Anh chàng Mi-su to xác

Một buổi chiều, giờ ra chơi bốn giờ, anh chàng Mi-su to xác kéo riêng tôi vào một góc sân. Vẻ mặt nghiêm trọng của anh làm tôi hơi sờ sợ, vì Mi-su to xác là một gã nắm đấm to tướng, cho vàng tôi cũng chẳng muốn có anh làm kẻ thù.

— Nghe này, anh nói, giọng ồ ồ của một anh nhà quê mới được đẽo gọt qua loa, nghe này, cậu có muốn tham gia không?

Tôi đáp ngay tắp lự:

— Có!

Tôi hãnh diện được tham gia một việc gì đó cùng Mi-su to xác. Bấy giờ anh mới giải thích rằng đây là một cuộc âm mưu. Những điều anh thổ lộ cho tôi nghe đem lại một cảm giác ngây ngất mà có lẽ từ đó tới nay tôi chưa từng gặp lại. Rốt cuộc tôi cũng bước vào những cuộc phiêu lưu điên rồ của cuộc đời, tôi sắp có một bí mật phải giữ, một trận đánh phải đánh. Mà chắc chắn nỗi sợ thầm kín không dám thú nhận, khi nghĩ tới chuyện dấn thân như thế, chiếm tới một nửa những niềm vui nóng bỏng của vai trò đồng loã mới mẻ.

Thế nên trong lúc Mi-su to xác nói, tôi chiêm ngưỡng anh. Anh truyền thụ cho tôi bằng giọng hơi cộc cằn, như với một tân binh mà người ta chẳng tin sức gan góc là bao. Nhưng cái run rẩy sung sướng, cái vẻ ngây ngất say mê mà hẳn tôi đã có khi nghe anh nói, rốt cuộc làm anh nghĩ về tôi khá hơn.

Chuông điểm hồi thứ hai, hai đứa cùng đi xếp hàng vào phòng học, anh khẽ bảo tôi:

— Thế là xong nhé? Cậu là người của bọn tớ... Ít ra cậu cũng không sợ, không phản bội chứ?

— Ồ, không đâu, rồi cậu xem... Tớ thề.

Anh nhìn thẳng vào tôi bằng đôi mắt xám, với vẻ đường hoàng thật sự của một người đàn ông đã chín chắn, rồi nói thêm:

— Không thì, cậu biết đấy, tớ sẽ không đánh cậu, nhưng tớ sẽ nói khắp nơi rằng cậu là đồ phản bội, và sẽ chẳng ai thèm nói chuyện với cậu nữa.

Tôi còn nhớ lời doạ ấy tác động lạ lùng tới tôi thế nào. Nó cho tôi một sức can đảm ghê gớm. Tôi tự nhủ: kệ! Bọn họ có bắt mình chép phạt hai nghìn câu thơ thì cũng mặc, quỷ bắt mình đi nếu mình phản Mi-su! Tôi nóng lòng sốt ruột chờ tới giờ ăn tối. Cuộc nổi loạn sẽ nổ ra ở nhà ăn.

Mi-su to xác quê ở vùng Va. Cha anh là một nông dân có dăm mảnh ruộng, từng cầm súng năm năm mươi mốt, trong cuộc khởi nghĩa chống lại cuộc đảo chính. Bị bỏ lại tưởng đã chết trên cánh đồng U-san, ông đã trốn được. Khi ông xuất hiện trở lại, người ta không làm khó dễ gì ông. Có điều, chính quyền địa phương, các vị thân hào, những người sống bằng lợi tức to và nhỏ, từ đó chỉ gọi ông là thằng cướp Mi-su.

Thằng cướp ấy, con người lương thiện không biết chữ ấy, gửi con trai vào học trường trung học ở thị trấn A. Chắc ông muốn con mình thành người có học, để làm cho thắng cái sự nghiệp mà chính ông chỉ bảo vệ được bằng súng trong tay. Ở trường, bọn tôi biết loáng thoáng câu chuyện ấy, nên nhìn bạn mình như một nhân vật rất đáng gờm.

Vả lại Mi-su to xác lớn tuổi hơn bọn tôi nhiều. Anh đã gần mười tám, dù mới học lớp bốn. Nhưng chẳng ai dám đùa cợt anh. Anh là một trong những đầu óc ngay thẳng, học rất khó vào, chẳng đoán được điều gì. Có điều, một khi đã biết điều gì thì anh biết tới nơi tới chốn và nhớ mãi mãi. Khoẻ mạnh như được đẽo ra bằng rìu, anh làm chúa tể trong những giờ ra chơi. Thế mà lại hiền lành vô cùng. Tôi chỉ thấy anh nổi giận có một lần. Anh muốn bóp cổ một thầy giám thị đã dạy bọn tôi rằng mọi người cộng hoà đều là quân ăn cướp và giết người. Suýt nữa thì Mi-su to xác bị đuổi học.

Mãi về sau, khi gặp lại người bạn cũ trong ký ức, tôi mới hiểu được cái dáng vẻ hiền lành mà mạnh mẽ ấy. Hẳn cha anh đã phải rèn anh thành người đàn ông từ rất sớm.

Mi-su to xác lại thích ở trường, điều ấy làm bọn tôi ngạc nhiên không ít. Anh chỉ phải chịu một cực hình mà anh không dám nói ra: cái đói. Mi-su to xác lúc nào cũng đói.

Tôi không nhớ đã từng thấy ai ăn khoẻ như thế. Anh vốn rất kiêu hãnh, vậy mà có lúc anh chịu đóng những màn kịch nhục nhã để lừa của bọn tôi một mẩu bánh mì, một bữa sáng hay một bữa quà chiều. Lớn lên giữa trời đất, dưới chân dãy núi Mô-rơ, anh khổ vì món ăn đạm bạc của trường còn tàn nhẫn hơn bọn tôi.

Đó là một trong những đề tài bàn tán lớn của bọn tôi ngoài sân, dọc bức tường che cho bọn tôi một dải bóng mát. Bọn tôi thì là lũ kén ăn. Tôi nhớ nhất món cá tuyết sốt nâu và món đậu sốt trắng, đã trở thành đối tượng bị nguyền rủa chung. Những hôm hai món ấy xuất hiện, bọn tôi nói mãi không thôi. Mi-su to xác, vì nể bạn bè, cũng la ó cùng bọn tôi, dù anh sẵn lòng nuốt trọn sáu suất của cả bàn.

Mi-su to xác chỉ phàn nàn về số lượng đồ ăn. Như cố tình làm anh phát điên, sự tình cờ xếp anh ngồi đầu bàn, cạnh thầy giám thị, một anh chàng mảnh khảnh vẫn để bọn tôi hút thuốc lúc đi dạo. Quy định là các thầy giám thị được hai suất. Thế nên những hôm có xúc xích, phải xem Mi-su to xác liếc nhìn hai khúc xúc xích nằm song song trên đĩa của thầy giám thị bé con.

— Tớ to gấp đôi hắn, một hôm anh bảo tôi, thế mà hắn lại được ăn gấp đôi tớ. Mà hắn có chừa lại gì đâu, cậu ạ. Hắn chẳng thừa tí nào!

Thế rồi các thủ lĩnh quyết định rằng cuối cùng bọn tôi phải nổi dậy chống món cá tuyết sốt nâu và món đậu sốt trắng.

Lẽ tự nhiên, những kẻ âm mưu mời Mi-su to xác làm thủ lĩnh. Kế hoạch của các cậu ấy giản dị một cách anh hùng. Họ nghĩ chỉ cần cho cái bụng đình công, từ chối mọi thức ăn, cho tới khi ông hiệu trưởng long trọng tuyên bố sẽ cải thiện bữa ăn. Việc Mi-su to xác tán thành kế hoạch ấy là một trong những hành động quên mình và can đảm đẹp nhất mà tôi được biết. Anh nhận làm thủ lĩnh phong trào, với chủ nghĩa anh hùng điềm tĩnh của những người La Mã xưa hy sinh mình vì việc chung.

Hãy nghĩ mà xem! Anh nào có bận tâm chuyện cá tuyết với đậu biến mất. Anh chỉ ước một điều, là được ăn chúng nhiều hơn, ăn thả cửa! Thế mà, trớ trêu thay, người ta lại bắt anh nhịn đói! Về sau anh thú thật với tôi rằng cái đức tính cộng hoà mà cha anh đã dạy, tình đoàn kết, sự hy sinh của cá nhân vì lợi ích chung, chưa bao giờ phải chịu một thử thách gay go hơn thế.

Tối ấy, ở nhà ăn, đúng hôm có cá tuyết sốt nâu, cuộc đình công bắt đầu, đồng lòng đẹp đẽ thật sự. Chỉ được ăn bánh mì. Thức ăn mang ra, bọn tôi không đụng tới, chỉ ăn bánh mì khô. Mà ăn một cách nghiêm trang, không thì thầm trò chuyện như thường lệ. Chỉ có mấy đứa nhỏ là cười.

Mi-su to xác thật tuyệt vời. Tối đầu tiên ấy, anh còn nhịn luôn cả bánh mì. Anh chống hai khuỷu tay lên bàn, khinh khỉnh nhìn thầy giám thị bé con đang ăn ngấu nghiến.

Trong khi đó, thầy giám thị cho mời ông hiệu trưởng. Ông xộc vào nhà ăn như một cơn bão. Ông quát tháo bọn tôi, hỏi bọn tôi chê bữa tối này ở chỗ nào. Ông nếm thử, và tuyên bố là ngon tuyệt.

Bấy giờ Mi-su to xác đứng dậy.

— Thưa thầy, anh nói, cá tuyết bị ươn, chúng em không tiêu hoá nổi.

— A, hay nhỉ! anh chàng giám thị mảnh khảnh kêu lên, không để ông hiệu trưởng kịp đáp. Thế mà những tối khác, một mình cậu đã chén gần hết cả đĩa đấy.

Mi-su to xác đỏ bừng mặt. Tối ấy người ta chỉ cho bọn tôi đi ngủ, bảo rằng hẳn mai bọn tôi đã nghĩ lại.

Hôm sau và hôm sau nữa, Mi-su to xác thật khủng khiếp. Lời của thầy giám thị đã đâm trúng tim anh. Anh động viên bọn tôi, bảo nếu chịu thua thì bọn tôi là đồ hèn. Giờ đây anh dồn hết lòng kiêu hãnh vào việc chứng tỏ rằng hễ anh muốn thì anh nhịn ăn được.

Anh là một người tử đạo thực sự. Bọn tôi đứa nào cũng giấu trong ngăn bàn sô-cô-la, lọ mứt, có đứa cả thịt nguội, giúp bọn tôi khỏi phải ăn khô khốc chỗ bánh mì nhét đầy túi. Còn anh, chẳng có người thân nào trong thị trấn, mà vả lại cũng tự cấm mình những món ngon ấy, chỉ ăn đúng mấy mẩu bánh mì vụn anh kiếm được.

Hôm sau nữa, ông hiệu trưởng tuyên bố rằng vì học trò cứ khăng khăng không đụng tới thức ăn, ông sẽ thôi không phát bánh mì nữa. Cuộc nổi loạn nổ ra vào bữa trưa. Hôm ấy là ngày có món đậu sốt trắng.

Mi-su to xác, hẳn là cơn đói khủng khiếp đã làm đầu óc anh rối loạn, bỗng đứng phắt dậy. Anh cầm lấy đĩa của thầy giám thị, kẻ đang ăn ngon lành để trêu ngươi và làm bọn tôi thèm, ném nó vào giữa phòng, rồi cất giọng hát vang bài Mác-xây-e. Nó như một luồng gió lớn nhấc bổng tất cả bọn tôi lên. Đĩa, cốc, chai lọ cùng nhảy một điệu múa thật vui. Còn các thầy giám thị thì bước qua những mảnh vỡ, vội vàng bỏ nhà ăn lại cho bọn tôi. Anh chàng mảnh khảnh, trong lúc chạy trốn, bị nguyên một đĩa đậu hắt lên vai, nước sốt làm cho anh một chiếc cổ áo xếp nếp trắng thật to.

Trong khi ấy, việc cần làm là củng cố trận địa. Mi-su to xác được bầu làm tướng. Anh cho khiêng bàn chất đống chắn các cửa. Tôi nhớ đứa nào cũng cầm dao trong tay. Và bài Mác-xây-e vẫn vang như sấm. Cuộc nổi loạn hoá thành cách mạng. May thay, người ta bỏ mặc bọn tôi suốt ba tiếng đồng hồ. Hình như người ta đã đi gọi lính gác. Ba giờ huyên náo ấy đủ làm bọn tôi nguội đi.

Ở cuối nhà ăn có hai cửa sổ lớn trông ra sân. Mấy đứa nhút nhát nhất, hoảng sợ vì cái sự yên ổn kéo dài người ta để cho bọn tôi, khẽ khàng mở một cửa sổ rồi biến mất. Dần dần các học trò khác cũng theo chúng. Chẳng mấy chốc quanh Mi-su to xác chỉ còn chừng chục kẻ nổi loạn. Bấy giờ anh cộc cằn bảo họ:

— Đi theo bọn kia đi, chỉ cần một đứa có tội là đủ.

Rồi quay sang tôi, đang còn chần chừ, anh nói thêm:

— Tớ trả lại cậu lời thề, nghe chưa!

Khi lính gác phá được một cánh cửa, họ thấy Mi-su to xác chỉ có một mình, ngồi thản nhiên ở đầu một cái bàn, giữa đống bát đĩa vỡ. Ngay tối ấy, anh bị đuổi về với cha. Còn bọn tôi chẳng được lợi lộc gì mấy từ cuộc nổi loạn ấy. Mấy tuần liền, người ta tránh không dọn cá tuyết và đậu. Rồi chúng lại xuất hiện. Chỉ có điều, cá tuyết thì sốt trắng, còn đậu thì sốt nâu.

Rất lâu sau, tôi gặp lại Mi-su to xác. Anh đã không thể học tiếp. Tới lượt anh cày cấy mấy mảnh ruộng mà cha anh để lại khi qua đời.

— Tôi mà làm luật sư thì chỉ là luật sư tồi, hay làm bác sĩ thì cũng là bác sĩ tồi, anh bảo tôi, vì đầu tôi cứng lắm. Làm nhà nông thì hơn. Đó là việc của tôi... Dù sao thì các cậu đã bỏ rơi tôi một cách ngon lành. Mà tôi thì lại mê đúng món cá tuyết với món đậu ấy cơ chứ!

— Hết —