Bộ quân phục đại uý

Mặt trời đang mọc còn cau có nhìn xuống thị trấn huyện, gà trống mới chỉ vươn vai, vậy mà trong quán rượu của bác Rưn-kin đã có khách. Họ có ba người: bác thợ may Tri-phôn Pan-tê-lê-ích Méc-cu-lốp, anh cảnh sát Gi-ra-tơ-va và anh liên lạc của sở ngân khố Xmê-khu-nốp. Cả ba đều đã ngà ngà.

— Đừng nói! Đừng có nói! Méc-cu-lốp lý luận, tay nắm cúc áo anh cảnh sát. Một chức quan bên dân sự, nếu lấy chức nào cao cao một tí, thì xét về khoản may mặc, bao giờ cũng ăn đứt ông tướng. Thử lấy ngay ông thị thần làm ví dụ… Là người thế nào? Phẩm hàm gì? Cậu cứ đếm xem… Gần ba mét dạ loại thượng hạng của xưởng Prun-đen và các con, khuy áo, cổ áo vàng, quần trắng có viền vàng, ngực toàn vàng là vàng, trên cổ áo, trên tay áo, trên nắp túi, sáng loá cả lên! Rồi giờ nếu may cho các ngài quan thị vệ, quan coi ngựa, quan nghi lễ và các bộ khác… Cậu hiểu thế nào? Tôi nhớ có lần chúng tôi may cho ngài quan thị vệ bá tước An-đrây Xê-mi-ô-nứt Vôn-li-a-rép-xki. Bộ quân phục ấy thì đừng có đến gần! Cầm nó vào tay mà mạch máu cứ giật: thình! thình! Mấy ông lớn thật sự mà đặt may thì đừng có làm phiền các ông ấy. Lấy số đo rồi may, chứ đi thử đi sửa thì tuyệt đối không được. Đã là thợ may ra trò thì phải may vừa ngay theo số đo… Nhảy từ tháp chuông xuống mà lọt đúng vào ủng, thế mới gọi là thợ! Thế mà ngay cạnh chỗ chúng tôi, ông bạn ạ, bây giờ tôi vẫn còn nhớ, là doanh trại hiến binh… Ông chủ chúng tôi là ông Ô-xíp I-a-clích hay chọn trong đám hiến binh những người vừa vóc, sao cho giống dáng người khách đặt may, để thử áo. Ừ, thế đấy… chúng tôi chọn, ông bạn ạ, một anh hiến binh nhỏ nhỏ vừa vóc để thử bộ quân phục của ngài bá tước. Gọi vào… Mặc vào đi, đồ mặt thớt, cho mày biết thế nào là sang!.. Buồn cười chết đi được! Anh ta mặc vào, thế này này, bộ quân phục, nhìn xuống ngực một cái, thế là sao? Chết sững, cậu biết không, run lẩy bẩy, ngất xỉu luôn…

— Thế có may cho các ông cảnh sát trưởng huyện không? Xmê-khu-nốp hỏi.

— Ối dào, chim to gì! Ở Pê-téc-bua mấy ông cảnh sát trưởng huyện ấy nhiều như chó hoang… Ở đây thì người ta ngả mũ chào, còn ở đấy thì: "Tránh ra, chen cái gì!" Chúng tôi may cho các ngài nhà binh và các vị thuộc bốn ngạch đầu. Vị này khác vị kia… Nếu cậu, chẳng hạn, ngạch năm, thì cậu chẳng là cái gì cả… Một tuần sau đến lấy là xong hết, vì ngoài cổ áo với cổ tay ra thì có gì đâu… Còn nếu vị nào ngạch bốn, hay ngạch ba, hay, cứ cho là ngạch hai, thì lúc ấy ông chủ tát cho tất cả bọn thợ một lượt, rồi chạy ngay sang doanh trại hiến binh. Có lần chúng tôi may, ông bạn ạ, cho ông lãnh sự Ba Tư. Chúng tôi đính lên ngực lên lưng ông ấy bao nhiêu là hoa văn vàng, tới một nghìn rưỡi rúp. Cứ tưởng ông ấy không trả, thế mà không, trả đủ… Ở Pê-téc-bua đến cả người ngoại quốc cũng cao thượng.

Méc-cu-lốp kể lâu lắm. Đến tám giờ sáng, bị kỷ niệm làm xúc động, bác khóc, và bắt đầu than thở cay đắng về số phận đã đẩy bác về cái thị trấn nhỏ chỉ toàn lái buôn với dân phố. Anh cảnh sát đã kịp dẫn hai người về đồn, anh liên lạc đã hai lần chạy ra bưu điện, ra ngân khố rồi lại quay về, mà bác vẫn còn than thở. Đến giữa trưa, bác đứng trước mặt thầy trợ tế, đấm thùm thụp vào ngực mà kêu ca:

— Tôi không muốn may cho bọn quê mùa! Không chịu! Ở Pê-téc-bua chính tay tôi may cho ngài nam tước Xpu-xen và các ngài sĩ quan! Tránh xa tôi ra, cái đồ áo dài lòng thòng, cho mắt tôi khỏi phải thấy anh! Tránh ra!

— Anh mơ tưởng mình cao quá đấy, anh Tri-phôn Pan-tê-lê-ích ạ, thầy trợ tế khuyên bác thợ may. Tuy anh là nghệ sĩ trong nghề của anh, nhưng không được quên Chúa và đạo. Ngày xưa A-ri-út cũng mơ tưởng cao như anh, rồi chết một cái chết nhục nhã. Ôi, rồi anh cũng chết như thế!

— Thì chết! Thà chết còn hơn đi may áo vải thô!

— Cái thằng trời đánh nhà tôi có ở đây không? Ngoài cửa bỗng có tiếng đàn bà, và bước vào quán rượu là vợ Méc-cu-lốp, bà Ác-xi-nhi-a, một người đàn bà đứng tuổi, tay áo xắn cao, bụng thắt dây lưng. Nó đâu rồi, cái đồ tượng gỗ? Bà đưa mắt phẫn nộ nhìn khắp đám khách. Về nhà ngay, cho mày vỡ bụng ra đi, có ông sĩ quan nào hỏi mày đấy!

— Sĩ quan nào? Méc-cu-lốp ngạc nhiên.

— Có quỷ mới biết! Ông ấy bảo đến đặt may.

Méc-cu-lốp đưa cả năm ngón tay gãi cái mũi to tướng của mình, việc bác vẫn làm mỗi khi muốn tỏ ra hết sức ngạc nhiên, rồi lẩm bẩm:

— Mụ này ăn phải cà độc dược rồi… Mười lăm năm nay chẳng thấy một bộ mặt quý tộc nào, thế mà tự dưng hôm nay, ngày ăn chay, lại có sĩ quan đến đặt may! Hừm!.. Phải đi xem mới được…

Méc-cu-lốp ra khỏi quán rượu, vấp tới vấp lui lê bước về nhà… Vợ bác không lừa bác. Ở ngưỡng cửa túp nhà mình, bác thấy đại uý Ua-cha-ép, viên thư ký văn phòng của ông chỉ huy quân sự địa phương.

— Mày lang thang ở đâu thế? Đại uý đón bác. Tao chờ cả tiếng rồi… Mày may cho tao được một bộ quân phục không?

— Bẩm quan lớ… Lạy Chúa! Méc-cu-lốp lắp bắp, sặc sụa, giật cái mũ khỏi đầu cùng với cả một nhúm tóc. Bẩm quan lớn! Chuyện này đâu phải lần đầu với con ạ? Ôi, lạy Chúa! Con từng may cho ngài nam tước Xpu-xen… ngài Ét-xu-a Các-lứt… Ngài thiếu uý Dem-bu-la-tốp đến giờ vẫn còn nợ con mười rúp. Ôi! Bà nó, đưa cái ghế cho quan lớn ngồi đi chứ, Chúa đánh chết tôi… Quan lớn cho phép con lấy số đo, hay cho con may theo mắt ước lượng?

— Thôi được… Dạ của mày, và một tuần nữa phải xong… Mày lấy bao nhiêu?

— Xin quan lớn thương cho… Quan lớn nói gì thế ạ, Méc-cu-lốp cười khẩy. Con có phải lái buôn gì đâu. Chúng con hiểu cách đối với các quan lớn chứ… Hồi may cho ông lãnh sự Ba Tư, cũng chẳng nói một lời nào…

Lấy số đo cho đại uý rồi tiễn ông ta đi, Méc-cu-lốp đứng giữa nhà suốt một tiếng đồng hồ, đờ đẫn nhìn vợ. Bác không tin nổi…

— Chuyện quái gì thế này, các người thử bảo xem! Cuối cùng bác càu nhàu. Lấy tiền đâu mà mua dạ bây giờ? Ác-xi-nhi-a, bà nó cho tôi chịu số tiền bán con bò đi!

Ác-xi-nhi-a giơ nắm đấm thò ngón cái ra trêu ngươi, rồi nhổ toẹt một cái. Một lúc sau bà ra tay với cái que cời lò, đập nồi niêu lên đầu chồng, túm râu chồng lôi đi, chạy ra ngoài đường mà gào: "Ai có đạo Chúa thì cứu với! Nó giết tôi!..", nhưng mọi sự phản kháng ấy đều chẳng đi tới đâu. Sáng hôm sau bà nằm trên giường, giấu những vết bầm tím khỏi mắt mấy đứa thợ học việc, còn Méc-cu-lốp thì đi khắp các cửa hàng, cãi nhau với lái buôn, chọn mua thứ dạ ưng ý.

Một kỷ nguyên mới bắt đầu với bác thợ may. Sáng thức dậy, đưa đôi mắt đục ngầu nhìn quanh cái thế giới nhỏ bé của mình, bác không còn nhổ nước bọt một cách điên tiết nữa… Mà lạ lùng nhất là bác thôi không đến quán rượu, chuyên tâm vào làm việc. Cầu nguyện khe khẽ xong, bác đeo đôi kính thép to tướng, cau mày, rồi trải dạ lên bàn một cách thành kính như đang làm lễ.

Một tuần sau, bộ quân phục đã xong. Là phẳng rồi, Méc-cu-lốp mang ra ngoài đường, treo lên hàng rào, rồi chải chuốt nó. Nhặt một sợi lông tơ, lùi ra xa chừng hai mét, nheo mắt nhìn bộ quân phục thật lâu, rồi lại nhặt một sợi lông tơ nữa, cứ thế suốt hai tiếng đồng hồ.

— Khổ với mấy ông lớn này lắm! Bác bảo những người đi ngang. Tôi chẳng còn sức đâu nữa, mệt rã rời! Người có học, người tế nhị, liệu mà chiều cho vừa!

Hôm sau khi chải chuốt xong, Méc-cu-lốp xoa dầu lên đầu, chải tóc, gói bộ quân phục vào tấm vải mới, rồi đi tới nhà đại uý.

— Tôi không có thì giờ nói chuyện với anh đâu, đồ ngốc! Bác chặn từng người gặp trên đường. Không thấy à, tôi đang mang quân phục đến cho ông đại uý đấy?

Nửa giờ sau bác từ nhà đại uý trở về.

— Chúc mừng ông đã nhận được tiền nhé, ông Tri-phôn Pan-tê-lê-ích! Ác-xi-nhi-a cười toe toét, có phần ngượng nghịu, ra đón ông.

— Đúng là đồ ngốc! Chồng bà đáp. Các ông lớn thật sự mà trả tiền ngay à? Có phải lái buôn gì đâu, mà lấy xong là xổ ngay ra trả cho mình! Đồ ngốc…

Suốt hai ngày, Méc-cu-lốp nằm trên lò sưởi, chẳng uống, chẳng ăn, chỉ đắm mình trong cảm giác tự mãn, y hệt như chàng Héc-quyn sau khi đã lập xong mọi chiến công. Đến ngày thứ ba, bác đi lấy tiền.

— Quan lớn đã dậy chưa ạ? Bác thì thầm, rón rén bò vào phòng ngoài, hỏi gã lính hầu.

Được trả lời là chưa, bác đứng như cột ở khung cửa mà chờ.

— Tống cổ nó ra! Bảo đến thứ Bảy! Sau một hồi chờ lâu, bác nghe tiếng đại uý khàn khàn.

Đến thứ Bảy bác lại nghe đúng câu ấy, thứ Bảy này, rồi thứ Bảy khác… Suốt một tháng trời bác đi lại nhà đại uý, ngồi chờ hàng giờ ở phòng ngoài, và thay vì tiền thì nhận được lời mời cút đi cho quỷ bắt và đến vào thứ Bảy. Nhưng bác không nản lòng, không kêu ca, mà ngược lại… Bác còn béo ra. Bác thích những lúc chờ lâu ở phòng ngoài, câu "tống cổ nó ra" vang lên bên tai bác như một khúc nhạc ngọt ngào.

— Thế mới nhận ra người quý tộc! Mỗi lần từ nhà đại uý về, bác lại say sưa. Ở Pê-téc-bua ngày trước ai cũng như thế cả…

Có lẽ Méc-cu-lốp đã sẵn lòng đi lại nhà đại uý và chờ ở phòng ngoài cho tới hết đời, nếu không có bà Ác-xi-nhi-a, người cứ đòi lại số tiền bán con bò.

— Mang tiền về chưa? Lần nào bà cũng đón bác như thế. Chưa à? Mày làm gì tao thế này, đồ chó dữ? Hả?.. Mít-ca, đưa tao cái que cời lò!

Một buổi chiều, Méc-cu-lốp đi chợ về, cõng trên lưng một bao than. Ác-xi-nhi-a vội vã đi theo sau.

— Về nhà rồi mày sẽ biết tay! Cứ đợi đấy! Bà lẩm bẩm, nghĩ tới món tiền bán con bò.

Bỗng Méc-cu-lốp đứng sững lại như trời trồng, rồi kêu lên mừng rỡ. Từ quán rượu Vui Vẻ mà họ đang đi ngang, một ông đội mũ chóp cao, mặt đỏ, mắt say khướt, lao vụt ra. Đuổi theo sau là đại uý Ua-cha-ép, tay cầm cây cơ bi-a, đầu trần, tóc tai rối bù, bờm xờm. Bộ quân phục mới của ông ta dính đầy phấn, một bên cầu vai chĩa lệch sang một bên.

— Tao sẽ bắt mày chơi, đồ bịp bợm! Đại uý hét lên, khua cây cơ điên cuồng, lau mồ hôi trán. Tao sẽ dạy cho mày, đồ quỷ sứ, biết chơi với người tử tế là thế nào!

— Nhìn kìa, bà ngốc! Méc-cu-lốp thì thầm, huých khuỷu tay vợ, cười khúc khích. Nhìn là biết người quý tộc ngay. Lái buôn mà may cái gì cho cái mặt nhà quê của nó, thì mặc không bao giờ rách, dùng đến chục năm, còn ông này thì đã làm sờn cả bộ quân phục rồi! Phải may bộ mới thôi!

— Đi đòi tiền ông ta đi! Ác-xi-nhi-a nói. Đi đi!

— Bà ngốc thế! Ngay giữa đường à? Không đời nào…

Dù Méc-cu-lốp có cưỡng lại đến đâu, bà vợ vẫn bắt bác tới gần ông đại uý đang nổi cơn tam bành mà nói chuyện tiền.

— Cút đi! Đại uý trả lời bác. Mày làm tao chán lắm rồi!

— Con hiểu, bẩm quan lớn ạ… Con không sao… nhưng mà bà nhà con… cái giống không biết điều… Quan lớn cũng biết đầu óc bọn đàn bà là thế nào rồi…

— Đã bảo là mày làm tao chán lắm rồi! Đại uý gầm lên, trợn đôi mắt say khướt đục ngầu nhìn bác. Cút đi!

— Con hiểu, bẩm quan lớn! Nhưng con nói chuyện bà nhà con, vì, quan lớn biết cho, đó là tiền bán bò… Bán con bò cho cha I-u-đa rồi…

— À-à… mày còn cãi à, đồ sâu bọ!

Đại uý vung tay và… bốp! Than trên lưng Méc-cu-lốp đổ tung toé, mắt bác nổ đom đóm, cái mũ rơi khỏi tay… Ác-xi-nhi-a chết lặng. Một phút bà đứng bất động như vợ ông Lót hoá thành cột muối, rồi bước lên trước, rụt rè nhìn mặt chồng… Bà ngạc nhiên vô cùng khi thấy trên mặt Méc-cu-lốp lơ lửng một nụ cười sung sướng, trong đôi mắt đang cười long lanh những giọt lệ…

— Thế mới nhận ra các ông lớn thật sự! Bác lẩm bẩm. Những con người tế nhị, có học… Y hệt như hồi trước… đúng cái chỗ này luôn, lần tôi mang áo lông đến cho ngài nam tước Xpu-xen, ngài Ét-xu-a Các-lứt… Ngài vung tay và… bốp! Cả ngài thiếu uý Dem-bu-la-tốp cũng thế… Tôi đến chỗ ngài, ngài bật dậy rồi dồn hết sức… Ôi, thời của tôi qua rồi, bà nó ạ! Bà chẳng hiểu gì đâu! Thời của tôi qua rồi!

Méc-cu-lốp phẩy tay, nhặt than lại, rồi lê bước về nhà.

— Hết —