Cái bật lửa

Có một anh lính đang bước đều trên đường cái. Một, hai! Một, hai! Lưng anh đeo ba lô, bên hông đeo thanh gươm. Anh vừa đi đánh trận về, giờ đang trên đường về nhà. Đi được một quãng thì anh gặp một mụ phù thuỷ già. Mụ trông gớm ghiếc lắm, cái môi dưới trễ xuống tận ngực. Mụ cất tiếng:

— Chào anh lính! Gươm của anh đẹp quá, ba lô của anh to quá, đúng là một anh lính ra trò! Giờ anh sẽ có bao nhiêu tiền cũng được, muốn bao nhiêu thì có bấy nhiêu!

— Cảm ơn mụ nhé, mụ phù thuỷ già! Anh lính đáp.

Mụ phù thuỷ chỉ vào một cái cây đứng ngay cạnh hai người, nói:

— Anh có thấy cái cây to kia không? Bên trong nó rỗng hết đấy. Anh trèo lên tận ngọn, sẽ thấy một cái lỗ. Anh cứ thả mình tuột qua cái lỗ ấy, xuống sâu tận gốc cây. Ta sẽ buộc một sợi dây quanh bụng anh, khi nào anh gọi thì ta kéo anh lên.

— Thế xuống dưới gốc cây thì tôi làm gì? Anh lính hỏi.

— Lấy tiền! Mụ phù thuỷ nói. Anh nghe đây. Khi xuống tới đáy, anh sẽ đứng trong một hành lang lớn, sáng trưng, vì ở đó có hơn trăm ngọn đèn đang cháy. Anh sẽ thấy ba cánh cửa. Anh mở được cả ba, chìa khoá cắm sẵn trong ổ. Vào gian thứ nhất, anh sẽ thấy giữa nhà có một cái hòm to, trên hòm có một con chó ngồi. Mắt nó to bằng cái tách uống trà, nhưng anh đừng bận tâm. Ta đưa anh cái tạp dề kẻ ô xanh của ta. Anh trải nó xuống sàn, rồi bước nhanh tới, bế con chó đặt lên tạp dề, mở hòm ra, muốn lấy bao nhiêu đồng xu thì lấy. Toàn là xu đồng cả. Nếu anh thích bạc hơn thì sang gian thứ hai. Ở đó có một con chó mắt to bằng cái bánh xe cối xay. Nhưng anh cũng đừng bận tâm, cứ đặt nó lên tạp dề rồi lấy tiền. Còn nếu anh muốn vàng thì anh cũng có vàng, mang được bao nhiêu thì mang, khi anh vào gian thứ ba. Có điều con chó ngồi trên hòm tiền ở đó có hai con mắt, mỗi con to bằng cái Tháp Tròn. Một con chó ra chó đấy, anh tin ta đi! Nhưng anh chẳng phải bận tâm gì cả. Cứ đặt nó lên tạp dề của ta là nó không làm gì anh đâu, và anh cứ lấy vàng trong hòm, muốn bao nhiêu thì lấy.

— Nghe cũng không đến nỗi tệ. Anh lính nói. Nhưng tôi phải trả mụ cái gì đây, mụ phù thuỷ già? Thế nào mụ cũng muốn phần mình, tôi đoán vậy.

— Không. Mụ phù thuỷ nói. Ta chẳng lấy của anh một xu nào hết. Anh chỉ cần mang lên cho ta một cái bật lửa cũ. Bà ta để quên nó lần cuối cùng xuống dưới ấy.

— Được! Buộc dây vào bụng cho tôi đi! Anh lính nói.

— Dây đây! Mụ phù thuỷ nói. Còn đây là cái tạp dề kẻ ô xanh của ta.

Thế là anh lính trèo lên cây, buông mình rơi tõm xuống cái lỗ, và đúng như mụ phù thuỷ nói, anh đứng giữa một hành lang lớn có hàng trăm ngọn đèn đang cháy.

Anh mở cánh cửa thứ nhất. Úi chà! Con chó ngồi đó thật, mắt to bằng cái tách trà, đang trừng trừng nhìn anh.

— Mày là một chú chó ngoan đấy! Anh lính nói.

Anh đặt nó lên tạp dề của mụ phù thuỷ, vốc xu đồng nhét đầy túi, đậy hòm lại, đặt con chó lên chỗ cũ, rồi bước sang gian thứ hai. Ối chà! Con chó ngồi đó, mắt to bằng cái bánh xe cối xay.

— Mày đừng nhìn tao chằm chằm như thế! Anh lính nói. Mỏi mắt ra bây giờ!

Rồi anh đặt con chó lên tạp dề. Nhưng khi thấy trong hòm có biết bao nhiêu tiền bạc, anh vứt hết chỗ xu đồng đi, nhét đầy túi và đầy ba lô toàn bạc là bạc. Rồi anh bước vào gian thứ ba. Ôi, ghê quá! Con chó trong ấy có hai con mắt to thật bằng cái Tháp Tròn, mà mắt nó lại quay tít trong đầu như hai cái bánh xe!

— Chào ngài! Anh lính nói, rồi đưa tay lên vành mũ chào, vì từ thuở cha sinh mẹ đẻ anh chưa thấy con chó nào như thế.

Nhưng nhìn nó một lúc, anh nghĩ: thôi, thế là đủ rồi. Anh nhấc nó xuống sàn, mở hòm ra. Trời đất ơi, vàng nhiều không kể xiết! Chừng ấy vàng đủ mua cả thành phố Cô-pen-ha-gơ, mua hết lợn đường của các bà bán bánh, hết lính chì, roi ngựa và ngựa gỗ bập bênh trên đời này! Phải, tiền thế này mới gọi là tiền! Anh lính liền vứt hết chỗ bạc đã nhét đầy túi và ba lô, lấy vàng vào thay. Túi áo, túi quần, ba lô, mũ, cả đôi ủng nữa, chỗ nào cũng nhét vàng đầy ắp, nặng tới mức anh gần như không lê nổi bước. Giờ thì anh có tiền thật rồi! Anh đặt con chó trở lại trên hòm, đóng sập cửa, rồi ngửa cổ gọi vọng lên thân cây:

— Kéo tôi lên đi, mụ phù thuỷ già!

— Anh có mang cái bật lửa theo không? Mụ phù thuỷ hỏi.

— À phải! Anh lính nói. Tôi quên khuấy mất.

Anh quay lại lấy cái bật lửa. Mụ phù thuỷ kéo anh lên, và anh lại đứng trên đường cái, túi áo, ủng, ba lô, mũ, cái gì cũng đầy những tiền.

— Mụ định làm gì với cái bật lửa này? Anh lính hỏi.

— Chẳng phải việc của anh! Mụ phù thuỷ nói. Anh có tiền rồi còn gì! Đưa cái bật lửa đây cho ta!

— Lôi thôi! Anh lính nói. Mụ nói ngay cho tôi biết mụ định làm gì với nó, không thì tôi rút gươm chém bay đầu mụ!

— Không! Mụ phù thuỷ nói.

Thế là anh lính chém bay đầu mụ. Mụ nằm sóng soài ra đó! Còn anh gói hết tiền vào cái tạp dề của mụ, vác lên lưng như một cái bọc, bỏ cái bật lửa vào túi, rồi đi thẳng vào thành phố.

Đó là một thành phố đẹp. Anh vào trọ ở quán trọ đẹp nhất, đòi những phòng sang nhất, gọi những món ăn anh thích nhất, vì giờ anh đã giàu, anh có bao nhiêu là tiền.

Anh bồi đánh giày cho anh thấy đôi ủng cũ thật buồn cười, chẳng hợp với một ông khách giàu có chút nào. Nhưng chẳng qua anh chưa kịp mua đôi mới. Sang hôm sau, anh đã có ủng mới để đi và quần áo đẹp để mặc. Thế là anh lính đã thành một ông lớn. Người ta kể cho anh nghe đủ mọi thứ hay ho trong thành phố, kể về nhà vua, và về nàng công chúa con vua xinh đẹp biết nhường nào.

— Làm thế nào để được thấy nàng? Anh lính hỏi.

— Chẳng ai được thấy nàng cả! Mọi người đều đáp. Nàng ở trong một toà lâu đài bằng đồng, có biết bao nhiêu tường thành và tháp canh bao quanh. Ngoài nhà vua ra, không ai dám ra vào chỗ nàng, vì có lời tiên tri rằng nàng sẽ lấy một anh lính tầm thường, mà nhà vua thì không ưa chuyện ấy chút nào.

Anh lính nghĩ thầm: "Mình thì rất muốn được nhìn thấy nàng." Nhưng đâu có ai cho phép.

Thế là anh sống những ngày vui vẻ. Anh đi xem hát, đánh xe dạo trong vườn thượng uyển, lại cho người nghèo bao nhiêu là tiền. Thế là tử tế lắm, vì anh còn nhớ những ngày xưa không có lấy một xu dính túi khổ sở đến thế nào. Bây giờ anh giàu, ăn mặc sang trọng, nên có bao nhiêu là bạn bè. Ai cũng khen anh là người tốt, là một bậc quân tử thật sự, và anh lính nghe thế thì sướng lắm. Nhưng ngày nào anh cũng chỉ tiêu ra mà chẳng có đồng nào vào, nên cuối cùng anh chỉ còn lại có hai xu. Anh phải dọn ra khỏi những căn phòng đẹp, lên ở một gian buồng bé tí sát mái nhà, tự đánh lấy giày, tự lấy kim mạng mà khâu giày. Chẳng một người bạn nào đến thăm anh nữa, vì cầu thang lên tới đó dài quá.

Một tối trời tối đen như mực, anh không có nổi tiền mua một cây nến. Nhưng rồi anh sực nhớ trong cái bật lửa lấy từ dưới gốc cây rỗng, chỗ mụ phù thuỷ đã thả anh xuống, có một mẩu nến nhỏ. Anh lôi cái bật lửa và mẩu nến ra. Nhưng vừa đánh lửa, tia lửa bắn ra từ hòn đá, thì cửa bật mở, và con chó mắt to bằng cái tách trà, con chó anh đã gặp dưới gốc cây, đứng ngay trước mặt anh mà nói:

— Chủ nhân có gì sai bảo?

— Cái gì thế này! Anh lính nói. Cái bật lửa này hay ho thật, muốn gì có nấy hay sao! Kiếm cho ta ít tiền! Anh bảo con chó.

Vụt một cái, con chó biến mất. Vụt một cái, nó đã quay lại, mõm ngậm một cái túi to đầy những tiền xu.

Giờ thì anh lính biết cái bật lửa này quý giá biết chừng nào! Đánh một lần thì con chó ngồi trên hòm xu đồng đến. Đánh hai lần thì con chó giữ tiền bạc đến. Đánh ba lần thì con chó giữ vàng đến. Anh lính lại dọn xuống những căn phòng đẹp, lại mặc quần áo sang, và thế là tất cả bạn bè lập tức nhận ra anh, lại quý mến anh vô cùng.

Một hôm anh nghĩ: "Thật lạ lùng, chẳng ai được nhìn thấy nàng công chúa. Ai cũng bảo nàng đẹp lắm. Nhưng đẹp thì được gì, khi lúc nào nàng cũng phải ngồi trong toà lâu đài đồng có bao nhiêu tháp ấy. Chẳng lẽ mình không có cách nào được nhìn thấy nàng sao? Cái bật lửa của mình đâu rồi nhỉ?"

Anh đánh lửa, và vụt một cái, con chó mắt to bằng cái tách trà đã có mặt.

— Giờ này đã nửa đêm, ta biết. Anh lính nói. Nhưng ta thèm được nhìn thấy nàng công chúa quá, chỉ một chút thôi cũng được!

Con chó lao ngay ra cửa. Anh lính chưa kịp nghĩ gì thì nó đã quay về, cõng theo nàng công chúa. Nàng nằm ngủ trên lưng con chó, đẹp đến mức ai nhìn vào cũng biết đây là một nàng công chúa thật. Anh lính không sao cầm lòng được, anh phải hôn nàng một cái, vì anh là một anh lính ra trò mà.

Con chó lại cõng nàng công chúa chạy về. Nhưng sáng ra, khi nhà vua và hoàng hậu đang rót trà, công chúa kể rằng đêm qua nàng mơ một giấc mơ thật lạ, về một con chó và một anh lính. Nàng cưỡi trên lưng con chó, và anh lính đã hôn nàng.

— Chuyện ấy mới hay ho làm sao! Hoàng hậu nói.

Thế là đêm hôm sau, một bà thị tì già trong cung được cử thức canh bên giường công chúa, xem có đúng là giấc mơ không, hay là chuyện gì khác.

Anh lính nhớ nàng công chúa xinh đẹp đến cháy ruột cháy gan. Thế là đêm ấy con chó lại đến, cõng nàng chạy hết tốc lực. Nhưng bà thị tì già xỏ đôi ủng lội nước, chạy theo sau cũng nhanh không kém. Thấy chúng biến vào một ngôi nhà lớn, bà nghĩ: "Giờ thì ta biết chỗ rồi." Rồi bà lấy một mẩu phấn vạch một dấu chữ thập thật to lên cánh cổng. Xong bà về đi ngủ. Con chó cõng công chúa về. Nhưng khi thấy trên cổng nhà anh lính có vạch dấu chữ thập, nó cũng lấy một mẩu phấn, vạch dấu chữ thập lên tất cả các cánh cổng trong thành phố. Thật là khôn, vì bây giờ cổng nào cũng có dấu chữ thập thì bà thị tì làm sao tìm ra đúng cổng nữa.

Sáng sớm hôm sau, nhà vua, hoàng hậu, bà thị tì già và tất cả các quan võ kéo nhau đi xem công chúa đã đến chỗ nào.

— Đây rồi! Nhà vua kêu lên khi thấy cánh cổng đầu tiên có dấu chữ thập.

— Không, đây cơ, mình ơi! Hoàng hậu nói, vì bà nhìn thấy một cánh cổng khác cũng có dấu chữ thập.

— Nhưng chỗ này cũng có, chỗ kia cũng có! Mọi người cùng nói. Nhìn đâu cũng thấy cổng có dấu chữ thập. Thế là họ hiểu rằng có tìm cũng vô ích.

Nhưng hoàng hậu là một người đàn bà rất khôn, biết làm nhiều việc hơn là chỉ ngồi xe ngựa. Bà lấy chiếc kéo vàng to, cắt một mảnh lụa, khâu thành một cái túi nhỏ xinh xắn. Bà đổ đầy túi những hạt kiều mạch nhỏ li ti, buộc lên lưng công chúa. Xong xuôi, bà khoét một lỗ nhỏ trên túi, để hạt rơi lả tả suốt dọc đường công chúa đi qua.

Đêm ấy con chó lại đến, cõng công chúa trên lưng, chạy tới chỗ anh lính. Anh yêu nàng lắm, ước gì mình là một hoàng tử để được cưới nàng làm vợ.

Con chó không hề để ý thấy những hạt kiều mạch rơi suốt một mạch từ lâu đài tới tận cửa sổ nhà anh lính, chỗ nó cõng công chúa chạy lên theo bờ tường. Sáng ra, nhà vua và hoàng hậu nhìn là biết ngay con gái mình đã đi đâu. Thế là họ bắt anh lính, tống vào ngục tối.

Anh ngồi đó. Ôi, ở đó sao mà tối tăm, buồn thảm. Rồi người ta bảo anh: "Mai mày sẽ bị treo cổ." Nghe thế chẳng vui vẻ gì, mà cái bật lửa thì anh lại để quên ở quán trọ. Sáng ra, qua chấn song sắt của ô cửa sổ nhỏ, anh thấy người ta đổ xô ra ngoài thành để xem treo cổ anh. Anh nghe tiếng trống, thấy lính tráng diễu qua. Ai ai cũng chạy. Trong đám ấy có một thằng bé học việc thợ giày, đeo tạp dề da, đi dép lê. Nó chạy lồng lên như ngựa phi, đến nỗi một chiếc dép văng ra, bay thẳng tới chân tường chỗ anh lính đang ngồi ngó qua chấn song.

— Này, chú bé thợ giày! Đừng vội thế! Anh lính gọi nó. Chưa có gì xảy ra đâu, chừng nào anh chưa tới! Mà này, chú có chịu chạy về chỗ anh trọ, lấy giùm anh cái bật lửa không? Anh cho chú bốn xu! Nhưng phải chạy cho thật nhanh vào!

Thằng bé thợ giày thích bốn xu lắm, nó ba chân bốn cẳng chạy đi lấy cái bật lửa, đưa cho anh lính, và rồi, à, giờ thì ta sẽ được nghe chuyện gì xảy ra!

Ngoài thành người ta đã xây một cái giá treo cổ to. Xung quanh là lính tráng và hàng trăm nghìn người đứng xem. Nhà vua và hoàng hậu ngồi trên một chiếc ngai lộng lẫy, đối diện với quan toà và cả hội đồng.

Anh lính đã đứng trên thang. Nhưng khi người ta sắp tròng dây vào cổ, anh nói rằng xưa nay một tội nhân trước khi chịu hình phạt bao giờ cũng được ban cho một điều ước vô hại. Anh rất muốn được hút một tẩu thuốc, vì đó là tẩu thuốc cuối cùng của anh trên cõi đời này.

Điều ấy thì nhà vua không nỡ từ chối. Thế là anh lính lấy cái bật lửa ra đánh. Một, hai, ba! Và cả ba con chó đã đứng sừng sững ở đó: con mắt to bằng cái tách trà, con mắt to bằng bánh xe cối xay, và con mắt to bằng cái Tháp Tròn!

— Cứu ta, đừng để ta bị treo cổ! Anh lính nói.

Thế là ba con chó xông vào đám quan toà và cả hội đồng, con thì ngoạm chân, con thì ngoạm mũi, tung họ lên trời cao hàng mấy sải tay, rơi xuống vỡ tan tành.

— Ta không chịu! Nhà vua nói.

Nhưng con chó to nhất tóm luôn cả vua lẫn hoàng hậu, tung theo những người kia. Lính tráng sợ hết hồn, còn dân chúng đồng thanh hô:

— Anh lính nhỏ ơi, anh hãy làm vua của chúng tôi, và lấy nàng công chúa xinh đẹp!

Thế là người ta rước anh lính lên cỗ xe ngựa của nhà vua. Ba con chó nhảy múa phía trước, sủa vang "Hoan hô!". Lũ trẻ con đưa ngón tay lên miệng huýt sáo, lính tráng bồng súng chào. Nàng công chúa bước ra khỏi lâu đài đồng và trở thành hoàng hậu, nàng thích lắm! Đám cưới kéo dài tám ngày liền, ba con chó cũng được ngồi cùng bàn tiệc, mắt con nào con nấy mở thật to.

— Hết —