Ba lời khuyên của I-van

Ngày trước, ở giáo xứ Lan-la-van, tại một nơi gọi là Hớt, có hai vợ chồng sống với nhau, người chồng tên là I-van. Rồi việc làm trở nên khan hiếm, người chồng bảo vợ:

"Tôi sẽ đi tìm việc, còn bà cứ ở lại đây."

Thế là anh từ biệt vợ, đi xa mãi về phương đông, cuối cùng tới nhà một bác nông dân, xin việc làm.

"Anh làm được những việc gì?" bác nông dân hỏi.

"Việc gì tôi cũng làm được," I-van đáp.

Hai người thoả thuận tiền công một năm là ba bảng.

Hết năm, ông chủ đưa ra ba bảng cho anh xem.

"Này I-van," ông nói, "tiền công của anh đây. Nhưng nếu anh trả lại cho tôi, tôi sẽ cho anh một lời khuyên thay vào đó."

"Ông cho tôi tiền công đi," I-van nói.

"Không, tôi không đưa đâu," ông chủ nói. "Để tôi nói lời khuyên ấy cho anh nghe đã."

"Vậy ông nói đi," I-van nói.

Ông chủ bèn nói: "Đừng bao giờ bỏ đường cũ mà đi đường mới."

Sau đó họ lại thoả thuận làm thêm một năm nữa, với tiền công cũ. Cuối năm ấy, I-van lại nhận một lời khuyên thay cho tiền công, và lời khuyên ấy là: "Đừng bao giờ trọ lại nhà nào có ông chồng già lấy cô vợ trẻ."

Cuối năm thứ ba, chuyện cũng y như vậy, và lời khuyên lần này là: "Trung thực là cách tốt nhất."

Nhưng I-van không muốn ở lại lâu hơn nữa, anh muốn về với vợ.

"Hôm nay đừng đi vội," ông chủ nói. "Mai vợ tôi nướng bánh, bà ấy sẽ làm cho anh một cái bánh mang về cho bà nhà."

Khi I-van sắp đi, ông chủ nói:

"Đây, cái bánh này anh mang về cho vợ. Khi nào hai vợ chồng vui vẻ với nhau nhất, thì hãy bẻ cái bánh ra, đừng bẻ sớm hơn."

Thế là anh chào từ biệt hai ông bà tử tế, rồi lên đường về nhà. Cuối cùng anh tới Uên Hơ, và ở đó anh gặp ba người lái buôn từ làng Tre Rin, cùng giáo xứ với anh, đang trên đường về từ phiên chợ Ếch-xơ-tơ.

"Ô hô! I-van," họ nói, "đi với chúng tôi đi, gặp anh mừng quá. Anh đi đâu mà lâu thế?"

"Tôi đi làm thuê," I-van nói, "giờ tôi đang về với vợ."

"Ồ, đi với chúng tôi đi! Anh cứ việc đi cùng."

Nhưng khi họ rẽ vào con đường mới, I-van vẫn đi theo con đường cũ. Họ chưa đi xa I-van được bao nhiêu, đang đi ngang qua mấy cánh đồng cỏ, thì bọn cướp xông ra. Ba người lái buôn kêu to: "Cướp! Cướp!" Và I-van cũng hét lên: "Cướp! Cướp!" Bọn cướp nghe tiếng I-van hét, tưởng có người tới, liền bỏ chạy. Mấy người lái buôn cứ theo đường mới, còn I-van theo đường cũ, cho tới khi họ gặp lại nhau ở thị trấn Mác-kít Giu.

"Ôi, I-van," mấy người lái buôn nói, "chúng tôi mang ơn anh. Nếu không có anh thì chúng tôi tiêu đời rồi. Anh vào trọ với chúng tôi đi, chúng tôi bao, anh cứ tự nhiên."

Khi tới chỗ họ vẫn thường trọ, I-van nói: "Tôi phải gặp ông chủ quán đã."

"Ông chủ quán à," họ kêu lên, "anh gặp ông chủ quán làm gì? Bà chủ quán đây này, trẻ trung xinh xắn lắm. Anh muốn gặp ông chủ thì ông ấy ở dưới bếp kia."

Thế là anh xuống bếp gặp ông chủ quán. Anh thấy ông là một ông già yếu ớt, đang quay xiên thịt.

"Ồ! Ồ!" I-van nói. "Tôi không trọ ở đây đâu, tôi sang nhà bên cạnh."

"Khoan đã," mấy người lái buôn nói. "Ăn tối với chúng tôi đã, anh cứ tự nhiên."

Mà chuyện là bà chủ quán đã bày mưu với một lão thầy tu ở Mác-kít Giu, định giết ông già ngay trên giường đêm ấy, trong lúc mọi người ngủ cả, rồi đổ tội cho khách trọ.

Đêm ấy, I-van nằm ngủ ở nhà bên cạnh. Trên bức tường đầu hồi có một cái lỗ, anh thấy ánh đèn le lói qua đó. Anh dậy ghé mắt nhìn, và nghe thấy lão thầy tu nói:

"Ta phải che cái lỗ này lại, kẻo người nhà bên cạnh thấy việc chúng ta làm."

Thế là lão đứng dựa lưng vào cái lỗ, trong lúc bà chủ quán giết ông già.

Nhưng trong lúc ấy, I-van rút dao ra, thò qua cái lỗ, cắt lấy một mảnh tròn ở áo thầy tu của lão. Sáng sớm hôm sau, bà chủ quán làm ầm lên rằng chồng bà bị giết. Vì đêm ấy trong nhà chẳng có ai khác ngoài mấy người lái buôn, nên mụ quả quyết rằng họ phải bị treo cổ vì tội ấy.

Thế là họ bị bắt giải vào ngục. Rồi I-van tới thăm họ.

"Than ôi! Than ôi! I-van," họ kêu lên, "vận rủi cứ bám lấy chúng tôi. Đêm qua ông chủ quán bị giết, và chúng tôi sẽ bị treo cổ vì chuyện ấy."

"À, các anh cứ bảo các quan toà," I-van nói, "gọi kẻ giết người thật tới."

"Ai mà biết được," họ đáp, "kẻ nào đã gây ra tội ấy?"

"Kẻ nào đã gây ra tội ấy à!" I-van nói. "Nếu tôi không chứng minh được kẻ nào gây ra tội ấy, thì cứ treo cổ tôi thay cho các anh."

Thế là anh kể hết những gì anh biết, rồi đưa ra mảnh vải cắt từ áo thầy tu. Nhờ thế mấy người lái buôn được thả ra, còn bà chủ quán và lão thầy tu thì bị bắt và treo cổ.

Rồi họ cùng nhau rời Mác-kít Giu, và mấy người lái buôn bảo anh:

"Đi cùng chúng tôi tới tận Rừng Đống Đá Canh Gác, ở giáo xứ Bơ-man đi."

Tới đó thì đường của họ rẽ làm hai. Dù mấy người lái buôn muốn I-van đi cùng, anh vẫn không đi với họ, mà về thẳng nhà với vợ.

Vợ anh vừa thấy anh đã nói:

"Ông về đúng lúc quá. Đây là một túi vàng tôi vừa nhặt được. Nó không ghi tên ai, nhưng chắc là của ngài lãnh chúa lớn đằng kia. Tôi đang nghĩ không biết nên làm gì thì ông về."

I-van nghĩ tới lời khuyên thứ ba, bèn nói: "Ta đi đem trả cho ngài lãnh chúa."

Thế là hai vợ chồng lên lâu đài. Nhưng ngài lãnh chúa không có nhà, nên họ gửi túi vàng cho người đầy tớ gác cổng, rồi về nhà sống yên ổn một thời gian.

Nhưng một hôm, ngài lãnh chúa ghé qua nhà họ xin một cốc nước. Vợ I-van nói với ngài:

"Tôi mong ngài đã nhận được túi tiền của ngài an toàn, còn đủ cả tiền bên trong."

"Túi tiền nào thế, bà nói gì vậy?" ngài lãnh chúa hỏi.

"Thì là túi tiền của ngài mà chúng tôi đã gửi lại ở lâu đài đấy ạ," I-van nói.

"Đi với ta, ta sẽ xem xét chuyện này," ngài lãnh chúa nói.

Thế là I-van và vợ đi lên lâu đài, chỉ ra người đã nhận túi tiền. Hắn phải nộp lại túi tiền và bị đuổi khỏi lâu đài. Ngài lãnh chúa hài lòng với I-van đến nỗi cho anh làm đầy tớ thay chỗ tên ăn trộm.

"Trung thực là cách tốt nhất!" I-van nói, vừa nhảy chân sáo quanh chỗ ở mới. "Mình vui sướng biết bao!"

Rồi anh nhớ tới chiếc bánh của ông chủ cũ, cái bánh anh phải ăn khi nào vui nhất. Anh bẻ chiếc bánh ra, và kìa, bên trong là tiền công ba năm anh đã làm cho ông.

— Hết —