Đoạn thứ nhất (phần 2)

Chương 2: Đoạn thứ nhất (phần 2)

Có lúc dảnh dang một mình buồn, đêm khuya canh tàn, mà giấc hòe chưa nhắp, thì lại giở chuyện Kiều ra ngâm, nhời nhẽ bi thảm, cho hay cái cảnh «tự-cổ-hồng-nhan-đa-bạc-mệnh» của cổ-nhân đã đặt ra mà ví vào cô Kiều cũng sâm si mường-tượng đến cảnh cô, mai sau thân bồ liễu biết là về ai? Hay lại đem mình ngọc cho ngâu vầy, mà phó mặc tấm thân này cho các gã Tràng-khanh, Tống-Ngọc? Hay Phan-An chửa gặp, mà má hồng lần lữa, rồi lại về tay anh trọc-phú, chú Công-tử bột, gã Sở-khanh nào?

Huống chi đất phồn-hoa những phường đểu-giả bạc-nghĩa không ít, nữa lại bị chúng làm nhục, nào có biết thương chút phận thuyền-quyên, hay cũng lại như ai, để lưu-danh thiên-cổ mà mang danh tài-sắc Thập-Nương? Hay rồi lấy chú Lý-Sinh bất nghĩa? Hay rồi không gặp kẻ thương-hoa tiếc-ngọc như Tần-Lang?: Cô ơi! ký-giả với cô vốn không quen biết, nhưng nghĩ truyện của cô, thật vì thương bạn hồng-quần như cô, mà phải liều viết giải mấy nhời thành-thực đây với cô, cũng muốn rằng cô am-hiểu nhân-tình-thế-thái ngày nay mà lấy mắt xanh trọn đá thử vàng!:

Từ ngày cô Bạch-Thủy ở Hanoi buôn bán, thấm thoắt được ngót hai năm giời. Lúc đó cô đã 18 tuổi, nhan sắc trông tuyệt đẹp, xa gần điều nức tiếng; nhiều chỗ mượn người đến hỏi, mà cô lắc đầu không thuận đâu cả. Bởi thế truyện nhân duyên từ đấy bẵng hẳn đi. Cô cũng không nghĩ ngợi gì đến, chỉ chăm chút về cái cửa hàng mà thôi, vì cô đinh ninh rằng người tài-tử phong-nhã sẽ gặp có ngày, không nhẽ hoa thơm mà đến nỗi sa phải vũng bùn lầy: Sớm trưa, cái lòng hy-vọng cô tất được mãn nguyện. Lo chi? người tài sắc?

Trước cửa hàng cô có nhà quan phủ Nguyễn, nhà rộng, ngoài cho người thuê bán hàng. Quan phủ này là người khoa mục xuất thân, vốn giòng thế phiệt; cái nhà này nguyên của cụ cố đẻ ra ngài để lại, bây giờ ngài phải đi trấn nhậm tại phủ Đ thuộc tỉnh P. Y., nên chỉ có phu-nhân ở đấy trông nom cho cậu con cả ngài đi học mà thôi. Công-tử tên là Liễu-Oanh, tuổi mới 19, mặt mũi khôi ngô, giáng người phong nhã, cặp mắt sáng như gương, lại thêm đi đứng khoan thai, ăn nói lễ phép, nên quan phủ ngài yêu thương; phu nhân thì quí lắm, chiều chuộng hết sức, muốn sao được vậy. Cậu là người thông minh học rộng, nên lúc đó tuổi chưa cao, mà tài hoa nổi tiếng con giòng, năm xe kinh sử lảu thông, người như thế, ai chả khen, ai chả phục. Bởi thế mà chưa hỏi vợ, đã có người muốn gả con; nào người thì làm mối cho cậu lấy con gái quan Thượng-Mỗ, nào người thì đánh tiếng gọi gả con cho cậu, nhưng cậu chưa bằng lòng đâu, vì cậu nghĩ muốn cho đại-đăng-khoa đã rồi sẽ tiểu-đăng-khoa cũng chẳng vội chi!

Thường cứ ngày ngày hai buổi thì cậu đi học. Cậu chăm lắm, mới sáng sớm đã thấy cắp sách đi học, đi lối con đường phố Kiến, dẽ ra hàng buồm là trường học của Quan Đốc Phan mở ra giậy học-trò. Học Trò cũng đông, nhưng nội trường không có ai học bằng cậu, kỳ bình-văn nào cậu cũng được giải, kể kinh-nghĩa, văn-sanh cùng phú-lục, thì cậu lại có phần giỏi lắm. Quan Đốc Phan chấm bài cậu không bài nào là không khuyên tít. Ngài khen cậu lắm, lại thấy cậu người đẹp, thêm nết na, nên thường chỉ cậu mà bảo với học trò: «Cậu cũng như Phan-An-Nhân ngày xưa, người như cậu, con nhà đại-gia-thế-phiệt lại thêm bác-học-kỳ-tài, lo gì chả đắt vợ. Vậy cậu chớ lo chi truyện ấy, sớm trưa cậu sẽ gặp người quốc sắc?»

Người quốc sắc? cậu vẫn mơ tưởng tìm tòi lắm, nhưng nàng Ban ả Tạ có mấy ai? Kể như các con nhà hàng phố, thì được của hỏng người, mà phần nhiều chỉ giầu lỏi, chứ nào có ra con nhà khuê-các nết na, chẳng qua chỉ biết soi hương đánh phấn, vẽ mày bôi môi mà thôi, chứ được mấy người sứng đáng hiền-thê-nội-trợ. Cậu tuy ở chốn đô-thị-phiền-hoa đông-đúc, các tiểu-thư có thiếu chi, nhưng vì cậu nghĩ như thế, nên mắt xanh chưa để ai vào, tỉnh-thành biết bao người, nhưng trước mắt cậu đã hầu như một chốn am-thanh-cảnh-vắng, ngoài con đường học-vấn, dễ thường bè bạn không có ai?

Nên cậu tuy vẫn chăm học, mà lắm lúc nghĩ cũng buồn. Lạ gì cái thói con giai lớn đến tuổi lấy vợ, thì cũng hơi khó chịu một thí, huống chi cậu lại là người văn-sĩ, cái cảm-giác về tình nó run rẩy rất lạ, nó cảm sâu vào tận lòng thơ mà làm cho vì ái-tình mà ngây, vì má phấn mà si, vì cặp lông mày, đôi môi son mà ngơ ngẩn, mà ngơ ngẩn vì:

Bạch-Thủy-Tiểu-Thơ lúc này đối với Liễu-Oanh-Công-tử có một cái oai-quyền rất lạ. Những khi chiều mát, độ vào khoảng năm giờ, hàng họ dọn dẹp xong rồi, thì tiểu-thơ rửa mặt, rồi vấn đầu vấn tóc, xong ra đứng cửa. Đường phố xe đi xe lại rập rình, khách đi về tướp nượp, giữa đường cát bụi tối tăm, ầm ầm tiếng xe, rộn rộn tiếng người. Trông xa, trông gần, trai tài-tử chen chân nối gót nhau mà đi đầy đường chật phố.

Tiểu-thơ đứng ngoài cửa lúc này, tựa như ngành dương-liễu đứng im, mỗi lúc động đậy mình mẩy, thì như ngọn gió hiu hiu khẽ lay ngành lá, cái đuôi gà phấp phới, cái khăn bằng ca-sơ-mia nâu, cái áo trắng dài vải đầm, cái quần lĩnh thâm cạp điều đen nháy, cái mũi giầy tròn nhọn, mỗi lúc trông thấy lại ngắm đến cặp mắt khi cúi khi lên, khi bên phải, khi bên trái, hàm răng đen nháy khi miếng giầu, khi hơi cười, cười nụ, khi hơi nói, nói gượng, đôi má phấn lúc thường thì trắng như ngà, lúc có khách qua, thì lại hơi hơi đỏ.

Cô đẹp lắm thật, cho nên nhan sắc cô thường khi Liễu Oanh công-tử phải để mắt vào, mà ngắm nghiá nhìn không mỏi mắt. Cửa đối cửa, mặt đối mặt, giai tài gái sắc cùng nhìn cùng no, nhưng cái no này là no, no ốm, là no, no đau, cho nên mỗi lúc Liễu-Oanh nhìn cô từ trong bức mành mành mà trông sang bên hàng, thì trong bụng như bị một cái ma lực nó sắp đưa đi chơi chốn vực sâu thăm thẳm. Người đó là người nào mà khiến cho ta càng nhìn càng ưa, càng ưa càng chết trong lòng? Nào duyên nợ ba-sinh? Biết cùng ai gắn bó? Từ đấy công-tử đem lòng mơ tưởng hoài, ra vào không yên, mỗi lúc nhìn tiểu-thơ thì thấy cái khổ vô tình, nó ngâm ngấm trong lòng, nhìn mà muốn ôm chặt vào lòng, mà muốn hỏi «Cô có biết cho?»

Ngày đêm thổn thức, một bóng một hình, chỉ một mình trên gác kín, chồng sách chập chồng, câu đối liễn treo từng hàng trên vách, hết nằm lại ngồi, hết đi lại đứng, mỗi lúc nhắc mình, mỗi lúc cựa mình, mỗi lúc mở mắt, mỗi lúc nhắm mắt, lúc nào cũng thấy khó chịu trong người, ai hay cái sắc nó dễ làm cho say người? ai hay câu thơ «Nhân-diện-bất-chi-hà-xứ-khứ» nó tưới sầu tưới thảm vào gan, mà gợi bao nỗi thương tâm trong dạ?

Lúc này công-tử cầm quyển sách như người còn mê ngủ chưa tỉnh, gật gật gù gù, say say tỉnh tỉnh, mắt nhắm mắt mở, mặt mũi buồn so, dễ thường trong bụng công-tử lúc nào cũng nghĩ đến bốn chữ «Cô có biết cho?»

Cách hai hôm sau, thì Liễu-Oanh nhuốm bịnh sốt rét; mình mẩy lạnh ngắt, nằm bệt trên giường thiêm thiếp chẳng cựa cậy chi cả. Thằng bé con hầu cậu, thấy bỗng dưng cậu ốm, không hiểu làm sao, vội vàng xuống nói với phu-nhân. Phu-nhân cả kinh, không biết hung dữ thể nào vội vàng chạy lên gác, trông thấy cậu đương nằm trên giường, thì lại ôm lấy cậu mà khóc giòng:

«Căn bệnh con làm sao nói cho mẹ biết?»

Công-tử nghe tiếng mẹ nói, vội vàng mở mắt, rồi nhắm nghiền lại, song lắc đầu một cái: Phu-nhân thì ôm chặt lấy con, coi bộ lo rầu sợ hãi lắm, người tuổi già tóc bạc, cũng vì con mà hạt lệ đầm đìa thì đủ biết cái lòng mẹ ở với con yêu dấu biết bao?

Công-tử chỉ nằm im. Lâu lâu một lúc, mới thở dài mà nói với phu-nhân rằng: «Chết mất thôi, mẹ?»

Chết! Ôi chết! bỗng dưng mà lại chết, con đi mẹ ở sao đành? Nay phút chốc vì ai nên nỗi? Lúc này cái ái-tình người mỹ-nhân mạnh bằng mấy cái ái-tình của mẹ với con. Phu-nhân nước mắt chậy quanh, hơi thở hồi hộp, tay chân run rẩy, ngồi cạnh cậu mà săn sóc trông nom, bụng nghĩ, bụng cảm để cả vào cậu, cậu thì nằm lìm, mắt nhắm, nào có hay mẹ vì thương con mà ngồi bên cạnh, chỉ lăn hết bên nọ, lăn hết bên kia, mà đem tinh-thần mộng-du bên trước cửa. Tiếng phu-nhân gọi «Con ơi?» thì tiếng công-tử khe khẽ gọi «Cô ơi». Mà cô đâu?

Phu-nhân cùng kế, không biết làm sao. Mời hết các thày thuốc đến, mà các thày cũng vô-kế-khả-thi.

Đau ruột sót lòng, phu-nhân bèn khóc mà bảo cậu rằng: «Nay mẹ được có một mình con là giai, nếu con có đều gì, thì mẹ biết làm sao? Hay con có ước muốn gì cứ nói với mẹ, mẹ sẽ liệu phương tìm kế làm cho con được vừa lòng!»

Làm cho con được vừa lòng, công-tử nghe câu ấy mà tỉnh ngay người ra. Liền cười mà sẽ nói với phu-nhân rằng:

«Nay mẹ đã hỏi; con xin thú thật, con đây chẳng phải đau ốm thật, chẳng qua trông thấy cô con gái bán hàng trước cửa, nên đem bụng yêu mến, muốn lấy được cô ấy mà thôi. Vậy xin mẹ nói với cha hộ con, nếu cha bằng lòng, thì từ nay con xin hết sức chăm học để trọn hiếu với mẹ cha!»

Phu-nhân nghe công-tử nói liền thuận ngay. Từ đó công-tử lành mạnh như xưa. Còn phu-nhân thì nhất diện viết giấy lên phủ cho quan-ông nói về việc ấy, nhất-diện mượn người quen biết mời bà Đồ T sang nói chuyện; khi nghe bà Đồ này nói chuyện cô ta là người tài sắc nết na, thì phu-nhân mừng lắm, bèn nhờ ngay bà ta đánh tiếng làm mối dùm cho cậu, khi nào xong, sẽ hậu-tạ bà.

Bà-Đồ thấy nói vậy cũng bằng lòng ngay, vì liệu môn-đăng-hộ-đối, hai trẻ cũng tốt đôi, nên vui lòng mà nhận lời. Được vài hôm, thì có giấy quan Phủ viết về cho phu-nhân rằng bằng lòng hỏi cô Bạch-Thủy cho cậu; cách ít lâu, bà Đồ cũng đem tin lại rằng bà giáo thân-mẫu cô ta cũng thuận gả. Tin vui đã đến, nỗi buồn hết ngay, công-tử lúc này mặt mũi nở nang. Phu-nhân thương trẻ nên muốn cưới dâu ngay, liền lại đánh giấy cho quan Phủ xin phép về lo cưới cho cậu. Quan Phủ nhận được giấy, liền xin phép về ngay.

Song đâu đấy, thấm thoắt đến ngày cưới; cô Bạch-Thủy trước có buôn bán, nên khi về nhà chồng, vốn liếng, cũng được ngót một nghìn, lại thêm của bên nhà chồng cho riêng nữa thêm một nghìn, thành ra hai nghìn.

Hai nghìn! con gái mới về nhà chồng mà có ngay hai nghìn thế cũng là nhiều vốn đấy!

Từ ngày cô lấy cậu, cậu lấy cô, thì vợ chồng cả ngày cứ bám chặt lấy nhau, không dời nhau ra một bước, cậu mê cô; cô yêu cậu, trong vợ chồng trẻ, xưa nay ai chả thế?

Phu-nhân thì lo nghĩ muốn dọn cho cô một cửa hàng ngay ngoài nhà mình, cho khỏi phải thuê cửa hàng khác tốn tiền. Liền không cho người thuê ngoài ở nữa, rồi bảo cô dọn ra đấy buôn bán để mình trông nom và ban bảo cho nhân thể, sau nữa để hầu hạ cậu khi khuya sớm cho cậu khỏi buồn đi chơi nhảm. Còn bà Giáo là mẹ cô thì vẫn ở nhà quê cầy cấy thỉnh thoảng cũng có ra Hanoi thăm rể và con gái. Kể từ lúc cậu mợ lấy nhau đến giờ tính được ngót một tháng, vợ chồng yêu quý nhau rất mực, cậu coi mợ như vàng, mợ coi cậu như ngọc, mợ giỗi một cái là cậu đủ hết hồn, cậu giận một tí là mợ đủ kinh tâm. Cái cười của mợ là cái quí của cậu, cái học của cậu là bụng ước của mợ; nhưng mợ muốn thế, nào có được thế, cậu vưỡn không học cho, cậu chỉ theo mợ thôi, mợ ngồi hàng, cậu cũng san bên cạnh. Lắm lúc mợ tức mình gắt, cậu sợ nể, chạy lên gác, rồi chốc lại thấy xuống. Ô hay! Mợ thấy tình hình cậu như thế, thì lấy làm buồn, vì muốn rằng cậu sẽ chuyên-cần sách vở để còn lập công danh cho mình nương tựa mai sau, chớ cứ thế này mãi thì bao giờ gặp ngày thái-lai? Lắm phen mợ hết lòng khuyên giải cậu, thì cậu lại nhăn nhở mà không buồn nghe. Cũng chẳng đã, mợ phải thưa lại với phu-nhân; phu-nhân thương dâu, nên la giầy mắng mỏ cậu thì cậu lại cãi lại. Phu-nhân chẳng biết làm sao, đành phải chịu, mợ thì chỉ nghĩ về buôn bán mà thôi, cậu thì vẫn đâu ra đấy, sách một nơi, bụng một chỗ, ngồi gần sách, nhưng sách là mợ, ngồi gần mợ tức cũng là học sách. Mợ là quyển sách bùa mê của cậu. Cậu mê mợ quá lắm rồi. Mợ cũng biết cậu mê mợ lắm, nhưng biết làm sao? Vẫn muốn cậu chuyên cần học hành, nhưng cậu không học thì làm thế nào được? Lấy chồng ai chẳng muốn chồng hay, nhưng nay hương mầu thế thì chắc gì mai sau làm nên được? Thôi thì số kiếp con người, phải sao chịu vậy; bây giờ chỉ còn có mong về cái cửa hàng buôn bán để nuôi thân mà thôi. Mong chi cậu làm nên nữa?:

Ngày tháng vùn vụt, phút chốc đã hai thu. Mợ cả có mang, đến tháng sinh được một cậu con giai. Ông bà được chút cháu lấy làm mừng lắm. Còn mợ cả từ ngày có con, thì lại có phần thêm lo lắng hơn nữa, phần lo rầu chồng, phần lo rầu con thơ. Mẹ con này rồi sau không biết ra làm sao, chớ mẫu chồng ấy, bố ấy thì làm chò chống gì được? Còn cậu Ấm thì vẫn cứ thế, tiếng rằng không chơi bời gì với ai, chỉ quanh quất ở trong nhà thôi, nhưng lúc nào cũng bám vào vợ, chả học hành gì sốt. Đàn ông mà như cậu cả này trên đời không phải là ít, nhưng cứ thế mãi, thì phỏng có làm nên danh vọng gì không? Hay lại ngồi không mà nhờ vợ? Ý cậu cả có nhẽ cũng muốn thế đó, cho nên lần lữa ngày qua tháng lại mà cậu nhất định không mó đến quyển sách nữa. Có nhẽ cậu chắc ở lưng vợ rồi, còn mợ thì biết có chắc làm ăn được mà nuôi cậu không? Ấy cái cảnh vợ chồng cậu cả nhà này như thế, nghĩ mà chán thay!

Một hôm cậu cả nhận được thư quan Phủ viết về bảo đã lo cho được làm Thông-Phán ở dinh quan thượng tỉnh N. Đ., thì phải thu sếp mà đi làm ngay, không được lần lữa nếu trậm thì nhà nước bổ người khác. Cậu xem thư song, buồn lắm. Phút chốc xa vợ con mà đi một mình một chỗ, còn gì khổ bằng, nữa lại vợ chồng mới lấy nhau được mấy năm. Nhưng không thể cưỡng nhời bố được, vì quan Phủ đã nhất-quyết bắt cậu phải đi, không đi không được. Ngài là người nghiêm khắc lắm, cưỡng thế nào được? Cậu cả nghĩ thế, nên mặt mày buồn so. Liền đưa thơ cho vợ xem song rồi bảo rằng:

«Nay thầy đã bắt tôi phải đi, thì sao tôi cũng phải vâng lời nghe theo. Nhưng tôi thương nhớ mợ lắm, bỏ đi không đành chút nào? Vậy nếu tôi có đi rồi, thì mợ ở nhà phải lo mà chăm nom lấy con và buôn bán, thỉnh thoảng gửi thư cho tôi hay.»

Mợ cả nghe chồng nói, hai hàng nước mắt dưng dưng. Tuy mợ cũng muốn cho cậu lập chút công-danh với đời, và không muốn cậu ở nhà, nhưng nay thấy cậu phải đi xa, vợ chồng đương âu-yếm biết bao, nay phải cách nhau, cảnh ly-biệt này có nhẽ buồn lắm! Từ nay lấy ai là người bầu bạn đêm hôm? Chăn thúy-vũ cùng ai đắp lạnh?

Mợ nghĩ thế nên ngậm ngùi cũng rơi lụy, liền ôm cậu mà thỏ thẻ rằng: «Cậu đi thế bao giờ cậu về với mẹ con tôi?»

— Sớm trưa thế nào tôi sẽ xin phép quan trên mà về thăm song-thân nhạc mẫu, và mẹ con mợ!

Vợ chồng tự-tình với nhau giòng dã mấy hôm. Đâu đấy song, mợ cả liền thu sếp hòm siểng va-lít quần áo cho cậu, nào may thêm áo mới, nào vá áo rách, nào mua đồ ăn thức uống. Đồ hành-lý sếp đặt đâu vào đấy, cậu bèn từ-giã bà con thân thích, song lại dặn dò mợ kỹ càng. Lúc này cậu cả ruột như dao cắt, nhìn vợ mà nước mắt dưng dưng. Còn mợ cả, thấy chồng sắp đi, nên ẫm con ra cho cậu bế. Lúc này thằng bé con thấy cậu, cứ nằm bẹt trong lòng cậu mà khóc mùi, dỗ mãi không nín, tựa hồ nó cũng biết nhớ cậu.

Cậu cả thấy vợ thế, con thế, vợ thì mặt hoa mày liễu, trong khóe mắt đầm thấm hạt mưa xuân, một giọt rơi xuống má, là một cái đau đớn cho cậu, còn con thì nước mắt dàn dụa, hết ho lại sịt, oe oe chẳng rứt, khiến cho cậu mối tình vẩn vương: Nhưng cậu đã vị lời cha mà đi, cái trách-nhiệm mang trong mình không phải là nhỏ, nên phải nhất quyết mà ra đi.

Ra ga lấy vé, lên tàu, song đâu đấy, còi tàu mấy tiếng, tàu bắt đầu chạy, chở cậu cả xuống tỉnh N. Đ. là tỉnh cậu được bổ làm việc quan.

— Hết chương 2 —