Cây đa thần giữa rừng hoang

Ngày xưa, gần thành Ba-la-nại cũng có khu rừng hoang ấy, cũng có cây đa ấy. Một đoàn lái buôn lạc đường đi vào rừng, và trông thấy cây đa.

Những lái buôn từ nhiều xứ sở kéo tới, hội nhau lại thành một đoàn, chọn lấy một người đứng đầu, rồi lên đường đi tìm của cải. Họ đi vào khu rừng khô cằn, thiếu thốn lương ăn, và trông thấy một cây đa lớn, bóng mát dễ chịu.

Những người lái buôn ngồi cả xuống dưới bóng cây, rồi bàn nhau, đầu óc mê muội, trí khôn nghèo nàn:

— Cây này ướt đẫm, như thể có nước chảy trong thân. Ta hãy chặt một cành mọc về phía đông xem sao.

Cành cây vừa chặt đứt, nước trong veo tuôn ra, chảy ròng ròng, to bằng thân cây thốt nốt. Các lái buôn tắm rửa, uống cho tới khi đã thật đã khát.

Rồi họ lại bàn, trí khôn nghèo nàn, đầu óc mê muội:

— Nào, ta hãy chặt một cành phía nam xem sao.

Cành ấy vừa chặt, tức thì cơm và thịt tuôn ra thành dòng, cả cháo đặc, gừng, canh đậu lăng và bao nhiêu thứ khác. Các lái buôn ăn, uống, no nê thoả thích, rồi lại nói, đầu óc mê muội, trí khôn nghèo nàn:

— Này các bạn lái buôn, ta hãy chặt một cành phía tây xem sao.

Cành ấy vừa chặt, một đoàn thiếu nữ xinh đẹp bước ra, ai nấy trang điểm lộng lẫy, mặc áo nhiều màu, đeo đầy châu ngọc, nhẫn vàng. Có cả thảy hai mươi lăm người lái buôn, và người nào cũng có một cô gái xinh đẹp ngồi bên hầu chuyện. Các cô đứng quây quần dưới bóng lá, các lái buôn ngồi ở giữa, và họ đàn ca vui chơi rộn rã.

Rồi họ lại bàn, trí khôn nghèo nàn, đầu óc mê muội:

— Nào, ta hãy chặt một cành phía bắc xem sao.

Nhưng khi cành phía bắc vừa chặt, thì vàng tuôn ra thành dòng, bạc đổ ra từng vốc, rồi những tấm thảm quý, ngọc ngà châu báu đủ loại, rồi những tấm áo vải mịn thành Ba-la-nại, những tấm chăn dày, chăn mỏng. Các lái buôn bắt đầu cuộn chúng lại thành từng bọc, chất đầy năm trăm cỗ xe.

Thế mà họ lại nói, mê muội dại dột như trước:

— Ta hãy chặt cây tận gốc đi, thế là ta sẽ được nhiều hơn nữa.

Bấy giờ người đứng đầu đoàn đứng dậy, cúi chào lễ phép mà nói:

— Thưa các ông, cây đa này có làm hại gì đâu? Cầu trời ban phúc cho các ông! Cành phía đông cho ta dòng nước, cành phía nam cho ta thức ăn, cành phía tây cho ta những cô gái xinh đẹp, cành phía bắc cho ta đủ mọi thứ quý giá. Cây đa có làm hại gì đâu, thưa các ông? Cầu trời ban phúc cho các ông! Cái cây đã cho các ông bóng mát để ngồi, để nằm những khi cần, thì các ông đừng bẻ cành nó đi. Đó là việc làm độc ác, vô cớ.

Nhưng họ thì đông, ông thì chỉ có một mình lên tiếng ngăn cản. Họ cầm rìu đã mài sắc, bổ vào gốc cây, quyết đốn cây tận gốc.

Bấy giờ vua rắn thần ở trong cây thấy bọn người kéo tới gốc định đốn cây, nghĩ thầm: "Khi chúng khát, ta cho chúng nước uống. Rồi ta cho chúng thức ăn cõi trời, rồi giường nằm và những cô gái hầu hạ, rồi của báu chất đầy năm trăm cỗ xe. Thế mà giờ chúng còn bảo: hãy đốn cây tận gốc! Chúng tham lam quá mức. Trừ người đứng đầu đoàn, tất cả bọn chúng phải chết."

Thế rồi vua rắn thần điểm binh:

— Ngần này quân mặc giáp hãy ra đứng đây, ngần này quân cung thủ, ngần này quân cầm gươm cầm khiên.

Hai mươi lăm con rắn thần mặc giáp bước ra dàn trận, cùng ba trăm cung thủ và sáu nghìn quân cầm gươm cầm khiên.

Vua rắn thần ra lệnh:

— Hãy đánh ngã bọn chúng, trói chặt lại, đừng tha mạng một tên nào. Hãy thiêu chúng thành tro, chỉ chừa người đứng đầu đoàn. Thế là các ngươi xong việc.

Các rắn thần làm đúng như thế. Rồi họ chất những tấm thảm quý từ cành phía bắc cùng mọi thứ khác lên năm trăm cỗ xe, đưa cả đoàn xe lẫn người đứng đầu đoàn về tới Ba-la-nại, cất hàng hoá vào nhà ông, rồi từ biệt ông, trở về chốn ở của mình.

Vậy người khôn hãy biết điều gì thật sự tốt cho mình, đừng bao giờ làm nô lệ cho lòng tham, để kẻ thù không còn cớ gì mà hại mình. Thấy rõ điều ác ấy, thấy nỗi khổ bắt rễ từ lòng ham muốn, người khôn hãy rũ bỏ ham muốn và xiềng xích, mà hướng tới đời sống thánh thiện.

Đức Phật kể chuyện này cho một đoàn lái buôn ở thành Xá Vệ. Họ cũng lạc vào một khu rừng hoang, gặp một cây đa thần ban cho nước uống, thức ăn và của báu, nhưng họ biết đủ, không để lòng tham sai khiến, nên bình an trở về. Kể xong, Ngài cho biết: vua rắn thần thuở ấy là Xá Lợi Phất, còn người đứng đầu đoàn lái buôn chính là Ngài.

— Hết —