Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại xứ Ca-thi, đức Bồ Tát sinh vào nhà một vị quan coi kho bạc. Lớn lên, chàng cũng được làm quan coi kho, người ta gọi chàng là quan Kho Nhỏ. Chàng là người khôn ngoan sáng suốt, rất tinh mắt trong việc nhìn điềm nhìn triệu.
Một hôm, trên đường vào chầu vua, chàng thấy một con chuột chết nằm giữa đường. Chàng ngước nhìn vị trí các vì sao lúc ấy rồi nói:
— Chàng trai nào tử tế mà có chút đầu óc, chỉ cần nhặt con chuột kia lên là có thể mở được cửa hàng và nuôi được vợ.
Câu nói ấy lọt vào tai một chàng trai con nhà tử tế nhưng đã sa cơ nghèo túng. Chàng trai nghĩ bụng: "Ông này xưa nay nói câu nào cũng có lý do cả." Thế là chàng nhặt con chuột lên, đem tới một quán rượu bán cho người ta làm mồi cho mèo, được một đồng xu nhỏ.
Với đồng xu ấy, chàng mua một ít mật mía, rồi đổ đầy một vò nước uống. Gặp những người hái hoa trong rừng đi về, chàng mời mỗi người một chút mật, múc nước cho họ uống. Ai nấy đều cho chàng một nắm hoa. Bán hoa được tiền, hôm sau chàng lại mang thêm mật và một vò nước tới chỗ người ta hái hoa. Hôm ấy, trước khi về, những người hái hoa cho chàng những cây hoa còn nở dở một nửa. Chẳng bao lâu, chàng đã có trong tay tám đồng.
Sau đó ít lâu, có một hôm trời mưa gió lớn, gió quật gãy rất nhiều cành mục, cành khô và lá rụng trong vườn thượng uyển của nhà vua. Người làm vườn không biết dọn dẹp làm sao cho hết. Chàng trai bèn tới xin dọn sạch tất cả, với điều kiện củi và lá được thuộc về chàng. Người làm vườn nhận lời ngay.
Chàng học trò giỏi của quan Kho Nhỏ liền tới chỗ lũ trẻ con hay chơi đùa, cho mỗi đứa một ít mật mía. Chỉ trong chốc lát, lũ trẻ đã gom sạch từng cành cây, từng chiếc lá trong vườn, chất thành một đống to ở cổng. Vừa lúc ấy, người thợ gốm của nhà vua đang đi tìm củi để nung bát cho cung điện. Gặp đống củi, ông mua lại cả. Bán củi, chàng trai được mười sáu đồng, lại được thêm năm cái bát và mấy món đồ gốm khác.
Bây giờ trong tay đã có hai mươi bốn đồng, chàng nghĩ ra một kế. Chàng mang một chum nước đầy tới gần cổng thành, mời năm trăm người cắt cỏ uống nước. Những người cắt cỏ bảo:
— Anh tốt với chúng tôi quá. Chúng tôi làm gì được cho anh đây?
— Ồ, khi nào cần tôi sẽ nhờ.
Đi lại đây đó, chàng làm quen thân với một người buôn đường bộ và một người buôn đường biển. Người buôn đường bộ báo cho chàng:
— Ngày mai có một người buôn ngựa dắt năm trăm con ngựa vào thành bán đấy.
Nghe tin ấy, chàng tới nói với những người cắt cỏ:
— Hôm nay mỗi người cho tôi một bó cỏ, và khi nào cỏ của tôi chưa bán xong thì các anh đừng bán cỏ của mình.
— Được thôi.
Thế là năm trăm bó cỏ được mang tới nhà chàng. Người buôn ngựa đi khắp nơi không mua được cỏ cho ngựa ăn, đành mua hết cỏ của chàng với giá một nghìn đồng.
Chỉ vài hôm sau, người bạn buôn đường biển báo tin có một con tàu lớn vừa cập bến. Chàng lại nghĩ ra một kế nữa. Chàng bỏ ra tám đồng thuê một cỗ xe sang trọng loại cho thuê theo giờ, ngồi xe ra cảng thật oai vệ. Chàng mua chịu cả con tàu, để lại chiếc nhẫn có khắc dấu của mình làm tin. Rồi chàng cho dựng một cái rạp ngay gần đó, ngồi vào trong và dặn người nhà:
— Hễ có lái buôn tới xin gặp, cứ để họ qua ba lượt người hầu báo vào rồi mới dẫn tới chỗ ta.
Nghe tin có tàu cập bến, chừng một trăm lái buôn kéo nhau xuống cảng mua hàng. Ai cũng được trả lời rằng không mua được nữa, vì có một nhà buôn lớn đã đặt tiền trước rồi. Thế là cả trăm người kéo tới gặp chàng trai. Người hầu báo vào qua ba lượt đúng như đã dặn. Mỗi người trong trăm lái buôn đưa cho chàng một nghìn đồng để được góp phần vào con tàu, rồi lại đưa thêm một nghìn đồng nữa để mua đứt phần của chàng. Thế là chàng học trò của quan Kho Nhỏ trở về Ba-la-nại với hai trăm nghìn đồng.
Muốn tỏ lòng biết ơn, chàng mang một trăm nghìn đồng tới thăm quan Kho Nhỏ. Quan hỏi:
— Làm sao anh có được ngần ấy của cải?
— Chỉ trong bốn tháng, thưa ngài, chỉ nhờ làm theo lời ngài nói.
Rồi chàng kể lại đầu đuôi mọi chuyện, bắt đầu từ con chuột chết.
Nghe xong, quan Kho Nhỏ nghĩ bụng: "Một chàng trai như thế này, ta không thể để rơi vào tay nhà khác." Ông gả con gái đã tới tuổi lấy chồng của mình cho chàng, lại trao cho chàng toàn bộ gia sản. Khi quan Kho Nhỏ qua đời, chàng trai được làm quan coi kho của thành ấy. Còn đức Bồ Tát thì ra đi theo nghiệp của mình.
Đức Phật kể xong chuyện thì đọc một bài kệ, ý rằng: người khôn ngoan tháo vát, dù khởi đầu nhỏ bé, vốn liếng chẳng bao nhiêu, vẫn có thể gây dựng nên giàu có, như hơi thở nhẹ nhàng thổi một đốm lửa nhỏ bùng lên thành ngọn lửa. Rồi Ngài cho biết: chàng trai nhặt con chuột thuở ấy là vị tỳ kheo Châu-lợi-bàn-đặc, còn quan Kho Nhỏ chính là Ngài.
— Hết —
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích
🏰 Cổ tích