Bác thợ gốm và nhà vua

Bác thợ gốm ngồi trên xe chở nồi, vừa đi vừa ngủ gật. Sa hoàng I-van Va-xi-li-ê-vích đi xe đuổi kịp, cất tiếng:

"Chúc người đi đường bình an!"

Bác thợ gốm ngoái lại:

"Xin cảm ơn, kính mời ngài cứ tự nhiên."

"Hình như bác vừa ngủ gật thì phải?"

"Vâng, tâu đức vua, tôi vừa ngủ gật. Nhưng ngài đừng sợ kẻ vừa đi vừa hát, mà hãy sợ kẻ đang ngủ gật."

"Bác gan thật đấy, bác thợ gốm! Ta thích những người như thế. Này xà ích, cho xe đi chậm lại. Bác thợ gốm ơi, bác sống bằng nghề này đã lâu chưa?"

"Từ hồi còn trẻ, đến giờ đã đứng tuổi rồi."

"Có nuôi được con cái không?"

"Tâu bệ hạ, nuôi được ạ! Tôi chẳng cày, chẳng cắt cỏ, chẳng gặt, mà sương giá cũng chẳng làm hại được mùa màng của tôi."

"Hay lắm, bác thợ gốm. Nhưng trên đời này dù sao cũng chẳng thiếu cái dở."

"Vâng, tâu bệ hạ. Trên đời có ba cái dở."

"Ba cái dở là những gì, bác thợ gốm?"

"Cái dở thứ nhất là hàng xóm xấu. Cái dở thứ hai là vợ xấu nết. Cái dở thứ ba là đầu óc dở."

"Thế bác bảo ta, trong ba cái dở ấy, cái nào dở nhất?"

"Hàng xóm xấu thì tôi bỏ đi chỗ khác được. Vợ xấu nết thì cũng còn có cách, cùng lắm thì ở với con cái. Còn đầu óc dở thì chạy đâu cho thoát, nó theo mình suốt đời."

"Đúng thế, bác thợ gốm! Bác đúng là người có đầu óc. Nghe này! Bác giúp ta, ta giúp bác. Khi nào lũ ngỗng từ đất Nga bay đến, bác cứ vặt lông chúng, nhưng vặt cho có chừng thôi nhé!"

"Được ạ, tôi sẽ vặt cho có chừng, tùy lúc. Mà cũng có khi vặt trụi luôn."

"Thôi, bác thợ gốm, dừng lại một lát! Để ta xem đồ gốm của bác."

Bác thợ gốm dừng xe, bày hàng ra. Sa hoàng xem một lượt, thấy ưng ý ba cái đĩa đất nhỏ.

"Bác làm cho ta những cái đĩa như thế này được không?"

"Bệ hạ cần bao nhiêu ạ?"

"Cần chừng mười xe."

"Bệ hạ cho tôi bao nhiêu thời gian?"

"Một tháng."

"Hai tuần là tôi giao được rồi, giao tận thành phố. Tôi giúp ngài, ngài giúp tôi."

"Cảm ơn bác, bác thợ gốm!"

"Thế lúc tôi chở hàng đến thành phố thì bệ hạ ở đâu?"

"Ta sẽ ở chơi nhà một ông lái buôn."

Sa hoàng về đến thành phố liền ra lệnh: trong mọi bữa tiệc, không được dùng bát đĩa bằng bạc, bằng thiếc, bằng đồng hay bằng gỗ, mà phải dùng toàn đồ gốm.

Bác thợ gốm làm xong đơn hàng của nhà vua, chở hàng lên thành phố. Một viên đại thần đánh xe ra chợ tìm bác, nói:

"Chúc bác đắt hàng, bác thợ gốm!"

"Xin kính chào ngài."

"Bán cho ta cả xe hàng này."

"Không được, hàng này người ta đặt rồi."

"Có sao đâu, bác cứ cầm tiền. Bác chưa nhận đồng đặt cọc nào thì chẳng ai bắt tội bác được. Nào, bác bán bao nhiêu?"

"Thế này nhé: mỗi cái bát, cái đĩa, ngài đổ đầy tiền vào cho tôi."

"Thôi nào, bác thợ gốm, nhiều quá!"

"Thôi được, ba cái thì ngài đổ đầy tiền một cái, còn hai cái tôi cho không. Ngài chịu không?"

Hai bên thỏa thuận xong.

"Ngài giúp tôi, tôi giúp ngài."

Người ta đổ tiền vào rồi lại dốc ra, đổ vào rồi lại dốc ra. Đổ mãi, đổ mãi, tiền hết sạch mà hàng vẫn còn nhiều. Viên đại thần thấy tình hình không ổn, phóng xe về nhà, chở thêm tiền đến. Lại đổ vào, lại dốc ra, mà hàng vẫn còn nhiều.

"Biết làm thế nào bây giờ, bác thợ gốm?"

"Thấy chưa, ngài tham quá đấy thôi! Thôi chẳng biết làm sao, tôi chiều ngài vậy. Có điều, ngài biết không: ngài cõng tôi trên lưng đến cái sân đằng kia, thì tôi sẽ đưa ngài cả hàng lẫn tiền."

Viên đại thần ngần ngừ mãi. Tiếc tiền, mà cũng tiếc cái thân mình. Nhưng chẳng còn cách nào khác, đành phải thỏa thuận. Người ta tháo ngựa ra, bác thợ gốm ngồi lên lưng, viên đại thần cõng đi. Đã giao kèo thì phải theo.

Bác thợ gốm cất tiếng hát, viên đại thần cứ thế mà cõng.

"Phải cõng bác đến tận đâu nữa?"

"Đến cái sân kia, ngôi nhà kia kìa."

Bác thợ gốm hát rất vui. Đến trước ngôi nhà, bác càng cất giọng lên cao. Sa hoàng nghe tiếng, chạy ra thềm, nhận ngay ra bác thợ gốm.

"Ồ! Chào bác thợ gốm, mừng bác đã đến nơi!"

"Xin cảm ơn đức vua."

"Mà bác cưỡi cái gì thế kia?"

"Tâu bệ hạ, tôi cưỡi cái đầu óc dở đấy ạ."

"Bác thợ gốm đúng là người có đầu óc, biết bán hàng lắm! Này đại thần! Cởi bộ quân phục với đôi ủng ra. Còn bác thợ gốm, cởi cái áo choàng, tháo đôi giày cói ra. Đại thần, ngươi xỏ đôi giày cói vào, còn bác thợ gốm, mặc bộ quân phục của hắn vào. Bác thợ gốm biết bán hàng! Bác chẳng phục vụ ta bao lâu, mà giúp ta được nhiều việc. Còn ngươi, ngươi chẳng biết làm một đại thần cho ra hồn. Thế nào, bác thợ gốm, lũ ngỗng từ đất Nga có bay đến không?"

"Có bay đến ạ."

"Bác có vặt lông chúng cho có chừng không?"

"Không ạ, tâu bệ hạ. Tôi vặt trụi, vặt sạch không còn cái lông nào."

— Hết —