Bạn nhảy máy

Câu chuyện này đến từ Phớt-van-ghen, một thị trấn nhỏ trong vùng Rừng Đen nước Đức. Ở đó có một ông già rất tài tình tên là Ni-cô-lau Gai-bơn. Nghề của ông là làm đồ chơi máy, và với nghề ấy ông đã nổi tiếng gần khắp châu Âu. Ông làm những con thỏ chui ra từ giữa lòng một cây bắp cải, vẫy tai, vuốt râu, rồi lại biến mất. Những con mèo biết rửa mặt, kêu meo meo tự nhiên tới mức chó tưởng là mèo thật mà xông vào. Những con búp bê giấu máy hát bên trong, biết nhấc mũ chào: "Chào buổi sáng, ông khỏe chứ?", có con còn biết hát cả một bài.

Nhưng ông còn hơn một người thợ máy đơn thuần. Ông là một nghệ sĩ. Với ông, công việc là một thú vui, gần như một đam mê. Cửa hàng của ông đầy đủ thứ kỳ lạ chẳng bao giờ bán, hay chẳng thể bán được, những thứ ông làm ra chỉ vì yêu thích việc làm ra chúng. Ông đã chế được một con lừa máy chạy nước kiệu suốt hai tiếng đồng hồ nhờ điện tích trữ, mà chạy còn nhanh hơn lừa thật, người đánh xe lại đỡ phải nhọc sức. Một con chim vọt lên không trung, bay vòng tròn, rồi đáp xuống đúng chỗ nó cất cánh. Một bộ xương, dựa vào một thanh sắt đứng, nhảy được điệu nhảy của thủy thủ. Một cô búp bê to bằng người thật biết kéo vĩ cầm. Và một quý ông rỗng ruột biết hút tẩu, uống được nhiều bia hơn ba anh sinh viên Đức trung bình cộng lại, mà thế là nhiều lắm rồi.

Thật vậy, cả thị trấn tin rằng lão Gai-bơn có thể làm ra một người biết làm mọi việc mà một người đàn ông đứng đắn cần làm. Rồi một ngày ông làm ra một người làm quá nhiều, và chuyện xảy ra như thế này.

Bác sĩ trẻ Phô-len có một đứa con, và đứa con có một ngày sinh nhật. Sinh nhật đầu tiên của nó đã làm cả nhà bác sĩ Phô-len khá rộn ràng, còn tới sinh nhật thứ hai thì bà bác sĩ Phô-len mở một buổi dạ vũ mừng sự kiện ấy. Lão Gai-bơn và cô con gái Ôn-ga cũng có trong số khách mời.

Chiều hôm sau, ba bốn cô bạn thân của Ôn-ga, cũng có mặt ở buổi dạ vũ, ghé chơi tán chuyện. Dĩ nhiên họ quay ra bàn tán về cánh đàn ông, chê bai cách nhảy của họ. Lão Gai-bơn cũng ngồi trong phòng, nhưng có vẻ đang mải đọc báo, nên các cô chẳng để ý tới ông.

— Dường như mỗi lần đi dạ vũ lại càng ít đàn ông biết nhảy, — một cô nói.

— Phải, mà mấy người biết nhảy thì lại làm cao chứ, — một cô khác nói. — Mời mình nhảy cứ như ban ơn ấy.

— Lại còn nói chuyện ngốc nghếch nữa, — cô thứ ba thêm vào. — Lúc nào cũng nói đúng mấy câu ấy: "Tối nay trông cô duyên dáng quá." "Cô có hay đi Viên không? Ồ, cô nên đi, tuyệt lắm." "Cô mặc bộ áo đẹp quá." "Hôm nay trời ấm quá nhỉ." "Cô có thích nhạc Vác-ne không?" Ước gì họ nghĩ ra được câu gì mới.

— Ôi, tớ chẳng bao giờ quan tâm họ nói gì, — cô thứ tư nói. — Một người đàn ông nhảy giỏi thì có ngốc tớ cũng mặc kệ.

— Mà thường thì ngốc thật, — một cô gầy gò chen vào, khá độc địa.

— Tớ đi dạ vũ là để nhảy, — cô vừa nói tiếp tục, không để ý tới câu chen ngang. — Tớ chỉ đòi bạn nhảy giữ tớ thật chắc, đưa tớ xoay đều, và đừng mệt trước tớ.

— Thế thì một hình người lên dây cót hợp với cậu đấy, — cô gái vừa chen ngang nói.

— Hoan hô! — một cô khác vỗ tay kêu lên. — Ý tuyệt quá!

— Ý gì tuyệt? — các cô hỏi.

— Thì một bạn nhảy lên dây cót, hay hơn nữa là một bạn nhảy chạy bằng điện, chẳng bao giờ hết dây.

Các cô hào hứng đón lấy ý tưởng ấy.

— Ôi, anh ấy sẽ là một bạn nhảy tuyệt vời, — một cô nói. — Chẳng bao giờ đá mình, hay giẫm lên chân mình.

— Hay làm rách áo mình, — một cô khác nói.

— Hay nhảy sai nhịp.

— Hay chóng mặt rồi tựa vào mình.

— Và chẳng bao giờ phải lấy khăn tay lau mặt. Tớ ghét thấy đàn ông làm thế sau mỗi điệu nhảy lắm.

— Cũng chẳng muốn ngồi lì cả buổi tối trong phòng ăn khuya.

— Mà nếu bên trong lắp một cái máy hát để phát ra mấy câu nói quen thuộc, thì cậu chẳng phân biệt nổi anh ấy với người thật đâu, — cô gái vừa nảy ra ý tưởng ấy nói.

— Ôi, phân biệt được chứ, — cô gầy gò nói. — Anh ấy sẽ dễ thương hơn nhiều.

Lão Gai-bơn đã đặt tờ báo xuống, dỏng cả hai tai lên nghe. Nhưng khi một cô liếc về phía ông, ông vội lại nấp sau tờ báo.

Các cô đi rồi, ông vào xưởng. Ôn-ga nghe ông đi tới đi lui, thỉnh thoảng lại cười khúc khích một mình. Tối hôm ấy ông hỏi con gái rất nhiều về chuyện nhảy múa và những người đàn ông đi nhảy: họ thường nói gì, làm gì, điệu nhảy nào được ưa chuộng nhất, những bước nhảy nào, cùng nhiều câu hỏi khác liên quan tới chuyện ấy.

Rồi suốt hai tuần ông ở lì trong xưởng, rất trầm ngâm và bận rộn, dù thỉnh thoảng vào những lúc chẳng ai ngờ lại bật ra một tiếng cười khẽ, trầm, như đang thưởng thức một trò đùa chẳng ai khác biết.

Một tháng sau, ở Phớt-van-ghen lại có một buổi dạ vũ khác. Lần này do lão Ven-xen, ông chủ buôn gỗ giàu có, tổ chức mừng lễ đính hôn của cô cháu gái, và cha con Gai-bơn lại có trong số khách mời.

Tới giờ đi, Ôn-ga đi tìm cha. Không thấy ông trong nhà, cô gõ cửa xưởng. Ông hiện ra, mặc áo sơ mi, trông nóng bức nhưng rạng rỡ.

— Đừng chờ bố, — ông nói. — Con cứ đi trước đi, bố theo sau. Bố còn phải làm xong một thứ.

Khi cô quay đi làm theo lời, ông gọi với theo:

— Bảo mọi người là bố sẽ dẫn theo một chàng trai trẻ, một chàng trai rất dễ mến, nhảy giỏi tuyệt vời. Các cô gái ai cũng sẽ thích cậu ấy.

Rồi ông cười, đóng cửa lại.

Cha cô thường giấu kín việc mình làm với mọi người, nhưng cô đã đoán khá chắc ông đang mưu tính gì, nên ở chừng mực nào đó, cô có thể chuẩn bị cho khách khứa về điều sắp tới. Sự chờ đợi lên cao, và ai cũng háo hức trông người thợ máy nổi tiếng tới.

Cuối cùng có tiếng bánh xe bên ngoài, rồi một trận náo động lớn ngoài hành lang, và chính lão Ven-xen, khuôn mặt vui tính đỏ bừng vì phấn khích và vì cố nén cười, xông vào phòng, xướng to như sấm:

— Ông Gai-bơn, cùng một người bạn!

Ông Gai-bơn và "người bạn" bước vào giữa những tràng cười và tiếng vỗ tay, đi ra giữa phòng.

— Thưa quý bà quý ông, — ông Gai-bơn nói, — cho phép tôi giới thiệu người bạn của tôi, trung úy Phrít. Phrít, anh bạn thân mến, cúi chào các quý bà quý ông đi.

Ông Gai-bơn đặt tay lên vai Phrít như để khích lệ, và viên trung úy cúi chào thật thấp, kèm theo một tiếng lách cách khô khốc trong cổ họng, gợi một cách khó chịu tới tiếng nấc hấp hối. Nhưng đó chỉ là tiểu tiết.

— Cậu ấy đi hơi cứng một chút, — lão Gai-bơn khoác tay cậu ta dắt tới vài bước. Cậu ta quả thật đi rất cứng. — Nhưng đi đứng đâu phải sở trường của cậu ấy. Cậu ấy là người sinh ra để nhảy. Tới giờ tôi mới dạy được cậu ấy điệu van, nhưng điệu ấy thì cậu ấy nhảy không chê vào đâu được. Nào, quý cô nào cho phép tôi giới thiệu cậu ấy làm bạn nhảy đây? Cậu ấy giữ nhịp hoàn hảo, chẳng bao giờ mệt, sẽ không đá cô hay giẫm lên áo cô, sẽ giữ cô chắc như cô muốn, nhanh chậm tùy cô thích, chẳng bao giờ chóng mặt, và đầy chuyện để nói. Nào, tự nói đi, chàng trai.

Ông già vặn một chiếc khuy áo của cậu ta, lập tức Phrít há miệng, và bằng một giọng the thé như phát ra từ sau gáy, bỗng nói: "Tôi được hân hạnh mời cô chứ?", rồi lại ngậm miệng đánh tách một cái.

Chắc chắn trung úy Phrít đã gây ấn tượng mạnh với mọi người, vậy mà chẳng cô gái nào có vẻ muốn nhảy với cậu ta. Họ nhìn lấm lét khuôn mặt bằng sáp với đôi mắt trợn trừng và nụ cười cứng đơ của cậu ta, rồi rùng mình. Cuối cùng lão Gai-bơn tới chỗ cô gái đã nghĩ ra ý tưởng ấy.

— Đây là gợi ý của chính cô, được thực hiện đúng từng chữ, — ông Gai-bơn nói. — Một bạn nhảy chạy bằng điện. Cô nợ quý ông đây một lần thử.

Đó là một cô gái nhỏ nhắn lanh lợi, tinh nghịch, thích đùa vui. Ông chủ nhà cũng nài thêm, và cô đồng ý.

Ông Gai-bơn gắn hình người vào cô. Cánh tay phải của nó được vặn vít vòng quanh eo cô, giữ thật chắc. Bàn tay trái có những khớp tinh xảo của nó được làm cho nắm chặt lấy tay phải cô. Người thợ đồ chơi già chỉ cho cô cách điều chỉnh tốc độ, cách dừng nó lại, và cách tự gỡ mình ra.

— Nó sẽ đưa cô xoay trọn một vòng tròn, — ông giải thích. — Cẩn thận đừng để ai va vào làm nó lệch hướng.

Nhạc nổi lên. Lão Gai-bơn bật dòng điện, và An-nét cùng bạn nhảy kỳ lạ của cô bắt đầu nhảy.

Một lúc mọi người đứng nhìn họ. Hình người làm tròn nhiệm vụ một cách tuyệt vời. Giữ đúng nhịp đúng bước, ôm chặt cô bạn nhảy nhỏ nhắn trong một vòng tay không chịu buông lơi, nó xoay đều, đồng thời tuôn ra không ngớt một tràng chuyện trò the thé, thỉnh thoảng bị ngắt quãng bởi những khoảng im lặng kèn kẹt.

— Tối nay trông cô duyên dáng quá, — nó nói bằng cái giọng the thé xa xăm. — Hôm nay trời đẹp quá nhỉ. Cô có thích nhảy không? Bước chân chúng ta hợp nhau quá. Cô sẽ cho tôi nhảy thêm bài nữa chứ? Ôi, đừng tàn nhẫn thế. Cô mặc bộ áo đẹp quá. Nhảy van chẳng tuyệt sao? Tôi có thể nhảy mãi mãi, với cô. Cô ăn khuya chưa?

Càng quen với sinh vật kỳ quái ấy, cô gái càng bớt sợ, và bắt đầu thấy trò vui.

— Ôi, anh ấy dễ thương quá, — cô vừa cười vừa kêu lên. — Tôi có thể nhảy với anh ấy suốt đời.

Lần lượt các cặp khác nhập vào, chẳng mấy chốc mọi người nhảy trong phòng đều đang xoay tròn sau họ. Ni-cô-lau Gai-bơn đứng nhìn, rạng rỡ với niềm vui trẻ con trước thành công của mình.

Lão Ven-xen lại gần thì thầm gì đó vào tai ông. Ông Gai-bơn cười gật đầu, và hai người lặng lẽ len ra phía cửa.

— Tối nay căn nhà này là của bọn trẻ, — Ven-xen nói ngay khi hai người ra tới ngoài. — Anh với tôi sang phòng kế toán bên kia, hút tẩu và uống ly vang trắng cho yên tĩnh.

Trong khi đó điệu nhảy mỗi lúc một nhanh, một cuồng nhiệt. Cô bé An-nét nới con vít điều chỉnh tốc độ của bạn nhảy, và hình người đưa cô xoay mỗi lúc một nhanh hơn. Hết cặp này tới cặp khác kiệt sức bỏ ra, nhưng họ chỉ càng xoay nhanh hơn, cho tới khi cuối cùng chỉ còn họ là cặp duy nhất còn nhảy.

Điệu van mỗi lúc một điên cuồng. Tiếng nhạc tụt lại phía sau. Các nhạc công không theo kịp, ngừng chơi, ngồi trân trân nhìn. Những vị khách trẻ vỗ tay, nhưng những khuôn mặt lớn tuổi bắt đầu lo lắng.

— Cháu dừng lại đi thì hơn, — một bà nói. — Cháu sẽ mệt lắm đấy.

Nhưng An-nét không trả lời.

— Hình như cô ấy ngất rồi, — một cô gái kêu lên. Cô vừa thoáng thấy mặt An-nét khi cô bị cuốn qua.

Một người đàn ông lao tới chộp lấy hình người, nhưng đà quay của nó hất anh ngã xuống sàn, và đôi chân bọc thép của nó rạch toạc má anh. Rõ ràng cái thứ ấy không định dễ dàng buông con mồi của mình ra.

Nếu có ai giữ được cái đầu tỉnh táo, người ta không khỏi nghĩ rằng hình người hẳn đã dễ dàng bị chặn lại. Hai ba người đàn ông cùng phối hợp có thể nhấc bổng nó khỏi sàn, hoặc dồn nó vào một góc. Nhưng ít cái đầu con người giữ được tỉnh táo giữa lúc kích động. Những người không có mặt thì nghĩ những người có mặt sao mà ngốc thế. Còn những người có mặt thì về sau mới ngẫm ra rằng lẽ ra làm thế này, thế kia, thế nọ đơn giản biết bao, giá mà lúc ấy họ nghĩ ra.

Các bà lên cơn kích động. Các ông hét những chỉ dẫn trái ngược nhau. Hai người vụng về lao vào hình người, kết quả là đẩy nó ra khỏi quỹ đạo giữa phòng, khiến nó đâm sầm vào tường và đồ đạc. Một vệt máu hiện ra trên chiếc váy trắng của cô gái, và chạy theo cô trên sàn. Sự việc đang trở nên khủng khiếp. Các bà vừa thét vừa chạy ra khỏi phòng. Các ông chạy theo.

Có một gợi ý khôn ngoan được đưa ra: "Tìm ông Gai-bơn, gọi ông Gai-bơn tới."

Chẳng ai để ý thấy ông rời khỏi phòng, chẳng ai biết ông ở đâu. Một nhóm đi tìm ông. Những người khác quá hoảng loạn không dám quay lại phòng nhảy, chen chúc ngoài cửa lắng nghe. Họ nghe tiếng bánh xe rì rì đều đều trên sàn bóng loáng khi cái thứ ấy cứ quay tròn, quay tròn mãi. Họ nghe tiếng huỵch nặng nề mỗi lần nó lao chính mình và gánh nặng của nó vào một vật cản nào đó, rồi bật ra theo một hướng mới.

Và nó cứ nói mãi bằng cái giọng the thé như ma ấy, lặp đi lặp lại cùng một công thức: "Tối nay trông cô duyên dáng quá. Hôm nay trời đẹp quá nhỉ. Ôi, đừng tàn nhẫn thế. Tôi có thể nhảy mãi mãi, với cô. Cô ăn khuya chưa?"

Dĩ nhiên họ tìm ông Gai-bơn ở mọi nơi trừ đúng chỗ ông đang ở. Họ tìm khắp mọi phòng trong nhà, rồi cả bọn chạy ùa tới nhà ông, mất bao phút quý giá đánh thức bà quản gia già điếc của ông. Cuối cùng một người trong nhóm chợt nghĩ ra rằng lão Ven-xen cũng vắng mặt, và thế là họ nghĩ tới phòng kế toán bên kia sân, và tìm thấy ông ở đó.

Ông đứng dậy, mặt tái nhợt, đi theo họ. Ông và lão Ven-xen chen qua đám khách đang tụ tập bên ngoài, bước vào phòng, khóa cửa lại sau lưng.

Từ bên trong vọng ra tiếng nói khẽ nghèn nghẹt và tiếng bước chân vội vã, tiếp theo là một tiếng xô xát lộn xộn, rồi im lặng, rồi lại tiếng nói khẽ.

Một lúc sau cửa mở, và những người đứng gần chen lên định vào, nhưng đôi vai rộng của lão Ven-xen chắn lối.

— Tôi cần anh, và anh nữa, Béc-lơ, — ông nói với hai người đàn ông lớn tuổi. Giọng ông bình tĩnh, nhưng mặt ông trắng bệch như người chết. — Những người còn lại, xin hãy đi đi, đưa các bà ra khỏi đây càng nhanh càng tốt.

Từ hôm ấy, lão Ni-cô-lau Gai-bơn chỉ làm những con thỏ máy và những con mèo biết kêu meo meo, biết rửa mặt.

— Hết —