Đoạn thứ hai (phần 1)

Chương 3: Đoạn thứ hai (phần 1)

Kể từ lúc cậu cả xuống làm việc dưới tỉnh N. Đ. đến giờ tính đốt ngón tay được ngót một tháng rồi.

Cậu phải thuê một cái nhà ngoài phố, ở chung mấy cậu ấm hai con cụ lớn Tuần, đương làm quan tại tỉnh H. Y. Cụ Tuần đây cũng là người quen biết bạn bè chơi bời với quan Phủ, ngài với quan Phủ là bạn đồng-khoa với nhau, nên khi cậu cả này gặp cậu Ấm hai thì thân-thiết với nhau ngay. Song cậu phải xa nhà, xa vợ, thì cậu buồn bã không nguôi, ngoài những giờ vào dinh quan Thượng làm việc quan, thì cậu lại về nhà, ngồi buồn xem sách giải khuây, ngoại-giả không còn giao-du thân mật với ai sốt. Quan Thượng thấy cậu là con nhà gia-lễ, lại chữ-nghĩa thông-thái nên đem bụng yêu, thường khi gọi cậu vào dinh cho ăn cơm, rồi ngài lại khuyên lơn cậu nên hết sức làm việc quan cho chăm chỉ; cậu cả được ngài yêu mến nên có bụng mừng, cậu định dịp nào tiện sẽ xin đổi về tỉnh gần nhà, dễ thường khi được đi lại thăm nom vợ con.

Ở tỉnh N. Đ. được ít lâu, càng nhớ nhà. Lắm hôm cậu ngồi thừ người ra mà chả muốn làm gì cả. Chập tối nhà nhà đóng cửa, phố xá vắng tanh, ngọn đèn bên đường lập lòe trông xa chỉ thấy hút vài thầy phán cùng một vài người đi chơi đêm. Nghĩ những lúc này cậu một mình trong chốn xa lạ, thì lại hồi tưởng vợ con ở nhà bấy giờ đương yên giấc mơ màng, có nhẽ cũng nghĩ nhớ đến cậu, mà cậu, thì ruột tầm chín khúc vò tơ, hồn mây phảng phất, những đăm đăm con mắt hai hàng chứa chan, rượu trường-đình lại nhớ lúc nào hàn huyên mấy cuộc vui, giữa trong gia-tộc sum vầy, ở một nơi đô-hội lớn lao, nhân vật đông-đúc: Mà nay vợ xa chồng, chồng xa vợ, con thơ nào biết mặt cha, tình-cảnh này biết rằng than-vãn mấy ai?

Tưởng cậu cả lúc này trong ruột như dao cắt. Người có cậu Ấm hai làm bạn tâm-tình, nhưng bạn tâm-tình thường đi sớm về chưa luôn luôn, có ở nhà đâu những lúc này? Cậu Ấm hai này người còn trẻ tuổi, cũng sâm si bằng tuổi cậu cả, nhưng chơi bời phóng túng quá, vì cậu cũng là con cụ lớn Tuần. Bà phu-nhân lại chiều con, nên nay đi làm xa, thì thường cứ tháng gửi bạc trăm cho cậu tiêu. Một hôm cậu đi chơi về, thấy cậu cả đương ngồi rầu rĩ, thì lại gần vỗ vai, cười mà bảo rằng: «Cậu buồn sao chả đi chơi, tội gì cứ cả ngày ngồi nhà thế, thì chịu sao được? Đi, cậu đi với tôi, rồi anh em mình sẽ kiếm cách tiêu khiển cho vui». Cậu cả trước còn không muốn đi, sau bị cậu Ấm hai ép lắm, nên phải mặc áo ra đi. Cậu Ấm hai bèn dắt cậu vào chơi một nhà rộng rãi, đi qua hai gian mới đến gian sau cùng, thì thấy có một cái giường trạm nhớn, chiếu cạp điều giải, trên có ba người nằm đương nói truyện và hút thuốc phiện mấy nhau, khi cậu ấm hai giắt cậu này vào, thì ba người kia đều đứng cả giậy nhường chỗ cho hai cậu ngồi. Cậu ấm hai tức thì cổi áo dài ra, rồi mời cậu cả ngồi, song đưa cho người nhà đi mua 1 $ thuốc phiện. Mấy người kia thấy hai cậu ngồi rồi, cũng ngồi ghé theo bên cạnh. Cậu ấm hai lấy tay chỉ từng người cho cậu cả biết: «Ông này là quan Tham B., ông này là quan Phán C., ông này là quan Bát P.» Song đâu đấy, cậu bèn chỏ cậu cả mà bảo với ba người kia rằng: «Cậu này là bạn thân với tôi, bây giờ cùng làm việc với tôi ở dinh quan Thượng đây, cậu là con cả quan Phủ Nguyễn bây giờ hiện ngài đương ngồi tri-phủ phủ Đ. ở tỉnh P. Y.

Mấy người kia nghe nói đều chăm chỉ nhìn cậu. Một người hỏi: «À thế ra cậu là con quan phủ Nguyễn đấy, mà chúng tôi không biết!»

Người nữa lại hỏi «Tôi nghe cụ lớn nhà ta sắp được ký-bổ Án-Sát, có phải không cậu?»

Chuyện vãn một hồi, thì thuốc phiện đã mua về. Cậu ấm Hai liền để bàn đèn lên giường; khay khảm, đèn pha-lê, giọc đồi mồi, tiêm móc bằng bạc, tẩu bằng sứ, nào kéo, nào cái để nạo, nào lọ dầu lạc bằng trai bia to tướng, hoa đèn trông sáng chưng, mùi thuốc phiện thơm nực mũi, mỗi cái sèo sèo, là một câu chuyện như pháo ran, mỗi giọt thuốc dỏ xuống đèn là một câu văng tục, khi tiếng cười dòn, khi câu chửi nặng, mỗi một hớp hãm thuốc là phì ra một đám khói, thơm tho và ngon làm sao? Cậu cả ngồi gần đó cũng đã ngửi mùi thơm, biết hưởng cái thú; hai mắt cậu chăm chỉ nhìn ngọn đèn, mũi cậu thỉnh thoảng lại hắt hơi một cái, mỗi cái hắt hơi lại ngáp như buồn ngủ: Cậu ấm Hai hút xong, liền tiêm một điếu, đưa giọc mời cậu; cậu cố từ không hút:

«Quả tôi không quen hút!»

Cậu ấm Hai lại mời: «Thì cậu thử hút chơi một điếu xem sao? Như tôi hút luôn mà còn chẳng sợ nghiện, huống chi cậu, thì việc gì?»

Mấy người kia thấy thế cũng nói: «Phải việc quái gì! nghĩa là anh em vui chơi dăm ba điếu, phiện vài khói vừa vui vừa tỉnh người ra, chớ có hại gì?»

Mấy người cố ép cậu cả, cậu cả từ chối không sao được, nên phải cầm giọc:

«Tôi vô phép các ngài!»

Song cậu kéo một hơi giài, rồi đưa lại cậu ấm Hai. Từ đấy giở đi, cậu cả cứ thường thường cùng cậu ấm Hai ra đấy hút. Lúc nào buồn, không hút thấy khó chịu, lại phải hút, được ít lâu thành ra nghiện, phải mua bàn đèn về nhà để, cứ sáng chiều hút hai bữa, rồi đi làm việc quan cho tiện khỏi mất thì giờ ra phố:

Cậu ấm Hai và cậu cả thành ra hai người bạn nghiện hút từ đấy:

Một hôm giời hè nóng nực, cậu cả đương nằm hút trong giường, quần vén tận bẹn, cổi trần trùng trục, đầu tóc bu xu, vừa thọc tay gãi nách, vừa cầm tẩu hút, trong mình cậu lúc đó khó chịu lắm, thì vừa thấy cậu ấm Hai đi chơi về, vào thấy cậu đương phiện, liền cười mà bảo rằng: «Này cậu, hôm nay đỏ quá, tôi mở một cái mà được hơn một trăm!»

Cậu cả đương nằm hút, thấy nói thế vội vàng hỏi ngay: «ở đâu: đâu thế? bảo tôi: để tôi đi đánh?» Cậu ấm hai khẽ ghé tai nói mấy cậu một lúc, rồi hai cậu cùng dủ nhau đi đến một nhà, trông rõ thì chính cũng là nhà mà hai cậu lần trước đã vào hút. Vào đến trong cùng, thì thấy dưới đất giải hai cái chiếu cạp dài, cỗ bài, cái đĩa, bốn con xóc-đĩa để giữa, người ngồi súm quanh hai bên, nào ông ăn mặc tây, nào ông ăn mặc quần áo ta, áo xa tây nhẫn vàng, nào bà mặc ca-sơ-mia, vòng suyến chật tay, nào cô mặc áo lụa quần lĩnh thâm cạp xanh, vòng đeo chít cổ, mỗi người trước mặt có một đống bạc hào, ông thì kề bà, bà thì dựa vai ông, cô thì ghé tai cậu, cậu thì ghé tai cô, cười cười nói nói, thì thì thầm thầm, trông người mà ngốt, trông bạc mà choáng mắt: Lúc đó đương xóc cái, cậu cả và cậu ấm Hai vào thì thấy họ đương đắt to. Cậu cả liền mở ví lấy ra một cái giấy bạc 5 $ rồi đánh: «Chẫn 5 đồng này!»

Người sóc cái giao: «Bán chẫn 5 đồng!»

Người khác nói: «Đắt».

Đến lúc mở hóa ra lẻ, cậu cả thua. Liền đánh luôn mấy cái nữa cũng thua, thua luôn một lúc bốn cái chẵn. Cậu lúc này đã chột, không dám đánh nữa bèn quay ra về nhà, nằm dài trên giường buồn tanh buồn ngắt. Rồi thường thường cậu cứ đi đánh gỡ mãi, càng gỡ càng thua, hết tiền nhà, đến vay thêm cậu ấm hai, không đủ lại phải vay thêm người ngoài, chịu lãi rất nặng. Chẳng bao lâu số nợ của cậu cả gốc lẫn lãi lên tới 600 $. Cậu cả lo lắm, tiền hết không còn một su, mà ngày nào cũng phải hút, nay nếu không có tiền thì lấy gì mà hút, lấy gì mà giả nợ? Nhưng lo thì lo vậy, chứ cũng chả còn làm sao được? Trời ơi! biết làm sao bây giờ? Một đằng cậu ấm hai cứ thúc:

«Nếu cậu không giả tôi ngay, tôi sẽ đầu đơn ra tòa tôi kiện cậu!»

Cùng chẳng đã, cậu phải đánh giây thép về bảo mợ cả gửi tiền lên giả nợ cho cậu.

Mợ cả tiếp được giây thép, xiết nỗi kinh hoàng, nhưng chồng mình không nhẽ để người ta thưa gửi, nên đành phải năn nỉ vay hết chỗ nọ chỗ kia để giả cho cậu. Cậu cả nhận được tiền của mợ, khác nào như được bay lên giời, liền đem tiền giả nợ đâu vào đấy, rồi thề không chơi cờ bạc nữa. Nhưng quen nết chiều nào cũng đi, ở nhà một tối thì không sao chịu được, nên không đi cờ bạc thì lại phải vào nhà cô Đầu ngồi hát suông cho đỡ buồn.

Ở tỉnh này, có nhà cô Đầu Tú là lịch sự hơn cả; trong đó có một cô tác chừng 17, 18, người nhan sắc mà thơ ca cũng hay, lại biết đánh đàn kéo nhị, tên gọi là Tú-Anh. Nguyên nàng là con nhà nghề xuất-thân vào chốn hồng-lâu từ thuở nhỏ, nên các khóe bóc lột đưa đón quan viên thạo lắm. Nay cậu cả vào chơi nhà nàng, thực là được ý nàng lắm, vì nàng này tuy có nhan sắc, mà bụng dạ rất tham lam, chỉ làm mầu làm mỡ với quan-viên nặng túi mà thôi. Nàng thấy cậu cả vào hát, thì vội vàng ra chào mời đón rước ân cần: «Chả mấy khi cậu vào nhà em, mời cậu sơi nước, sơi thuốc!» miệng thì nói, mắt thì đưa đẩy cậu cả, tay thì cầm quạt quạt cho cậu; cậu đang buồn bực, được gái tốt trước mắt, lại giọng ca véo von bên tai, những là khúc tỳ-bà, điệu Hành-Vân, Sang-Nam, khi lên bổng, khi xuống chầm, làm cho mê mẩn tâm thần. Thôi thì má phấn hôn hít, quần lĩnh sát bên cạnh, con mắt sắc, lông mày ngài, miệng cười tươi, thử hỏi cậu ấm có phải là gỗ mà không động lòng? Thôi bao nhiêu truyện ưu-phiền mất hết, vợ con một xó nào cần chi ai? Người yêu của cậu bây giờ không phải là mợ cả nữa, mà là nàng Tú-Anh, mà là thìa rượu đầy vơi, khúc đàn cao thấp, giọng hát véo von, đôi mắt đưa đẩy kia:

Ký-giả nghe đến đây, xin ngừng bút mà bày tỏ cùng cậu mấy đều, tự biết chả chắc có lọt tai cậu bằng giọng oanh thỏ thẻ, khúc hát véo von, miệng cười hoa nở, mắt sắc như giao không, nhưng xin nói với cậu rằng như những lúc này cậu đương mê mệt say đắm trong vòng tửu-sắc, thì có nhẽ hai mẹ con mợ cả ở nhà đương lo rầu vì gia-đạo, mà chưa biết có được lúc nào tươi cười vui như cậu? Có nhẽ lúc này mưa sầu gió thảm trong gia-tộc cậu, mà cậu có màng chi tá!:

Mợ cả từ khi chồng đi làm đến giờ, thơ từ tin tức, không nhận được, mãi đến hôm thấy giấy chồng viết về bảo bỏ tiền ra giả nợ cho chồng, mới hay chồng mình đi làm, bây giờ lại quá đam mê chơi bời cờ bạc, cho đến nỗi mang công mắc nợ. Tin ấy làm cho mợ héo hon trong ruột, mợ ngày đêm khóc lóc, lắm lúc nghĩ đến chồng mà ôm con khóc nức nở không ra lời. Thật từ ngày cậu đi làm đến giờ thì mợ ngày đêm lo nghĩ về buôn bán, đêm quên ngủ, ngày quên ăn, gánh giang-sơn nặng chĩu hai vai mà lòng sắt đá không hề thay đổi, lúc dảnh dang thì đường kim mũi chỉ may vá, khi nhàn hạ thì chơi đùa mấy con, phận bèo bao quản tuyết xương, nào hay mưa gió thường thường mãi chăng?

Than ôi! như mợ cả này thì cũng đáng thương thay, nhớ chồng, thương con, lo buôn bán, cảnh như thế, có lúc nào được vui chơi như một vài cô sẵn của chồng làm, ra tay ăn mặc chơi bời cờ bạc cho thỏa lòng mơ-ước, hoặc lại cậy của mà khinh chồng:

Từ ngày phải giả nợ cho cậu mất mấy trăm bạc, thì mợ buôn bán cũng không được đắt hàng như khi trước nữa. Sau lại tiếp được mấy cái giấy của chồng bảo gửi mấy chuyến tiền lên để tiêu và giả nợ, chuyến thì năm chục, chuyến thì ba chục, chuyến thì hai chục, tất cả cũng mất đến bẩy, tám chuyến giử tiền cho như thế, thành ra vốn liếng của mợ buôn bán trước có mấy nghìn, nay phải chồng phá phần nửa. Còn buôn gì được? bán gì được? tư bản có ít, lấy đâu mà buôn to? Mợ bèn bàn định với người chị em nhà giầu buôn bán to cũng như mợ, muốn bỏ tiền ra buôn phẩm, may lúc nào cao thì lãi nhiều. Bàn định chắc chắn, mợ bèn bỏ hết cả vốn liếng buôn bán còn lại bao nhiêu, đem ra buôn phẩm: Ngờ đâu năm ấy phẩm lại hạ, thành ra lúc bán thì lỗ to. Mợ cả vận hạn chẳng may, nên phát ốm người từ đấy, lo rầu thái quá, nhan sắc có dảm đi ít nhiều, mắt khóc quá mà đỏ ngầu trông rất thương..

Hôm ấy nhằm ngày trung-thu, chiều mát mợ ăn cơm chiều xong, liền ẵm cậu con giai ra đứng cửa chơi. Trông thấy các nhà bầy cỗ cho con vui vẻ, thì mợ lại buồn, lại nghĩ đến cảnh-ngộ đương thời, vì chồng mà lâm-ly giọt lệ, khiến cho lúc này đứng cửa, trông thấy các nhà chị em bây giờ giầu có buôn bán rầm rầm thì lại nghĩ mà tủi thân. Trông diện-sắc mợ lúc này như một cánh hoa đương tươi tốt mà trận gió to làm cho tan tác tả tơi các cánh vàng nhị thắm, có nhẽ cảnh trung-thu tháng 8 này, người vui vẻ tết ngắm giăng tròn, thì mợ lại âu sầu tết, ngắm chị hằng ủ dũ..

Khi mợ đương ẵm con mà đứng ngoài cửa chơi, thì chợt có một cái xe cao-su chạy qua, trên xe có một người ăn bận quần áo tây, trông rất lịch-sự. Người ấy tác chừng 30 dở lại, mặt mũi vạm vỡ, dưới cầm hơi có tý râu, thấy mợ cả đứng đó thì người ấy nhìn mãi, tựa hồ như chú ý mà ngắm một bức tranh-cảnh gì vậy. Thờ ơ, mợ cả vừa ngửng mặt lên thấy người đó, thì cả thẹn liền chạy vào nhà.

Người ấy liền cho xe đi lên trên: Nguyên chàng trẻ tuổi này tên là Bạc-Sở, vốn cũng giòng giõi con quan, trước cũng có theo đòi học trường Sĩ-hoạn mấy năm, nhân vì chơi bời học giốt, nên thi mãi không đỗ. Ông bố tham của liền cưới cho chàng ta một người vợ con nhà giầu ở nhà quê. Người vợ này người rất sấu, nhân chàng chỉ tham của mà lấy thôi. Từ ngày lấy rồi thì chàng nhờ được vợ nhiều vốn, nên ăn chơi phóng túng có phần hơn xưa lại có tính hiếu-sắc, hễ thấy con gái đẹp thì phải lòng ngay. Nên khi trông thấy nhà mợ cả này thì chàng ngó hoài, không nháy mắt, âm-mưu định ve vãn chim chuột. Chàng hỏi dò la mãi, biết có bà Đồ T. cũng ở phố ấy bèn đến nhà bà ta mà nói hết đầu đuôi. Khi bà đồ mới nghe nói thì không chịu, Bạc-Sở liền mở ví lấy ra một cái giấy bạc 20 $ mà nói với bà rằng:

«Đây gọi là có chút quà đưa bà, nếu bà nói dùm mà mợ ta bằng lòng bỏ cậu ấy mà lấy tôi, thì tôi sẽ xin hậu tạ bà sau này nhiều lắm.» Bà Đồ T. trông thấy cái giấy bạc đã choáng mắt, liền chịu ngay:

«Thôi cậu đã muốn vậy, để tôi thử phân-trần lợi hại cho mợ ta nghe xem sao đã. Tối mai này tôi sẽ sang nói cho mợ ta nghe, thì độ 9 giờ tối cậu đến.»

Tối hôm sau vào khoảng bẩy giờ, mợ cả đương ngồi ẵm con cho bú trong nhà, thì thấy Bà-Đồ T. sang, mợ liền đứng giậy mời bà ngồi chơi, pha nước uống, chuyện vãn được một lúc thì bà Đồ T. liền hỏi mợ cả rằng:

«Độ này mợ buôn bán có đắt hàng không? Cậu cả có hay về không? Cháu vẫn chơi đấy chứ?»

Mợ cả nghe hỏi rầu rầu sắc mặt mà đáp rằng:

«Cám ơn bà có bụng thương mà hỏi đến, hàng họ độ này ế lắm, buôn lỗ bán kém, cháu mất công mất nợ nhiều lắm, cậu nó thì từ ngày ấy đến giờ không thấy về, còn cháu nó thì vưỡn chơi!»

Mợ nói xong cúi đầu xuống ngẫm nghĩ mặt có vẻ buồn phiền.

Bà Đồ T. biết ý liền giả lờ không biết:

«Chết chửa! thế mà tôi không biết đấy, bây giờ mợ nói, tôi mới sực nhớ độ nọ mợ buôn phẩm lỗ và phải giả nợ cho cậu ấy mấy trăm. Tội nghiệp thì thôi, cậu ấy đã chẳng nghĩ thương vợ thương con ở nhà, lại còn đam mê cờ bạc làm gì cho đến nỗi mắc công mắc nợ để:»

Nói đến đó thì im, rồi làm bộ thở vắn than giài. Mợ cả thì ngồi im cúi đầu xuống; lâu lâu bà Đồ T. lại nói:

«À mợ này, bây giờ ngồi buồn nhắc chuyện xưa. Sáng hôm nay tôi có ngồi chơi nói chuyện với thày Bạc-Sở làm thông-phán ở phủ Toàn-Quyền, thày ấy có nói với tôi rằng trước thày đã có hỏi mợ, nhưng bà không thuận. Nay thày ý mới ngót 30 tuổi, mà vưỡn chưa lấy ai. Gớm! người đẹp đẽ và khôn ngoan làm sao? Nghe đâu cơ nghiệp của thày ta bây giờ cũng có 5, 6 cái nhà ở Hanoi!:»

Mợ cả nghe nói sẽ ngửng mặt lên hỏi bà Đồ:

«Bà nói người nào thế?»

— «Thày Bạc-Sở làm thông phán phủ Toàn-Quyền, người ăn mặc tây đẹp đẽ, mà trước có hỏi mợ, mợ không biết ư? Hôm nọ mợ đứng cửa, thày ta có đi qua trông thấy mợ mà mợ quên rồi hay sao?»

Mợ cả nghe nói, song cứ ngồi lặng im. Bà Đồ T. lại nói:

«Người đâu mà trí thú cẩn thận được như thế, đã chả ăn chơi gì, được đồng tiền nào lại để dành để dụm đồng ý: Ấy thầy ta thấy cô, thầy ta vẫn thường tiếc mà than thở thương thay cho cô là người tài sắc mà phải nỗi lầm than cay đắng!»

Đương nói chuyện, thì chàng Bạc-Sở ở đâu đến, mình bận quần áo phô-tít-so, đầu rẽ thật mượt, trông vạm vỡ phong nhã lắm. Mợ cả trông thấy thẹn đỏ mặt, vừa toan đứng giậy thì bà Đồ T. liền kéo tay xuống mà rằng:

«Mợ dở lắm, thày ta là người bà con với tôi, ai đâu xa lạ mà mợ ngại!» Bà nói xong, lại kéo ghế gần bên bà, rồi mời Bạc-Sở ngồi. Lúc này dưới ánh đèn pha-lê sáng chưng, Bạc-Sở được ngắm hình dung mợ cả, thì thấy quả nhiên vẫn còn xinh đẹp khác thường, thật là mặt hoa mày liễu, má phấn môi son, tuy khóe mắt hơi sâu, da mặt hơi vàng, nhưng trông cũng còn phong lưu mặn mà lắm: Mợ cả lúc này tuy không dám ngửng mặt lên, nhưng thỉnh thoảng cũng liếc nhìn Bạc-Sở, thấy mặt vuông tai lớn, trắng trẻo tinh nhanh, đầu chải bóng lộn, giăng trắng như ngà, cổ đeo ca-vát có đính cái gim vàng, tay đeo cái đồng hồ đeo tay vàng, chân đi giầy da vẹc-ni bóng nhoáng. Người đâu gặp gỡ? Lúc này mợ cả ngẫm nghĩ đến cậu cả thì bây giờ sấu xa nhem nhuốc, vừa chơi bời kiết cáu, sao bằng người này giầu có sang trọng. Bạc-Sở ngồi đó lại có ý thỉnh thoảng dở ví ra xem, rồi làm bạc kêu soang soảng trong túi; còn mợ cả thì thỉnh thoảng lại ngửng mặt lên nhìn chàng ta. Trong ba người ngồi đó mà vẫn im hơi lặng tiếng, chỉ chốc chốc lại nghe thấy tiếng đồng bạc rổn rang, cùng trông thấy khói thuốc lá xì-gà của Bạc-Sở mà thôi. Ôi, mỗi cái tiếng đồng hồ tích-tắc là một cái giây nối vô hình của Bạc-Sở và Mợ Cả ngồi đó, lúc này mặt đối mặt mà làm thinh, làm thinh mà trong bụng còn hồi hộp, còn e lệ, nói ra ngại lời, gái tham tài, giai tham sắc, lúc này chỉ tỏ cho nhau cái con mắt chung-tình mà thôi.

— Hết chương 3 —