Ngải Tử Thành đi tìm cha

Vương Tứ Hoà ở huyện Bảo Để là thông gia với tôi. Có lần ông đưa tôi xem một bài văn ông viết, chép chuyện người con hiếu thảo họ Ngải. Bài ấy như sau.

Ngải Tử Thành là người làng Ngải Lân, huyện Ninh Hà. Cha anh là Ngải Văn Trọng, làm thợ mộc kiếm sống. Có lần Văn Trọng đánh nhau với người ta, đánh người kia ngã gục, tưởng lầm là đã chết, sợ quá bỏ trốn. Đến vợ ông cũng không biết ông đi đâu. Chỉ nghe phong thanh hình như ông đã ra khỏi ải Sơn Hải.

Lúc ấy vợ ông đang có mang. Hai tháng sau mới sinh ra Tử Thành. Văn Trọng không biết mình đã có con.

Tử Thành từ nhỏ được mẹ nuôi, cũng không biết mình có cha. Đến khi hơi biết chuyện, anh hỏi mẹ cha mình ở đâu. Mẹ khóc mà kể lại chuyện cũ. Từ đó Tử Thành lúc nào cũng thẫn thờ như mất mát điều gì. Anh cứ hỏi đi hỏi lại mẹ về tuổi tác, dáng mạo của cha, về tên tuổi tổ tiên, về họ tên quê quán của các nhà thông gia. Mẹ cũng không hiểu ý con, nhưng cứ kể cho con nghe từng điều một.

Đến khi lớn, có người muốn gả con gái cho anh. Tử Thành một mực từ chối:

— Đâu có lẽ cha mình lưu lạc nơi xa, mà con lại yên ổn lấy vợ dựng nhà?

Người ta mới biết anh có chí đi tìm cha, chỉ vì mẹ goá còn ở nhà, không muốn đi xa mà thôi. Nhưng Văn Trọng đã bặt tin từ lâu, Tử Thành lại chưa từng ra khỏi làng, trời đất mênh mông, biết theo dấu ai mà tìm? Mọi người đều không tin anh thật sự đi được. Tử Thành cũng chưa bao giờ bàn tới chuyện ấy, chỉ ra sức làm lụng nuôi mẹ.

Hai mươi năm sau, mẹ anh mắc bệnh qua đời. Chôn cất mẹ xong, anh liền sắm sửa hành trang, gói lương ăn, lên đường sang Liêu Đông. Có người can rằng cha anh còn sống hay đã chết cũng chưa biết chắc. Tử Thành rơi nước mắt mà nói:

— Nếu gặp được cha, cha còn sống thì cùng về, cha đã mất thì con cõng hài cốt về. Nếu không gặp được, con thà già chết dọc đường, chứ không sống mà trở về.

Mọi người gạt nước mắt tiễn anh đi.

Ra khỏi ải rồi, Tử Thành nghĩ cha vì trốn tội nên ắt phải ẩn thân ở nơi hẻo lánh. Thế là núi sâu, hang cùng, chỗ nào hiểm trở khuất nẻo anh cũng tìm tới dò hỏi. Lâu ngày hết tiền hết lương, anh phải đi ăn xin mà sống qua ngày. Suốt hai mươi năm như thế, anh chưa từng một lần hối hận.

Một hôm, ở trong núi Mã Gia Thành, anh gặp một ông già. Ông thương anh đói khổ, gọi lại nói chuyện. Hỏi ra mới biết duyên cớ, ông cảm động khóc, dẫn anh về nhà, mời rượu mời cơm.

Chốc lát có một bác thợ mộc mang đồ nghề vào nhà. Tính tuổi thì bác ấy ngang tuổi cha anh. Tử Thành động lòng, nhìn kỹ mặt bác, thấy hơi giống như lời mẹ tả. Anh bèn níu vạt áo bác mà khóc, kể rõ năm tháng cha mình bỏ nhà ra đi, lại kể kỹ gia thế, họ hàng, mong biết đâu đây chính là cha.

Người kia vừa kinh ngạc vừa đau xót, như muốn nhận, nhưng lại ngờ vì lúc ở nhà mình chưa có con. Tử Thành kể hết đầu đuôi, hai người liền ôm nhau khóc nức nở.

Thì ra Văn Trọng trốn tránh hết chỗ này đến chỗ khác, mới tới nơi này, đã hơn bốn mươi năm. Ông lại đổi họ tên thành Vương Hữu Nghĩa, cho nên tìm hỏi mãi không ra dấu vết. Đến bây giờ mới tình cờ gặp được nhau.

Ông già chủ nhà cảm lòng hiếu thảo của Tử Thành, lo liệu cho hai cha con đường về. Nhưng Văn Trọng lưu lạc đã lâu, nợ nần nhiều, không đi được. Tử Thành bèn tất tả chạy về quê, cầm ruộng cầm nhà, vay mượn họ hàng, được trăm lạng bạc, lại sang lần nữa, rốt cuộc rước được cha về.

Về nhà được bảy năm, Văn Trọng mất khi đã cao tuổi. Tử Thành tìm được cha rồi mới lấy vợ. Nay anh có bốn con trai, đứa nào cũng chăm chỉ tằn tiện, biết làm ăn.

Xưa Vương Nguyên ở Văn An đi tìm cha ngoài vạn dặm, con cháu đến nay thành dòng họ danh vọng. Chuyện của Tử Thành cũng tương tự, phải chăng trời sắp làm cho nhà anh hưng thịnh? Ông Vương viết tiếp: Tử Thành cấy rẽ ruộng của tôi, nhà anh cách trang trại của tôi chỉ hai dặm. Tôi trọng con người anh, nên tới hỏi kỹ đầu đuôi, rồi chép lại đại lược như trên, để các bậc sĩ đại phu biết rằng giữa đồng ruộng có người như thế. Viết sau tiết Trùng dương hai ngày, năm Quý Sửu.

Bài của ông Vương đến đây là hết. Kỷ Quân tôi nghĩ: Tử Thành tìm cha bao nhiêu năm, rồi lại tình cờ gặp được khi không ngờ, giống chuyện Chu Thọ Xương đời Tống đi tìm mẹ, đều như có thần giúp, không phải sức người làm nổi. Nhưng chính vì lòng thành đến tột cùng, nên mới cảm động được cả cõi âm lẫn cõi dương. Vậy thì gọi là sức người cũng được.

— Hết —