Cây vĩ cầm thần

Ngày xưa có bảy anh em trai và một cô em gái. Bảy anh đều đã có vợ, nhưng các chị dâu không nấu nướng cho cả nhà. Việc ấy do cô em gái làm, cô ở nhà lo bếp núc. Vì thế các chị dâu ghét cô em chồng lắm. Rồi các bà bàn nhau tìm cách hất cô khỏi việc nấu nướng và lo cái ăn cho cả nhà, để một người trong bọn họ nắm lấy việc ấy. Các bà bảo:

— Nó có phải ra đồng làm lụng gì đâu, cứ ở nhà nhàn nhã, thế mà cơm nước chẳng bao giờ xong cho đúng bữa.

Rồi các bà khấn vị thần Bông-ga mà họ vẫn thờ. Các bà hứa lễ hứa lạt, được thần bằng lòng giúp sức. Các bà khấn:

— Trưa nay, lúc em chồng chúng con đi lấy nước, xin thần làm cho hễ nước thấy cái vò của nó là rút mất, rồi mới từ từ dâng lên lại. Có thế nó mới chậm. Xin thần đừng cho nước chảy vào vò nó, rồi thần cứ giữ con bé ấy làm của thần.

Trưa hôm ấy cô đi lấy nước, nước bỗng cạn khô ngay trước mặt. Cô oà khóc. Một lúc sau nước mới từ từ dâng lên. Nước tới mắt cá chân, cô cố múc cho đầy vò, nhưng vò nhất định không chìm xuống nước. Sợ quá, cô kêu khóc gọi anh:

— Anh ơi, nước đã tới mắt cá,
Mà anh ơi, vò chẳng chịu chìm.

Nước cứ dâng, dâng tới đầu gối, cô lại kêu khóc:

— Anh ơi, nước đã tới đầu gối,
Mà anh ơi, vò chẳng chịu chìm.

Nước cứ dâng, tới ngang lưng, cô lại kêu:

— Anh ơi, nước đã tới ngang lưng,
Mà anh ơi, vò chẳng chịu chìm.

Nước vẫn dâng, tới tận cổ, cô vẫn kêu khóc:

— Anh ơi, nước đã tới ngang cổ,
Mà anh ơi, vò chẳng chịu chìm.

Cuối cùng nước sâu tới mức cô thấy mình sắp chết đuối, cô kêu to:

— Anh ơi, nước đã ngập đầu người,
Anh ơi, giờ vò mới đầy.

Vò đầy nước, cô chìm theo cái vò mà chết đuối. Thần Bông-ga liền biến cô thành một vị thần Bông-ga như mình, rồi đưa cô đi.

Ít lâu sau, cô hiện ra thành một khóm tre mọc trên bờ đắp của cái ao nơi cô chết đuối. Khóm tre lớn lên, to lớn khác thường. Có một ông đạo Giô-gi, đi khất thực, vẫn thường qua lại lối ấy. Thấy cây tre, ông nghĩ bụng: "Cây này mà làm đàn vĩ cầm thì tuyệt." Thế là một hôm ông mang rìu tới chặt. Nhưng vừa định bổ rìu, cây tre đã lên tiếng:

— Đừng chặt ở gốc, chặt cao lên chút nữa.

Ông giơ rìu toan chặt lên cao, cây tre lại kêu:

— Đừng chặt gần ngọn, chặt ở gốc kia.

Ông Giô-gi lại sửa soạn chặt ở gốc như lời nó bảo, cây tre lại nói:

— Đừng chặt ở gốc, chặt cao lên chút nữa.

Ông vừa định chặt cao lên, nó lại gọi:

— Đừng chặt cao, chặt ở gốc kia.

Tới lúc ấy ông Giô-gi tin chắc có vị thần Bông-ga nào đang trêu doạ mình. Ông nổi giận, chặt phăng cây tre ngay ở gốc, mang về làm thành một cây vĩ cầm. Cây đàn có tiếng hay lạ lùng, ai nghe cũng mê. Ông Giô-gi mang nó theo mỗi lần đi khất thực, và nhờ tiếng đàn ngọt ngào ấy, chiều nào ông cũng về nhà với cái bị đầy ắp.

Thỉnh thoảng trên đường đi, ông ghé qua nhà mấy người anh của cô gái thần. Tiếng đàn làm họ xúc động lắm. Có người còn rơi nước mắt, vì tiếng đàn nghe như tiếng một người đang than khóc trong nỗi đau tột cùng. Người anh cả muốn mua cây đàn, hứa sẽ nuôi ông Giô-gi suốt một năm nếu ông chịu nhượng lại cây đàn kỳ diệu ấy. Nhưng ông Giô-gi biết giá trị của nó, nhất định không bán.

Ít lâu sau, ông Giô-gi tới nhà một ông trưởng làng. Kéo một hai bài xong, ông xin cái ăn. Nhà ấy ngỏ ý mua cây đàn, hứa trả giá cao, nhưng ông không bán, vì cây đàn là kế sinh nhai của ông. Thấy không sao lay chuyển được ông, họ bèn dọn cơm cho ông ăn, lại rót rượu cho ông uống thật nhiều. Ông uống thả cửa, chẳng mấy chốc say mèm. Nhân lúc ông say, họ lấy cây đàn của ông, đặt vào đó một cây đàn cũ của nhà mình. Tỉnh rượu, ông Giô-gi thấy mất đàn, ngờ là bị đánh cắp, bèn xin họ trả lại. Họ chối là không lấy, nên ông đành ra đi, bỏ lại cây đàn. Con trai ông trưởng làng vốn là người chơi nhạc, thường kéo cây đàn của ông Giô-gi, và trong tay chàng, tiếng đàn làm say lòng hết thảy những ai được nghe.

Những lúc cả nhà ra đồng làm lụng vắng hết, cô gái thần lại bước ra khỏi cây vĩ cầm tre, nấu cơm cho cả nhà. Ăn xong phần mình, cô đặt phần của con trai ông trưởng làng dưới gầm giường chàng, đậy lại cho khỏi bụi, rồi lại chui vào cây đàn. Ngày nào cũng vậy. Những người khác trong nhà nghĩ chắc có cô bạn gái nào của chàng trai chăm chút cho chàng theo cách ấy, nên chẳng ai buồn tìm hiểu chuyện ra sao. Nhưng chàng trưởng làng trẻ tuổi thì quyết rình xem cô bạn gái nào lại chăm lo cho mình chu đáo đến thế. Chàng nghĩ thầm: "Hôm nay mình phải bắt quả tang, cho cô ấy một trận ra trò. Cô ấy làm mình xấu hổ với cả nhà."

Nghĩ vậy rồi chàng nấp vào một góc, sau đống củi. Một lát sau, cô gái từ cây đàn tre bước ra, ngồi chải tóc. Chải chuốt xong, cô nấu cơm như mọi lần, ăn phần mình, đặt phần của chàng trai dưới gầm giường như cũ, rồi toan chui lại vào cây đàn. Đúng lúc ấy chàng từ chỗ nấp chạy ra, ôm chầm lấy cô. Cô gái thần kêu lên:

— Ơ kìa! Ơ kìa! Chàng có khi là người Đôm, người Ha-đi, hay người một đẳng cấp nào khác mà ta không được phép lấy.

Chàng đáp:

— Không phải đâu. Từ hôm nay, nàng với ta là một.

Thế rồi hai người bắt đầu trò chuyện với nhau đầy thương yêu. Chiều tối cả nhà về, thấy cô vừa là người vừa là thần, ai nấy đều mừng rỡ khôn xiết.

Năm tháng trôi qua, nhà cô gái thần sa sút, nghèo túng lắm. Một lần mấy người anh của cô tới chơi nhà ông trưởng làng.

Cô gái thần nhận ra các anh ngay, nhưng các anh không biết cô là ai. Họ tới nơi, cô mang nước ra mời, rồi dọn cơm cho họ ăn. Đoạn cô ngồi xuống bên cạnh, giọng ai oán, trách các anh về những gì vợ các anh đã làm với cô. Cô kể hết mọi chuyện đã xảy đến với mình, rồi nói:

— Hẳn các anh đã biết cả, vậy mà các anh chẳng ai ra tay cứu em.

Và cô chỉ báo thù họ có chừng ấy thôi.

— Hết —