Bà chủ quán Bản Kiều

Đời Đường, ở phía tây Biện Châu có quán trọ Bản Kiều. Bà chủ quán là Tam Nương, chẳng biết từ đâu tới, sống goá bụa, tuổi ngoài ba mươi, không con cái, cũng không họ hàng. Bà có mấy gian nhà, sống bằng nghề bán cơm, vậy mà nhà rất giàu, nuôi nhiều lừa lắm. Xe cộ của nhà quan hay nhà dân qua lại, nếu thiếu lừa kéo, bà thường cho thuê rẻ để giúp. Ai cũng khen bà là người có đạo đức, cho nên khách bộ hành xa gần đều tìm đến quán bà.

Trong khoảng năm Nguyên Hoà, có người khách đất Hứa Châu tên là Triệu Quý Hoà, đi lên Đông Đô, ghé lại quán nghỉ đêm. Có sáu bảy người khách đến trước, đã chiếm hết những giường tiện chỗ. Quý Hoà đến sau, được một chiếc giường ở trong cùng, sát vách buồng bà chủ.

Tam Nương tiếp đãi khách rất hậu. Đêm khuya bà bày rượu, cùng khách uống vui thoả thích. Quý Hoà xưa nay không uống rượu, nhưng cũng ngồi chung cười nói. Đến khoảng canh hai, khách khứa say mệt, ai về giường nấy ngủ. Tam Nương về buồng, đóng cửa tắt đèn.

Mọi người đều ngủ say, riêng Quý Hoà cứ trằn trọc không ngủ được. Cách bức vách, chàng nghe tiếng Tam Nương sột soạt, như đang dịch chuyển đồ đạc. Chàng tình cờ nhòm qua khe vách, thấy Tam Nương lấy cây nến úp dưới một cái chậu ra, khêu cho sáng. Rồi bà lấy trong hòm khăn ra một bộ cày bừa, một con trâu gỗ, một hình nhân gỗ, mỗi thứ cao chừng sáu bảy tấc, đặt trước bếp, ngậm nước phun lên. Hai món đồ liền cử động. Hình nhân dắt trâu, kéo cày, cày một khoảnh đất rộng bằng chiếc chiếu trước giường, đi đi lại lại mấy lượt.

Bà lại lấy trong hòm ra một gói hạt kiều mạch, trao cho hình nhân gieo xuống. Chỉ chốc lát hạt nảy mầm, cây trổ hoa, kiều mạch chín vàng. Bà sai hình nhân gặt hái, đạp lấy hạt, được chừng bảy tám thăng. Bà lại đặt một cái cối xay nhỏ, xay thành bột, rồi cất hình nhân gỗ vào hòm, lấy bột làm mấy chiếc bánh nướng.

Một lát gà gáy, khách sắp lên đường. Tam Nương dậy trước thắp đèn, đặt những chiếc bánh mới nướng lên bàn ăn, mời khách điểm tâm. Quý Hoà trong lòng hoảng sợ, vội từ biệt, mở cửa đi ra, rồi nấp ngoài cửa nhòm vào. Chàng thấy đám khách ngồi quanh bàn, ăn bánh còn chưa hết, bỗng cùng một lúc ngã lăn ra đất, kêu lên như tiếng lừa, chỉ chốc lát đều đã biến thành lừa cả. Tam Nương lùa hết vào phía sau quán, rồi thu sạch hàng hoá, tiền của của họ.

Quý Hoà không kể với ai, trong lòng lại thầm muốn học được phép ấy.

Hơn một tháng sau, Quý Hoà từ Đông Đô trở về. Sắp tới quán Bản Kiều, chàng làm sẵn mấy chiếc bánh kiều mạch nướng, to nhỏ y như bánh hôm trước. Tới nơi, chàng lại vào trọ. Tam Nương vui vẻ như lần trước. Đêm ấy không có khách nào khác, bà chủ tiếp đãi càng hậu. Đêm khuya, bà ân cần hỏi chàng cần gì. Quý Hoà nói:

— Sáng mai tôi lên đường, xin bà cho tôi chút gì điểm tâm.

Tam Nương đáp:

— Việc ấy cứ yên tâm, ông cứ ngủ cho ngon.

Quá nửa đêm, Quý Hoà nhòm qua khe vách, thấy bà làm y hệt như lần trước. Trời sáng, Tam Nương dọn mâm, đặt mấy chiếc bánh nướng cùng hoa quả lên mâm, rồi đi lấy thêm thứ khác. Quý Hoà nhân lúc ấy chạy xuống, lấy một chiếc bánh mình mang theo đổi lấy một chiếc của bà, bà không hề hay biết.

Lúc sắp đi, Quý Hoà ngồi vào ăn, bảo Tam Nương:

— Tôi vừa hay có sẵn bánh nướng của mình, xin bà dẹp bánh của bà đi, để dành mời khách khác.

Rồi chàng lấy bánh của mình ra ăn. Đang uống nước thì Tam Nương bưng trà ra. Quý Hoà nói:

— Mời bà chủ nếm thử một miếng bánh của khách.

Chàng chọn đúng chiếc bánh của bà mà chàng đã lấy tráo hồi sáng, đưa cho bà ăn. Bánh vừa vào miệng, Tam Nương đã chống tay xuống đất kêu lên như tiếng lừa, lập tức biến thành một con lừa, to khoẻ lắm.

Quý Hoà liền cưỡi lừa lên đường, thu luôn cả hình nhân gỗ, trâu gỗ mang theo. Nhưng chàng không biết phép, làm thử không được. Quý Hoà cưỡi con lừa ấy đi khắp nơi, chưa từng bị lỡ việc gì, mỗi ngày đi được trăm dặm.

Bốn năm sau, chàng cưỡi lừa vào Quan Trung. Tới chỗ cách miếu Hoa Nhạc năm sáu dặm về phía đông, bên đường bỗng có một ông lão vỗ tay cười lớn:

— Tam Nương quán Bản Kiều, sao lại ra cái hình hài này?

Rồi ông lão nắm lấy con lừa, bảo Quý Hoà:

— Mụ ta tuy có lỗi, nhưng bị ông hành như thế cũng đã quá rồi. Thương tình mà tha cho mụ từ đây đi.

Ông lão bèn lấy hai tay bẻ toạc da lừa từ chỗ mồm mũi ra. Tam Nương từ trong lớp da nhảy ra, lại y như hình người cũ. Bà lạy ông lão xong thì chạy mất, không ai biết đi đâu nữa.

— Hết —