Căn phòng giếng trời

Trước hết bà Pác-cơ sẽ dẫn bạn đi xem dãy phòng khách đôi. Bạn sẽ không dám ngắt lời khi bà thao thao kể về những cái hay của dãy phòng ấy, và về những đức tính của quý ông đã ở đó tám năm ròng. Rồi bạn sẽ cố lắp bắp thú nhận rằng bạn chẳng phải bác sĩ, cũng chẳng phải nha sĩ. Bà Pác-cơ đón nhận lời thú nhận ấy bằng một vẻ mặt khiến từ đó về sau bạn không bao giờ còn giữ được tình cảm như cũ với cha mẹ mình, những người đã lơ là không cho bạn theo học một trong những cái nghề xứng với dãy phòng khách của bà Pác-cơ.

Tiếp đó bạn leo lên một tầng cầu thang, xem căn phòng phía sau tầng hai giá tám đô-la. Bị cái dáng điệu tầng hai của bà thuyết phục rằng căn phòng ấy đáng giá mười hai đô-la, đúng cái giá mà ông Tu-xen-be-ri vẫn luôn trả cho tới khi ông đi trông nom đồn điền cam của anh trai ông ở Phlo-ri-đa, gần Pam Bích, nơi bà Mác-in-tai, người ở căn phòng đôi phía trước có buồng tắm riêng, mùa đông nào cũng tới nghỉ, bạn cố lí nhí rằng bạn muốn tìm chỗ nào rẻ hơn nữa.

Nếu bạn sống sót qua được cái khinh khỉnh của bà Pác-cơ, bạn sẽ được dẫn đi xem căn phòng hành lang rộng của ông Xkít-đơ trên tầng ba. Phòng của ông Xkít-đơ không bỏ trống. Ông viết kịch và hút thuốc lá suốt ngày trong đó. Nhưng người đi thuê phòng nào cũng bị dẫn vào phòng ông để chiêm ngưỡng mấy tấm diềm rèm cửa. Sau mỗi lần như thế, ông Xkít-đơ sợ mình có thể bị đuổi, lại trả bớt một ít tiền nhà còn nợ.

Rồi, ôi, rồi thì, nếu bạn vẫn còn đứng được trên một chân, bàn tay nóng hổi nắm chặt ba tờ đô-la ẩm ướt trong túi, và khàn giọng thú nhận cái nghèo đáng ghê tởm và tội lỗi của mình, thì bà Pác-cơ sẽ không bao giờ làm người dẫn đường cho bạn nữa. Bà sẽ rống lên thật to một tiếng "Cla-ra", quay lưng lại phía bạn, rồi bước thẳng xuống cầu thang. Thế là Cla-ra, cô hầu da đen, sẽ dẫn bạn leo lên cái thang trải thảm dùng làm tầng cầu thang thứ tư, và cho bạn xem Căn phòng giếng trời. Nó chiếm một khoảng sàn chừng hai mét nhân hai mét rưỡi ở giữa hành lang. Hai bên nó là hai cái buồng tối om chứa đồ đạc lỉnh kỉnh.

Trong phòng có một chiếc giường sắt hẹp, một cái bệ rửa mặt và một chiếc ghế. Một tấm ván kê là bàn trang điểm. Bốn bức tường trơ trụi như khép dần lại quanh bạn, như bốn mặt của một cỗ quan tài. Tay bạn đưa lên cổ, bạn thở hắt ra, bạn ngước nhìn lên như từ đáy giếng, và lại thở được. Qua tấm kính của ô cửa trời nhỏ xíu, bạn thấy một ô vuông xanh thăm thẳm của vô tận.

— Hai đô-la, thưa ông, Cla-ra sẽ nói bằng cái giọng nửa khinh khỉnh, nửa niềm nở.

Một hôm, cô Li-xơn tới tìm phòng. Cô xách theo một chiếc máy chữ, thứ máy chữ lẽ ra phải do một quý bà to lớn hơn nhiều khuân đi khuân lại. Cô là một cô gái rất nhỏ nhắn, với đôi mắt và mái tóc như vẫn cứ lớn lên mãi sau khi người cô đã thôi lớn, và lúc nào trông chúng cũng như đang nói: "Trời đất ơi! Sao cô không theo kịp chúng tôi?"

Bà Pác-cơ dẫn cô đi xem dãy phòng khách đôi.

— Trong cái buồng này, bà nói, người ta có thể cất một bộ xương người, hay thuốc gây mê, hay than...

— Nhưng cháu chẳng phải bác sĩ mà cũng chẳng phải nha sĩ, cô Li-xơn nói, khẽ rùng mình.

Bà Pác-cơ ném cho cô cái nhìn hoài nghi, thương hại, khinh khỉnh và lạnh như băng mà bà dành riêng cho những ai không đủ tư cách làm bác sĩ hay nha sĩ, rồi dẫn đường lên căn phòng phía sau tầng hai.

— Tám đô-la ạ? Cô Li-xơn nói. Trời ơi! Trông cháu có vẻ khờ khạo, nhưng cháu đâu phải con nhà triệu phú. Cháu chỉ là một cô gái làm thuê nghèo thôi mà. Bà cho cháu xem chỗ nào cao hơn mà thấp hơn ấy.

Nghe tiếng gõ cửa, ông Xkít-đơ giật nảy mình, làm rơi tung toé đầu mẩu thuốc lá xuống sàn.

— Xin lỗi ông Xkít-đơ, bà Pác-cơ nói, nhìn bộ mặt tái mét của ông mà nở một nụ cười quỷ quái. Tôi không biết là ông có nhà. Tôi mời cô đây vào xem mấy tấm diềm rèm của ông.

— Chúng đẹp không chê vào đâu được, cô Li-xơn nói, mỉm cười đúng y như các thiên thần vẫn cười.

Họ đi rồi, ông Xkít-đơ bèn hì hục xoá bỏ nhân vật nữ chính cao lớn tóc đen trong vở kịch mới nhất của mình, một vở chưa từng được dựng, và thay vào đó một cô gái nhỏ nhắn, tinh nghịch, mái tóc dày óng ả, nét mặt linh hoạt.

— Nữ minh tinh An-na Hên hẳn sẽ vồ lấy vai này, ông Xkít-đơ tự nhủ, gác chân lên mấy tấm diềm rèm, rồi biến mất trong một đám khói như một con mực giữa không trung.

Chẳng mấy chốc, tiếng chuông báo động "Cla-ra!" đã loan báo cho cả thiên hạ biết tình trạng hầu bao của cô Li-xơn. Một con yêu tinh đen sì túm lấy cô, leo lên một cầu thang tối như dẫn xuống âm phủ, đẩy cô vào một cái hầm có một vệt sáng le lói trên đỉnh, và lẩm bẩm câu thần chú đầy đe doạ: "Hai đô-la!"

— Cháu lấy phòng này! Cô Li-xơn thở dài, ngồi phịch xuống chiếc giường sắt kêu cót két.

Ngày nào cô Li-xơn cũng đi làm. Tối đến cô mang về nhà những tập giấy viết tay và đánh máy lại. Có những tối không có việc, cô ra ngồi trên bậc thềm cao cùng những người thuê phòng khác. Khi tạo hoá vẽ ra bản thiết kế để sinh ra cô Li-xơn, ngài đâu có định cho cô ở một căn phòng giếng trời. Cô vui tính, đầy những mơ mộng dịu dàng và ngộ nghĩnh. Có lần cô còn để ông Xkít-đơ đọc cho nghe ba hồi trong vở hài kịch vĩ đại, chưa từng xuất bản, của ông, nhan đề "Chẳng phải trò đùa, hay là Người thừa kế đường xe điện ngầm".

Mỗi lần cô Li-xơn rảnh rỗi ra ngồi bậc thềm một hai tiếng đồng hồ, các quý ông thuê phòng lại mừng rơn. Nhưng cô Lông-néc-cơ, cô gái cao lớn tóc vàng dạy ở một trường công, và nghe ai nói gì cũng đáp "Ồ, thật thế à!", thì ngồi ở bậc trên cùng mà khịt mũi. Còn cô Đoóc, người làm ở một cửa hàng bách hoá và chủ nhật nào cũng ra Cô-ni Ai-lân bắn vịt chạy, thì ngồi ở bậc dưới cùng mà khịt mũi. Cô Li-xơn ngồi ở bậc giữa, và cánh đàn ông nhanh chóng xúm quanh cô.

Nhất là ông Xkít-đơ, người đã trong thâm tâm chọn cô đóng vai chính trong một tấn kịch lãng mạn, riêng tư, chưa hề nói ra, của đời thực. Nhất là ông Hu-vơ, bốn mươi lăm tuổi, béo, lắm tiền và khờ khạo. Nhất là cậu Ê-vân rất trẻ, cứ ho khan mãi để mong cô bảo cậu bỏ thuốc lá. Cánh đàn ông nhất trí bầu cô là "cô gái vui nhộn và dễ thương nhất xưa nay", nhưng những tiếng khịt mũi ở bậc trên cùng và bậc dưới cùng thì không gì lay chuyển được.

Xin cho tấn kịch tạm dừng lại, để người dẫn truyện bước ra trước ánh đèn sân khấu, nhỏ một giọt lệ ai điếu cho cái béo của ông Hu-vơ. Hãy lên dây đàn mà hát về bi kịch của mỡ màng, về tai ương của thân hình đồ sộ, về hoạ lớn của sự béo phì. Đem ra cân thử thì có khi chàng hiệp sĩ béo Phôn-xtáp chứa nhiều chất lãng mạn trên mỗi tấn hơn là những chiếc xương sườn ọp ẹp của chàng Rô-mê-ô trên mỗi lạng. Kẻ đang yêu được phép thở dài, nhưng không được thở phì phò. Những người béo bị đày sang đoàn tuỳ tùng của thần Chế Giễu. Trái tim chung thuỷ nhất cũng đập vô ích bên trên một vòng bụng một mét ba. Lui ra, Hu-vơ! Một Hu-vơ bốn mươi lăm tuổi, lắm tiền và khờ khạo thì có khi cướp được cả nàng Hê-len thành Tơ-roa. Nhưng một Hu-vơ bốn mươi lăm tuổi, lắm tiền, khờ khạo mà lại béo, thì chỉ là miếng mồi cho địa ngục. Ông chẳng bao giờ có cơ hội đâu, ông Hu-vơ ạ.

Một tối mùa hè, khi những người thuê phòng của bà Pác-cơ đang ngồi như thế, cô Li-xơn ngước nhìn lên bầu trời, cất tiếng cười nhỏ vui vẻ mà reo lên:

— Ơ kìa, Bi-li Giắc-xơn kia rồi! Từ dưới này cũng nhìn thấy anh ấy.

Mọi người đều ngước lên. Có người nhìn vào cửa sổ các toà nhà chọc trời, có người ngó quanh tìm một chiếc khí cầu do một anh Giắc-xơn nào đó điều khiển.

— Ngôi sao kia kìa, cô Li-xơn giải thích, giơ một ngón tay nhỏ xíu chỉ lên. Không phải ngôi sao lớn đang lấp lánh đâu, mà là ngôi sao xanh đứng yên ở gần nó. Tối nào em cũng thấy nó qua ô cửa trời trong phòng. Em đặt tên cho nó là Bi-li Giắc-xơn.

— Ồ, thật thế à! Cô Lông-néc-cơ nói. Tôi không biết là cô lại là nhà thiên văn đấy, cô Li-xơn.

— Ồ, có chứ, nhà chiêm tinh bé nhỏ đáp. Em biết rõ chẳng kém ai về kiểu tay áo mà người ta sắp mặc trên sao Hoả vào mùa thu tới.

— Ồ, thật thế à! Cô Lông-néc-cơ nói. Ngôi sao cô nói tới là sao Gam-ma trong chòm sao Ca-xi-ô-pê. Độ sáng của nó gần ở cấp hai, và thời điểm nó đi qua kinh tuyến là...

— Ôi, cậu Ê-vân rất trẻ nói, em nghĩ Bi-li Giắc-xơn là cái tên hay hơn nhiều.

— Tôi cũng thế, ông Hu-vơ nói, phì phò một cách thách thức về phía cô Lông-néc-cơ. Tôi nghĩ cô Li-xơn có quyền đặt tên cho các vì sao chẳng kém gì mấy ông chiêm tinh già khọm ngày xưa.

— Ồ, thật thế à! Cô Lông-néc-cơ nói.

— Không biết đó có phải là sao băng không nhỉ, cô Đoóc nhận xét. Chủ nhật vừa rồi ở trường bắn Cô-ni, mười phát tôi bắn trúng chín con vịt với một con thỏ.

— Từ dưới này nhìn anh ấy không rõ lắm, cô Li-xơn nói. Mọi người phải nhìn từ phòng em cơ. Mọi người biết đấy, từ dưới đáy giếng, ngay cả ban ngày người ta cũng nhìn thấy sao. Ban đêm phòng em giống như cái giếng mỏ than, và nó làm cho Bi-li Giắc-xơn trông như chiếc ghim kim cương to mà bà Đêm dùng để cài áo choàng.

Rồi sau đó có một dạo cô Li-xơn không mang về những tập giấy dày cộp để đánh máy nữa. Buổi sáng ra đi, thay vì đi làm, cô đi hết văn phòng này sang văn phòng khác, để trái tim tan chảy dần trong những giọt từ chối lạnh lùng nhỏ xuống qua miệng những cậu bé chạy giấy hỗn hào. Chuyện cứ thế kéo dài.

Rồi đến một buổi tối, cô mệt mỏi leo lên bậc thềm nhà bà Pác-cơ, đúng vào giờ cô vẫn ăn tối ở tiệm về. Nhưng tối ấy cô chẳng ăn gì cả.

Cô vừa bước vào hành lang thì gặp ông Hu-vơ, và ông chộp lấy cơ hội. Ông hỏi cưới cô, và thân hình béo của ông lơ lửng bên trên cô như một trận tuyết lở. Cô né sang một bên, bám lấy tay vịn cầu thang. Ông cố nắm tay cô, cô giơ tay lên, yếu ớt tát vào mặt ông. Cô lên từng bậc, từng bậc một, níu lấy tay vịn mà lê mình lên. Cô đi qua cửa phòng ông Xkít-đơ, lúc ấy ông đang lấy mực đỏ ghi một lời chỉ dẫn sân khấu cho nhân vật Mơ-tơn Đơ-lóoc, tức cô Li-xơn, trong vở hài kịch chưa được nhận dựng của ông, rằng nàng "xoay một vòng múa ba-lê từ bên trái sân khấu tới bên cạnh ngài bá tước". Cuối cùng cô bò được lên cái thang trải thảm và mở cửa căn phòng giếng trời.

Cô yếu quá, chẳng thắp nổi đèn, cũng chẳng thay nổi quần áo. Cô ngã xuống chiếc giường sắt, tấm thân mảnh dẻ của cô hầu như không làm lún những chiếc lò xo đã mòn. Và trong cõi tối tăm như âm phủ của căn phòng giếng trời, cô từ từ nhướng đôi mí mắt nặng trĩu lên, và mỉm cười.

Bởi Bi-li Giắc-xơn đang toả sáng xuống cô qua ô cửa trời, bình thản, rực rỡ và không đổi. Quanh cô chẳng còn thế giới nào nữa. Cô chìm trong một hố đen sâu thẳm, chỉ còn ô vuông ánh sáng nhợt nhạt nhỏ bé kia đóng khung lấy vì sao mà cô đã đặt tên một cách ngộ nghĩnh, và ôi, vô ích đến thế. Chắc cô Lông-néc-cơ nói đúng. Đó là sao Gam-ma trong chòm Ca-xi-ô-pê, chứ không phải Bi-li Giắc-xơn. Vậy mà cô không thể để nó là sao Gam-ma được.

Nằm ngửa trên giường, hai lần cô cố nhấc cánh tay lên. Đến lần thứ ba, cô đưa được hai ngón tay gầy guộc lên môi, và từ dưới hố đen gửi một nụ hôn gió lên Bi-li Giắc-xơn. Cánh tay cô rơi xuống, rũ rượi.

— Vĩnh biệt anh, Bi-li, cô thì thào yếu ớt. Anh ở xa hàng triệu dặm, và anh chẳng chịu nhấp nháy lấy một lần. Nhưng anh vẫn luôn ở chỗ em nhìn thấy được, gần như suốt thời gian em ở trên này, khi chẳng còn gì để nhìn ngoài bóng tối, phải không anh? Hàng triệu dặm... Vĩnh biệt anh, Bi-li Giắc-xơn.

Mười giờ sáng hôm sau, Cla-ra, cô hầu da đen, thấy cửa phòng khoá trái, và người ta phá cửa vào. Giấm, xoa bóp cổ tay, đốt lông gà cho ngửi đều chẳng ăn thua, có người bèn chạy đi gọi điện thoại mời xe cứu thương.

Đúng lúc, chiếc xe lùi tới trước cửa, chuông kêu leng keng inh ỏi. Một chàng bác sĩ trẻ tháo vát, mặc áo choàng vải trắng, sẵn sàng, nhanh nhẹn, tự tin, khuôn mặt nhẵn nhụi nửa phong nhã nửa nghiêm khắc, nhảy chân sáo lên bậc thềm.

— Xe cứu thương tới số bốn mươi chín, anh nói gọn lỏn. Có chuyện gì thế?

— À vâng, thưa bác sĩ, bà Pác-cơ khịt mũi, như thể cái phiền của bà vì trong nhà có chuyện phiền còn lớn hơn cả bản thân chuyện phiền. Tôi chẳng hiểu cô ấy bị làm sao nữa. Chúng tôi làm đủ cách mà cô ấy không tỉnh lại. Đó là một cô gái trẻ, cô En-xi, phải, cô En-xi Li-xơn. Xưa nay nhà tôi chưa bao giờ...

— Phòng nào? Viên bác sĩ quát lên bằng một giọng khủng khiếp mà bà Pác-cơ chưa từng nghe bao giờ.

— Căn phòng giếng trời. Nó...

Rõ ràng viên bác sĩ xe cứu thương biết những căn phòng giếng trời thường nằm ở đâu. Anh lao biến lên cầu thang, mỗi bước bốn bậc. Bà Pác-cơ thong thả theo sau, đúng như phẩm giá của bà đòi hỏi.

Tới chiếu nghỉ đầu tiên thì bà gặp anh đi xuống, bế nhà thiên văn trên tay. Anh dừng lại, và tung ra những lời lẽ sắc như con dao mổ lão luyện, không to tiếng. Bà Pác-cơ dần dần nhăn nhúm lại như một chiếc áo cứng tuột khỏi đinh treo. Từ đó về sau, trong đầu óc và trên thân thể bà vẫn còn những nếp nhăn nhúm ấy. Thỉnh thoảng những người thuê phòng tò mò lại hỏi bà xem hôm ấy bác sĩ đã nói gì với bà.

— Thôi đừng nhắc nữa, bà đáp. Nếu tôi được tha thứ vì đã nghe những lời ấy, thì tôi cũng mãn nguyện lắm rồi.

Viên bác sĩ xe cứu thương sải bước, bế người con gái đi qua cả bầy kẻ hiếu kì bám đuôi đám đông. Ngay cả bọn họ cũng ngượng ngùng lùi lại dọc vỉa hè, vì gương mặt anh là gương mặt của một người đang bế người thân yêu đã chết của chính mình.

Họ để ý thấy anh không đặt tấm thân trên tay xuống chiếc giường đã chuẩn bị sẵn trong xe cứu thương. Và anh chỉ nói với người đánh xe đúng một câu:

— Phóng như ma đuổi đi, Uyn-xơn!

Thế đấy. Có phải là một câu chuyện không? Sáng hôm sau, tôi đọc thấy trên báo một mẩu tin nhỏ, và câu cuối cùng của mẩu tin có thể giúp bạn, như đã giúp tôi, ghép nối các sự việc lại với nhau.

Mẩu tin kể rằng bệnh viện Ben-vi-u đã tiếp nhận một cô gái trẻ được đưa đi từ nhà số bốn mươi chín trên một con phố phía đông, cô bị suy kiệt vì đói. Mẩu tin kết thúc bằng mấy chữ này:

"Bác sĩ Uy-li-am Giắc-xơn, người bác sĩ xe cứu thương trực tiếp cứu chữa, cho biết bệnh nhân sẽ bình phục."

— Hết —