Xtan Bô-lô-van

Ngày xửa ngày xưa, chuyện đã xảy ra thì nó đã xảy ra, mà nếu nó không xảy ra thì câu chuyện này chẳng bao giờ được kể.

Ở ven một ngôi làng, ngay chỗ người ta thả bò ra đồng, còn lũ lợn thì lang thang dũi mõm giữa đám rễ cây, có một ngôi nhà nhỏ. Trong nhà có một người đàn ông sống với vợ, và người vợ suốt ngày buồn rầu.

Một buổi sáng, người chồng hỏi:

— Mình ơi, mình làm sao mà cứ gục đầu như nụ hồng héo thế? Mình có đủ mọi thứ rồi, sao không vui vẻ được như những người đàn bà khác?

Chị vợ oà khóc:

— Mặc tôi, đừng hỏi làm gì.

Anh chồng nghĩ lúc này chẳng phải lúc gặng hỏi, bèn đi làm. Nhưng anh không sao quên được. Mấy hôm sau anh lại hỏi vì sao vợ buồn, vẫn chỉ nhận được câu trả lời cũ. Rồi anh không chịu nổi nữa, hỏi lần thứ ba, bấy giờ người vợ mới quay lại đáp:

— Trời đất ơi, sao mình không để mọi chuyện yên như nó vốn thế? Tôi mà nói ra thì mình cũng khổ y như tôi thôi. Mình tin tôi đi, chẳng biết gì còn hơn.

Nhưng xưa nay chưa có người đàn ông nào chịu bằng lòng với câu trả lời như vậy. Càng xin họ đừng hỏi, họ càng tò mò muốn biết cho bằng hết.

Cuối cùng người vợ nói:

— Thôi được, mình nhất định muốn biết thì tôi nói. Nhà này chẳng có phúc gì cả, chẳng có chút phúc nào!

Anh chồng cãi:

— Bò nhà mình chẳng phải là con cho nhiều sữa nhất làng sao? Cây nhà mình chẳng phải trĩu quả, tổ ong chẳng phải đầy ong sao? Có ai có ruộng lúa như nhà mình không? Mình nói thế thật là nói nhảm!

— Phải, mình nói đúng cả. Nhưng nhà mình không có con.

Bấy giờ bác Xtan mới hiểu. Mà một người đàn ông đã hiểu ra, đã mở mắt ra rồi, thì chẳng còn yên ổn được nữa. Từ hôm ấy, trong ngôi nhà nhỏ ven làng có một người đàn ông khổ sở bên cạnh một người đàn bà khổ sở. Thấy chồng khổ, người vợ lại càng khổ hơn.

Mọi chuyện cứ thế kéo dài một thời gian.

Mấy tuần sau, bác Xtan quyết đi hỏi một ông thầy thông thái sống cách nhà một ngày đường. Khi bác tới, ông thầy đang ngồi trước cửa. Bác Xtan quỳ sụp xuống:

— Xin ngài cho con có con, xin ngài cho con có con.

Ông thầy đáp:

— Hãy cẩn thận với điều mình xin. Con cái chẳng phải là gánh nặng hay sao? Nhà ngươi có đủ giàu để nuôi chúng ăn, may cho chúng mặc không?

— Ngài cứ cho con, rồi con sẽ xoay xở được!

Ông thầy ra hiệu, và bác Xtan lên đường về.

Tối hôm ấy bác về tới nhà, mệt nhoài, bụi bặm, nhưng lòng chan chứa hy vọng. Gần tới nhà, bác nghe có tiếng ồn ào, ngẩng lên thì thấy khắp nơi đầy trẻ con. Trẻ con trong vườn, trẻ con ngoài sân, trẻ con thò đầu ra ở mọi ô cửa sổ. Bác tưởng như tất cả trẻ con trên đời đều tụ về đây. Chẳng đứa nào lớn hơn đứa nào, mà đứa nào cũng bé hơn đứa kia, đứa nào cũng ồn ào hơn, láo lếu hơn, liều lĩnh hơn những đứa còn lại. Bác Xtan đứng nhìn, lạnh người đi vì kinh hãi khi hiểu ra rằng tất cả chúng đều là con của mình.

Bác lẩm bẩm:

— Trời đất ơi! Sao mà nhiều thế! Nhiều thế!

Vợ bác bước ra, sau váy còn lủng lẳng một đám con nữa, mỉm cười:

— Ồ, có đứa nào thừa đâu.

Nhưng chính chị cũng thấy trông nom một trăm đứa trẻ chẳng dễ chút nào. Được mấy hôm, chúng đã ăn sạch mọi thứ trong nhà, rồi bắt đầu khóc ầm lên:

— Cha ơi, con đói! Con đói!

Bác Xtan gãi đầu, chẳng biết phải làm gì tiếp. Không phải bác cho rằng con mình quá đông, vì từ khi có chúng, đời bác thấy vui hơn hẳn. Nhưng tới nước này thì bác không biết lấy gì nuôi chúng. Con bò đã thôi cho sữa, còn cây trong vườn thì chưa tới mùa chín quả.

Một hôm bác bảo vợ:

— Bà nó này, tôi phải đi khắp thiên hạ, tìm cách đem cái ăn về, dù tôi cũng chẳng biết lấy nó ở đâu ra.

Với người đói thì đường nào cũng dài, mà bác lại luôn canh cánh một ý nghĩ: ngoài cái bụng của mình, bác còn phải lấp đầy một trăm cái bụng háu ăn.

Bác Xtan đi mãi, đi mãi, đi mãi, tới tận cùng thế gian, nơi cái có và cái không có trộn lẫn vào nhau. Ở đó, cách một quãng, bác thấy một cái chuồng cừu nhốt bảy con cừu. Cả đàn còn lại thì nằm dưới bóng mấy gốc cây.

Bác rón rén tới gần, mong lặng lẽ dụ được vài con đi, lùa về làm thức ăn cho cả nhà. Nhưng bác sớm thấy là không được. Nửa đêm, bác nghe một tiếng ào ào, rồi một con rồng từ trên không lao xuống. Nó tách ra một con cừu đực, một con cừu cái, một con cừu non, cùng ba con bò béo đang nằm gần đó. Chưa hết, nó còn lấy sữa của bảy mươi bảy con cừu đem về cho mẹ nó tắm để trẻ lại. Đêm nào cũng y như vậy.

Người chăn cừu kêu than vô ích, con rồng chỉ cười. Bác Xtan thấy chỗ này chẳng phải chỗ kiếm được cái ăn cho nhà mình.

Bác hiểu rõ đánh nhau với một con quái vật khoẻ như thế thì gần như vô vọng. Nhưng ý nghĩ về lũ con đang đói ở nhà cứ bám lấy bác như quả ké, giũ mãi không ra. Cuối cùng bác hỏi người chăn cừu:

— Tôi trừ con rồng cho anh thì anh trả tôi những gì?

— Cứ ba con cừu đực thì một con, ba con cừu cái thì một con, ba con cừu non thì một con.

Bác Xtan đáp:

— Được, thoả thuận thế.

Thật ra lúc ấy bác cũng chẳng biết, nhỡ mà thắng thật, thì làm sao lùa nổi một đàn cừu to như vậy về nhà. Nhưng chuyện ấy để sau. Bây giờ trời đã sắp tối, bác phải nghĩ xem đánh con rồng thế nào cho phải.

Đúng nửa đêm, một cảm giác khủng khiếp, mới lạ, xâm chiếm lấy bác. Bác không sao nói ra thành lời, kể cả với chính mình, nhưng nó gần như xô bác bỏ cuộc mà chạy đường tắt về nhà. Bác quay nửa người đi, rồi nhớ tới lũ con, lại quay trở lại.

Bác tự nhủ:

— Hoặc mày, hoặc tao.

Rồi bác ra đứng ở rìa đàn cừu.

Không khí bỗng đầy tiếng ào ào, con rồng lao vụt qua. Bác Xtan quát:

— Đứng lại!

Con rồng ngó quanh:

— Ơ kìa! Mày là ai, ở đâu tới?

— Ta là Xtan Bô-lô-van, đêm ăn đá tảng, ngày ăn hoa trên núi. Mày mà động tới đàn cừu này thì ta khắc một cây thập tự lên lưng mày.

Nghe thế, con rồng đứng sững giữa đường, vì nó biết mình đã gặp phải đối thủ. Nó run run nói, bởi hễ ai dám đứng thẳng mặt với nó thì nó chẳng can đảm chút nào:

— Nhưng mày phải đánh nhau với tao trước đã.

— Ta mà phải đánh nhau với mày à? Ta chỉ thổi một hơi là mày chết!

Rồi bác cúi xuống nhặt một bánh pho mát to nằm ngay dưới chân, nói thêm:

— Mày ra sông lấy một hòn đá giống thế này, để mình khỏi mất thời giờ mà xem ai giỏi hơn ai.

Con rồng làm theo, mang từ dưới suối lên một hòn đá.

Bác Xtan hỏi:

— Mày có bóp ra được nước sữa từ hòn đá của mày không?

Con rồng cầm hòn đá một tay, bóp mạnh tới khi đá vỡ thành bột, nhưng chẳng có giọt sữa nào chảy ra. Nó nói, giọng hơi cáu:

— Dĩ nhiên là không rồi!

— Mày không được thì ta được.

Bác Xtan bóp bánh pho mát, và nước sữa chảy ròng ròng qua kẽ tay bác.

Thấy vậy, con rồng nghĩ tốt nhất là nhanh chân về nhà, nhưng bác Xtan chắn ngang đường:

— Mình còn vài món nợ phải tính, về những gì mày đã làm ở đây.

Con rồng tội nghiệp sợ quá, không dám nhúc nhích, chỉ e bác Xtan thổi một hơi giết nó rồi chôn nó giữa đồng hoa trên núi. Cuối cùng nó nói:

— Nghe tôi này. Tôi thấy anh là người được việc lắm, mà mẹ tôi đang cần một người như anh. Hay anh tới ở làm cho mẹ tôi ba ngày, ba ngày ấy dài bằng một năm của anh, và mỗi ngày mẹ tôi sẽ trả anh bảy bao đầy tiền vàng.

Ba lần bảy bao đầy tiền vàng! Lời mời hấp dẫn quá, bác Xtan không cưỡng nổi. Bác chẳng phí lời, chỉ gật đầu với con rồng, rồi cả hai lên đường.

Đường xa ơi là xa. Tới cuối đường thì mẹ con rồng đã đứng chờ, mụ già như chính thời gian vậy. Từ xa bác Xtan đã thấy đôi mắt mụ sáng rực như hai ngọn đèn. Bước vào nhà, họ thấy một cái vạc khổng lồ đặt trên bếp, đầy ắp sữa. Thấy con trai về tay không, mụ già giận lắm, lửa và khói phụt ra từ hai lỗ mũi. Nhưng mụ chưa kịp nói gì thì con rồng đã quay sang bác Xtan:

— Anh ở đây chờ tôi. Tôi đi giải thích với mẹ tôi một chút.

Bác Xtan đã hối hận cay đắng vì đã tới chốn này. Nhưng đã lỡ tới rồi thì chẳng còn cách nào khác ngoài việc giữ bình tĩnh, đừng để lộ ra là mình sợ.

Chỉ còn hai mẹ con, con rồng nói ngay:

— Mẹ nghe này, con đem gã này về là để trừ khử hắn. Hắn là một gã ghê gớm lắm, ăn đá tảng, lại bóp được nước sữa từ trong hòn đá.

Rồi nó kể hết những chuyện xảy ra đêm qua.

Mụ già bảo:

— Ồ, cứ để hắn cho mẹ! Xưa nay chưa có gã đàn ông nào lọt khỏi tay mẹ cả.

Thế là bác Xtan phải ở lại làm cho mụ già.

Hôm sau, mụ bảo bác và con trai mụ thi xem ai khoẻ hơn. Mụ lấy xuống một cây chuỳ khổng lồ, đai sắt bảy vòng. Con rồng nhấc nó lên nhẹ như nhấc cái lông, quay tít mấy vòng trên đầu, rồi thảy nhẹ một cái xa tới ba dặm, bảo bác Xtan ném xa hơn thử xem.

Họ đi tới chỗ cây chuỳ rơi. Bác Xtan cúi xuống sờ vào nó, rồi nỗi sợ ập tới, vì bác biết dù có cả bác lẫn trăm đứa con xúm vào cũng không nhấc nổi cây chuỳ này khỏi mặt đất.

Con rồng hỏi:

— Anh làm gì đấy?

— Ta đang nghĩ cây chuỳ đẹp thế này, tiếc thay nó lại làm mày mất mạng.

— Anh nói thế là sao, làm tôi mất mạng?

— Chỉ là ta sợ, nếu ta ném nó thì mày sẽ chẳng còn thấy một buổi bình minh nào nữa. Mày đâu biết ta khoẻ thế nào!

— Ồ, kệ chuyện đó, ném nhanh lên.

— Nếu mày nhất định muốn thế, thì mình đi ăn tiệc ba ngày đã. Ít ra mày cũng sống thêm được ba ngày.

Bác Xtan nói giọng điềm tĩnh tới mức lần này con rồng bắt đầu hơi sợ, dù nó cũng không tin hẳn mọi chuyện sẽ tệ như lời bác.

Họ quay về nhà, khuân hết thức ăn trong kho của mụ già, mang ra chỗ cây chuỳ. Bác Xtan ngồi lên bao lương thực, lặng lẽ ngắm vầng trăng đang lặn.

— Anh làm gì đấy?

— Chờ mặt trăng tránh ra cho ta.

— Anh nói gì vậy? Tôi chẳng hiểu.

— Mày không thấy mặt trăng nằm ngay trên đường ném của ta à? Nhưng dĩ nhiên, nếu mày muốn, ta sẽ ném cây chuỳ lên mặt trăng luôn.

Nghe vậy, con rồng thấy bứt rứt lần thứ hai. Nó quý cây chuỳ ông nội để lại lắm, chẳng muốn nó mất tăm trên mặt trăng. Nghĩ một lúc, nó nói:

— Thế này nhé. Anh đừng ném nữa. Để tôi ném thêm lần nữa, thế cũng như nhau thôi.

— Không, nhất định không! Cứ chờ trăng lặn đã.

Nhưng con rồng sợ bác Xtan làm thật như lời doạ, bèn thử đút lót, và rốt cuộc phải hứa trả bác bảy bao tiền vàng thì mới được tự tay ném cây chuỳ về.

Con rồng quay về nói với mẹ:

— Trời ơi, gã ấy khoẻ thật đấy. Mẹ có tin không, con phải vất vả lắm mới ngăn được hắn ném cây chuỳ lên mặt trăng!

Bấy giờ đến lượt mụ già cũng thấy bứt rứt! Nghĩ mà xem! Ném đồ lên mặt trăng đâu phải chuyện đùa! Thế là không ai nhắc tới cây chuỳ nữa, và hôm sau họ có chuyện khác để lo.

Trời vừa sáng, mụ già bảo:

— Đi lấy nước cho ta!

Mụ đưa cho hai đứa mười hai bộ da trâu, dặn phải múc đầy cho tới tối.

Họ ra suối ngay. Trong nháy mắt, con rồng đã múc đầy cả mười hai túi da, vác vào nhà rồi lại mang ra cho bác Xtan. Bác Xtan đã mệt lả, túi rỗng bác còn nhấc không nổi, nghĩ tới lúc túi đầy mà rùng mình. Nhưng bác chỉ rút trong túi ra một con dao cũ, bắt đầu cào đất ở mép suối.

— Anh làm gì đấy? Anh mang nước vào nhà kiểu gì?

— Kiểu gì à? Ối dào, dễ ợt! Ta mang cả con suối về luôn!

Nghe vậy, con rồng há hốc mồm. Chuyện này nó chưa từng nghĩ tới bao giờ, vì con suối đã chảy y như thế từ thời ông nội nó. Nó vội nói:

— Thế này nhé! Để tôi vác túi nước cho anh.

— Nhất định là không.

Bác Xtan vẫn cắm cúi đào. Con rồng sợ bác làm thật, lại thử đút lót, và rốt cuộc lại phải hứa thêm bảy bao tiền vàng thì bác Xtan mới chịu để yên con suối, cho nó vác nước vào nhà.

Ngày thứ ba, mụ già sai bác Xtan vào rừng lấy củi, và như thường lệ, con rồng đi cùng.

Chưa đếm tới ba, con rồng đã nhổ được số cây nhiều hơn số bác Xtan đốn cả đời, rồi xếp gọn thành hàng. Con rồng làm xong, bác Xtan mới bắt đầu nhìn quanh. Bác chọn cây to nhất, trèo lên, giật một sợi dây nho rừng dài, buộc ngọn cây ấy vào ngọn cây bên cạnh. Rồi cứ thế bác buộc cả một dãy cây.

— Anh làm gì trên ấy?

— Mày tự nhìn thì biết.

Bác Xtan vẫn thong thả làm tiếp.

— Sao anh lại buộc các cây vào nhau?

— Để khỏi mất công thôi. Ta nhổ một cây là các cây khác bật lên theo.

— Nhưng anh mang chúng về bằng cách nào?

Bác Xtan vừa buộc thêm hai cây nữa vừa đáp:

— Ơ hay! Mày không hiểu ra là ta định mang cả khu rừng về à?

Con rồng run lẩy bẩy khi nghĩ tới chuyện ấy, kêu lên:

— Thế này nhé! Để tôi vác củi cho anh, rồi anh sẽ được bảy lần bảy bao đầy tiền vàng.

— Mày là đứa tốt bụng, ta đồng ý.

Thế là con rồng vác củi.

Ba ngày làm công, tính bằng một năm, đã hết. Bây giờ điều duy nhất làm bác Xtan lo là làm thế nào mang được ngần ấy tiền vàng về nhà!

Tối hôm ấy, con rồng với mẹ nó bàn bạc rất lâu. Nhưng qua một khe nứt trên trần, bác Xtan nghe rõ từng lời.

Con rồng nói:

— Khốn cho mẹ con mình rồi, mẹ ơi. Gã này chẳng mấy chốc sẽ nắm hết mẹ con mình trong tay. Mẹ trả tiền cho hắn rồi tống hắn đi cho xong.

Nhưng mụ già hám tiền, không chịu.

— Nghe mẹ này. Đêm nay con phải giết hắn.

— Con sợ lắm.

— Có gì mà sợ. Lúc hắn ngủ, con cầm cây chuỳ, nện một cái vào đầu hắn. Dễ thôi mà.

Mà dễ thật, nếu như bác Xtan không nghe hết từ đầu tới cuối. Đợi hai mẹ con rồng tắt đèn, bác lấy cái máng ăn của lợn, đổ đầy đất, đặt lên giường mình rồi đắp chăn áo lên. Còn bác thì chui xuống gầm giường, ngáy thật to.

Chẳng bao lâu con rồng rón rén vào phòng, giáng một cú khủng khiếp vào đúng chỗ lẽ ra là đầu bác Xtan. Bác Xtan dưới gầm giường rên lên một tiếng thật to, và con rồng lại rón rén đi ra như khi vào. Nó vừa khép cửa, bác Xtan liền nhấc cái máng ra, dọn dẹp sạch sẽ gọn gàng rồi mới nằm lên giường. Nhưng bác đủ khôn để suốt đêm ấy không dám nhắm mắt.

Sáng hôm sau, bác bước vào phòng khi hai mẹ con rồng đang ăn sáng.

— Chào buổi sáng.

— Chào anh. Đêm qua anh ngủ thế nào?

— Ồ, ngon lắm. Có điều tôi mơ thấy một con bọ chét đốt mình, giờ hình như vẫn còn thấy ngưa ngứa.

Hai mẹ con rồng nhìn nhau. Con rồng thì thầm:

— Mẹ nghe thấy chưa? Hắn nói tới con bọ chét. Con đã đập gãy cả cây chuỳ trên đầu hắn đấy.

Lần này mụ mẹ cũng sợ y như con. Với một gã như thế thì chẳng làm gì được nữa. Mụ vội vã đổ tiền vàng vào đầy các bao, mong tống bác Xtan đi càng sớm càng tốt. Nhưng về phần mình, bác Xtan run như lá dương, vì đến một bao bác cũng không nhấc nổi khỏi mặt đất. Bác bèn đứng yên mà nhìn chúng.

— Anh còn đứng đó làm gì?

— Ồ, tôi đứng đây vì vừa chợt nghĩ ra là tôi muốn ở làm cho nhà anh thêm một năm nữa. Tôi xấu hổ quá, về nhà mà người ta thấy mình mang về có chừng này. Tôi biết thế nào họ cũng la lên: "Nhìn thằng Xtan Bô-lô-van kìa, mới một năm mà đã yếu như một con rồng."

Nghe vậy, cả con rồng lẫn mẹ nó đều thét lên kinh hãi. Hai mẹ con một mực nói sẽ cho bác gấp bảy lần, thậm chí bảy lần bảy lần số bao, miễn là bác chịu đi cho.

Cuối cùng bác Xtan nói:

— Thôi thế này! Tôi thấy nhà anh không muốn tôi ở lại, mà tôi thì chẳng muốn làm phiền ai. Tôi đi ngay đây, nhưng với một điều kiện: chính anh phải mang tiền về nhà giùm tôi, để tôi khỏi mất mặt với bạn bè.

Bác chưa dứt lời, con rồng đã vồ lấy mấy bao tiền chất lên lưng. Rồi nó và bác Xtan lên đường.

Đường thật ra chẳng xa lắm, nhưng với bác Xtan thì vẫn dài quá. Cuối cùng bác nghe thấy tiếng lũ con, liền dừng phắt lại. Bác không muốn con rồng biết nhà mình ở đâu, nhỡ một ngày nào đó nó tới đòi lại của. Có cách nào nói cho con quái vật đi khuất mắt không nhỉ? Bỗng một ý nảy ra trong đầu, bác quay lại:

— Tôi chẳng biết tính sao đây. Tôi có một trăm đứa con, tôi sợ chúng làm hại anh, vì lúc nào chúng cũng hăm hở đánh nhau. Nhưng tôi sẽ cố hết sức bảo vệ anh.

Một trăm đứa con! Chuyện ấy đâu phải đùa! Con rồng sợ quá đánh rơi mấy bao tiền, rồi lại nhặt lên. Nhưng lũ trẻ, từ hôm cha đi chưa được miếng gì vào bụng, đã ùa ra phía nó, tay phải vung dao, tay trái vung nĩa, đồng thanh hét:

— Cho chúng con thịt rồng! Chúng con muốn ăn thịt rồng!

Trước cảnh tượng khủng khiếp ấy, con rồng chẳng chờ thêm giây nào. Nó quăng mấy bao tiền xuống ngay tại chỗ, cắm đầu bỏ chạy nhanh hết sức, kinh hãi cái số phận đang chờ mình tới mức từ hôm ấy, nó không bao giờ dám ló mặt ra thế gian nữa.

— Hết —