, "mới là những kẻ nuôi sống xổ số, mỏ ma, sàn chứng khoán và bọn câu trộm điện báo cá ngựa trên đất nước này. Nếu không có ông, chúng đã đóng cửa hết. Gã buôn tiền giả mà ông định cướp," tôi nói, "có khi đã học hàng năm trời mới thạo nghề. Mỗi bước hắn đi là hắn liều cả tiền bạc, tự do và có khi cả mạng sống. Ông lên đây, tự cho mình là thánh thiện, khoác bộ giáp đáng kính và một địa chỉ bưu điện nghe dễ chịu, để lừa hắn. Nếu hắn lấy được tiền, ông có thể kêu cảnh sát. Nếu ông lấy được tiền, hắn phải cầm bộ đồ xám để mua bữa tối mà chẳng dám hé răng. Ông Tắc-cơ và tôi đã đo ni đóng giày cho ông," tôi nói, "và đi theo để lo cho ông nhận đúng thứ ông đáng nhận. Đưa tiền đây," tôi nói, "đồ đạo đức giả nhà quê."

Tôi cất hai nghìn đô-la, toàn tờ hai mươi, vào túi trong.

"Giờ lấy đồng hồ ra," tôi bảo ông Mơ-ki-xơn. "Không, tôi không lấy đâu," tôi nói. "Đặt nó lên bàn, rồi ông ngồi trên cái ghế kia cho tới khi nó tích tắc hết một tiếng. Rồi ông được đi. Nếu ông làm ồn hay đi sớm hơn, bọn tôi sẽ dán cáo thị về ông khắp Grát-xđeo. Tôi đoán địa vị cao sang của ông ở đó đáng giá hơn hai nghìn đô-la."

Rồi tôi với En-đi đi ra.

Trên tàu, En-đi im lặng hồi lâu. Rồi cậu ấy nói: "Giép, anh có phiền nếu tôi hỏi anh một câu không?"

"Hai câu," tôi nói, "hay bốn chục câu cũng được."

"Có phải đó là ý định của anh," cậu nói, "ngay từ lúc mình lên đường với ông Mơ-ki-xơn không?"

"Ơ, dĩ nhiên," tôi nói. "Thế còn ý định nào khác được nữa? Chẳng phải đó cũng là ý của cậu sao?"

Chừng nửa tiếng sau En-đi lại lên tiếng. Tôi nghĩ có những lúc En-đi không hiểu hết hệ thống đạo đức và vệ sinh luân lý của tôi.

"Giép," cậu nói, "lúc nào rảnh, tôi mong anh vẽ ra cho tôi một cái sơ đồ kèm chú thích về cái lương tâm của anh. Tôi muốn có nó để thỉnh thoảng tra cứu."

— Hết —