Lời phán của thầy Trương miệng sắt

Chương 1: Lời phán của thầy Trương miệng sắt

Nỗi oán của Lã Mông Chính trong hang gạch, tiếng đọc sách của Chu Mãi Thần trên gánh củi. Đại trượng phu thất thế thì bị người khinh, vừa bước vào vinh hoa thì ai cũng chúc mừng. Mặt trời đỏ thỉnh thoảng có mây che, sông Hoàng Hà còn có lúc trong. Mây nổi trước mắt khó mà cậy, hãy đứng vững gót chân mình. Bài từ ấy đại ý nói người ta thông bế có thời, không thể vì nhất thời đắc ý mà khoe tài, cũng không thể vì nhất thời thất ý mà nản chí.

Đời Đường, khoảng năm Cam Lộ, có thừa tướng Vương Nhai, quan đến nhất phẩm, quyền đè trăm quan, đầy tớ nghìn người, mỗi ngày ăn tốn vạn đồng, giàu sang kể không xiết. Nhà bếp phủ ông sát bên một ngôi chùa. Ngày nào nước rửa nồi rửa bát trong bếp cũng đổ xuống rãnh, nước ấy chảy qua chùa. Một hôm ông sư già trong chùa đi ra, tình cờ thấy trong nước rãnh có vật trắng, to như bông tuyết, nhỏ như vụn ngọc. Lại gần xem, thì là cơm gạo trắng thượng hạng rửa trôi từ nồi bát trong bếp thừa tướng. Ông sư chắp tay niệm:

— A Di Đà Phật, tội lỗi, tội lỗi.

Rồi thuận miệng ngâm một bài thơ, đại ý: xuân cày hạ làm cỏ, hạt nào cũng tốn công; xay xát trắng như ngọc, thổi thành cơm thơm như bạc chất; ba bữa no rồi chẳng còn việc gì, nhưng một miếng lúc đói cứu được người nghèo; than thay vương vãi rẻ rúng trong rãnh, thương thay thiên hạ có người nghèo.

Ngâm xong, ông gọi người đạo nhân làm bếp lấy rổ vớt cơm thừa trong rãnh, đem ra sông nước trong rửa sạch bùn, rải lên nong phơi khô, cất vào vại sành, để xem bao giờ đầy một vại. Chưa đến ba bốn tháng đã đầy. Trong hai năm, góp được hơn sáu vại lớn.

Thừa tướng Vương Nhai cứ tưởng giàu sang nghìn năm, xa hoa vạn đời, ai ngờ vui quá hoá buồn, một sớm phạm tội với triều đình, cả nhà bị giam chờ xét, sống chết chưa biết. Lúc ấy khách khứa tan hết, đầy tớ bỏ trốn, kho lẫm bị kẻ thù cướp sạch. Hai mươi ba người ruột thịt của thừa tướng hết gạo hết lương, chịu đói, tiếng khóc vọng sang chùa bên. Ông sư già nghe, trong lòng không nỡ. Chỉ cách một bức tường, trừ phi khoét tường mới thông được.

Ông sư bèn lấy cơm khô trong vại ngâm mềm, đồ lại đưa sang. Thừa tướng Vương Nhai ăn thấy rất ngon, sai con hầu hỏi ông sư người tu hành sao lại có thứ cơm ngon thế. Ông sư nói:

— Đây không phải cơm thường của bần tăng, mà là cơm thừa rửa nồi bát của quý phủ chảy ra rãnh. Bần tăng tiếc thứ có ích bị bỏ phí, rửa sạch phơi khô, để dành cho người nghèo lúc mất mùa. Hôm nay ai ngờ lại cứu được lúc gấp của quý phủ. Thật là một miếng ăn miếng uống đều đã định trước.

Thừa tướng Vương Nhai nghe xong than:

— Ta ngày thường phí phạm của trời như thế, sao lại không bại? Hoạ hôm nay ắt không tránh khỏi.

Đêm ấy ông uống thuốc độc mà chết. Lúc giàu sang, sao biết có ngày hôm nay? Thật là nghèo hèn thì thường mong giàu sang, giàu sang lại đứng bên bờ nguy hiểm. Ấy là phúc quá hoá hoạ, tự chuốc lấy lỗi. Ngược lại, người lúc nghèo hèn nào biết ngày sau giàu sang?

Nay kẻ kể chuyện lại kể một chuyện trước lo sau vui. Thưa các vị, trong các vị nếu có ai như Hàn Tín chịu nhục chui háng, như Tô Tần bị vợ không thèm rời khung cửi, nghe chuyện này rồi mỗi người về cứng cổ mà sống, chờ thời đến, đừng nản chí trước. Cỏ úa gió thu rồi cũng gặp xuân, con sâu đo trong bùn rồi cũng duỗi được.

Triều ta, khoảng năm Thiên Thuận, ở huyện Tương Lạc, phủ Diên Bình, Phúc Kiến, có một nhà quan họ Mã tên Vạn Quần, làm chức Lại khoa cấp sự trung. Vì dâng sớ hặc thái giám Vương Chấn chuyên quyền hại nước, bị cách làm dân. Phu nhân mất sớm, chỉ sinh được một con trai tên Mã Nhiệm, tự Đức Xưng. Mười hai tuổi vào trường, thông minh học rộng. Nói về thông minh thì như Nhan Uyên nghe một biết mười, nói về học rộng thì như Ngu Thế Nam bụng chứa năm xe sách. Thật là văn chương trùm đời, danh tiếng hơn người. Ông Mã quý con như vàng ròng ngọc đẹp, khỏi phải nói.

Bọn con nhà giàu trong làng, một là vì anh là quý công tử nhà quan, hai là thấy anh có tài kinh sách, sớm muộn sẽ thăng tiến, ai cũng tranh nhau nịnh. Trong đó có hai người nịnh nhất, thật là lúc lạnh đưa ấm, lúc rảnh kiếm việc, ra ngoài xưng anh em, tiêu tiền chẳng phân của ai, chỉ thiếu điều đem vợ con ra dâng. Một người tên Hoàng Thắng, biệt hiệu Hoàng quỷ ốm, một người tên Cố Tường, biệt hiệu Pháo thăng thiên. Ông cha hai người cũng từng làm quan, đều là nhà giàu, mắt không biết một chữ, cũng đội cái danh hão là người đọc sách. Họ thờ Mã Đức Xưng như một vị đại bồ tát, mong ngày sau anh giàu sang thì nhờ được. Mã Đức Xưng là người quân tử trung hậu, người ta lấy lễ đến thì mình lấy lễ đáp, thấy họ ân cần cũng kết làm bạn. Hoàng Thắng bèn hứa gả em gái là Lục Anh cho Đức Xưng. Đức Xưng nghe nàng tài sắc vẹn toàn, mừng lắm. Nhưng từ nhỏ anh đã thề: muốn có đêm động phòng hoa chúc thì phải có lúc bảng vàng đề tên. Ông Mã thấy con lập chí cao, cũng không ép, nên anh ngoài hai mươi vẫn chưa cưới.

Gặp năm thi hương, một hôm Hoàng Thắng, Cố Tường rủ Mã Đức Xưng đến hiệu sách mua sách. Thấy bên cạnh hiệu sách có một hiệu xem số, biển đề: muốn biết số tốt xấu, chỉ hỏi Trương miệng sắt.

Mã Đức Xưng nói:

— Người này gọi là miệng sắt, ắt chịu nói thẳng.

Mua sách xong, anh sang bên cạnh, chắp tay chào ông Trương:

— Học trò xin nhờ ông xem số.

Thầy hỏi giờ sinh, đem số ngũ hành sinh khắc, lẽ hư thực của năm sao ra tính một hồi, nói:

— Nếu ngài không trách, tiểu nhân mới dám nói thẳng.

Mã Đức Xưng nói:

— Người quân tử hỏi hoạ chứ không hỏi phúc, cần gì giấu?

Hoàng Thắng, Cố Tường đứng bên chỉ sợ thầy bói không biết điều, nói ra lời xúc phạm công tử. Hoàng Thắng liền nói:

— Thầy xem cho kỹ, đừng nói bừa.

Cố Tường nói:

— Vị này là danh sĩ nổi tiếng bản huyện, thầy chỉ cần xem khoa này anh ấy đỗ giải nguyên hay đỗ hạng cao thôi.

Thầy nói:

— Tiểu nhân chỉ theo lý mà nói thẳng, chẳng biết có đúng không. Số ngài, cha là bậc hiển đạt, theo lý ắt sinh trong nhà quan.

Hai người Hoàng, Cố vỗ tay cười lớn:

— Thế là đúng rồi.

Thầy nói:

— Trong năm sao, số có sao văn chương chiếu, văn chương trùm đời.

Hai người lại cười lớn:

— Thầy giỏi, tính đúng, tính đúng!

Thầy nói:

— Chỉ ngại năm hai mươi hai tuổi bước vào vận không tốt, sát khí trùng trùng, hoạ không nhỏ. Chẳng những tan nhà, còn phải phòng mất mạng. Nếu qua được năm ba mươi mốt tuổi, về sau lại có năm mươi năm vinh hoa. Chỉ sợ cái khe nước rộng một trượng ấy, hai chân nhảy không qua nổi.

Hoàng Thắng liền mắng:

— Láo! Làm gì có chuyện ấy!

Cố Tường giơ nắm đấm:

— Đánh nó, đánh cho lệch cái miệng sắt của nó!

Mã Đức Xưng hai tay ngăn lại:

— Lẽ số mệnh rất vi diệu, chỉ coi như ông ấy tính không đúng là được, cần gì chấp.

Hai người Hoàng, Cố miệng vẫn còn chửi, nhờ Mã Đức Xưng hết sức khuyên mới chịu về. Thầy bói chỉ mong yên chuyện, cũng chẳng dám đòi tiền xem số. Thật là kẻ nịnh ai cũng ưa, lời thẳng ai cũng ghét.

Lúc ấy chính Mã Đức Xưng cũng tưởng công danh trong tầm tay, tuy không trách thầy bói nhiều, nhưng cũng không tin. Ngờ đâu ba kỳ thi làm bài đắc ý mà bảng không có tên. Từ mười lăm tuổi vào trường thi đến nay hai mươi mốt tuổi, ba khoa không đỗ. Nói tuổi thì còn chưa nhiều, nhưng vì vào trường nhiều lần, trái lại thấy không thuận.

Qua một năm nữa, vừa đúng hai mươi hai tuổi. Một học trò của ông Mã lại dâng sớ hặc Vương Chấn. Vương Chấn ngờ là thầy chấm sai khiến, lại nhắc thù cũ, ngầm xui tay chân trong triều bới tội ông Mã lúc làm quan địa phương, khép tội ăn hối lộ vạn lạng, bắt quan tuần phủ bản xứ truy thu. Mã Vạn Quần vốn là quan thanh liêm, nghe tin tức đến phát bệnh, mấy ngày thì mất. Mã Đức Xưng thương xót, làm đủ lễ, lòng đau vô cùng. Lại bị quan địa phương chiều ý trên, ép nộp vạn lạng tiền tang. Lúc ấy đành bán gia sản, hễ có giấy tờ thuế tra được thì quan tự định giá bán. Chỉ có một trang trại nhỏ mới mua thêm, chưa vào sổ thuế, quan không biết. Mã Đức Xưng cậy Cố Tường ngày thường thân thiết, bảo là sản nghiệp nhà họ Cố, nhờ hắn tạm nhận giúp. Lại có đồ cổ sách vở chừng mấy trăm lạng, gửi ở nhà Hoàng Thắng.

Lại nói quan địa phương đem bán hết nhà cửa ruộng vườn nhà ông Mã, chưa đủ số, vẫn bới lông tìm vết không thôi. Mã Đức Xưng đưa linh cữu về tạm ở trong nhà coi mộ. Bỗng một hôm, Cố Tường sai người đến nói, trang trại còn lại của quý phủ quan đã biết rồi, không giấu được nữa. Mã Đức Xưng không biết làm sao, đành để nộp quan. Về sau nghe nói chính Cố Tường đã đi tố giác, một là sợ sau này liên luỵ, hai là để được lòng quan. Đức Xưng biết lòng người gian hiểm, chỉ cười một tiếng.

Qua hơn một năm, Mã Đức Xưng đến nhà Hoàng Thắng đòi đồ gửi, đến mấy lần đều không được tiếp. Cuối cùng hắn sai người đưa đến một phong thư. Mã Đức Xưng mở ra xem, không có thư từ, chỉ có một tờ sổ, ghi ngày ấy tháng ấy việc ấy tiêu bao nhiêu bạc, khoản nào chung chịu, khoản nào anh phải chịu riêng, không phải một lần. Rồi định giá đồ cổ sách vở trừ vào, chẳng trả một món nào. Đức Xưng giận lắm, xé nát tờ sổ ngay trước mặt người đưa thư, mắng một trận:

— Lũ chó lợn này, đừng gặp lại nữa!

Từ đó chuyện cưới hỏi cũng chẳng nhắc đến. Hoàng Thắng chỉ mong dứt với nhà họ Mã, thế là đúng ý hắn. Thật đúng như bốn câu của ông Phùng đời Tây Hán: một sang một hèn, mới thấy tình bạn; một chết một sống, mới thấy tình bạn.

— Hết chương 1 —