Phần một

Chương 1: Phần một

Chuyện này có lẽ xảy ra vào cuối niên hiệu Nguyên Khánh hay đầu niên hiệu Nhân Hoà. Đằng nào thì thời đại cũng chẳng giữ vai trò gì quan trọng trong câu chuyện. Bạn đọc chỉ cần biết rằng phông nền của nó là thời Bình An xa xưa, thế là đủ. Hồi ấy, trong đám võ sĩ hầu hạ quan nhiếp chính Phu-gi-oa-ra Mô-tô-sư-nê, có một ông quan ngũ phẩm, tên là gì đó.

Ở đây lẽ ra tôi cũng muốn ghi rõ họ tên, chứ không viết tên là gì đó. Nhưng khổ nỗi sử cũ không chép lại. Có lẽ vì ông ta tầm thường tới mức thật ra chẳng đáng được chép lại. Mà những người chép sử xưa hình như cũng chẳng mấy hứng thú với người và chuyện tầm thường. Ở điểm này, họ khác xa các nhà văn tự nhiên chủ nghĩa Nhật Bản ngày nay. Các nhà tiểu thuyết thời vương triều, hoá ra, không đến nỗi rỗi việc. Thôi thì, trong đám võ sĩ hầu hạ quan nhiếp chính Mô-tô-sư-nê, có một ông quan ngũ phẩm. Đó là nhân vật chính của câu chuyện này. Người ta gọi ông là Ngũ Vị.

Ngũ Vị là một người tướng mạo rất kém cỏi. Trước hết là thấp. Rồi mũi đỏ, đuôi mắt cụp xuống. Ria mép dĩ nhiên lưa thưa. Má hóp, nên cằm trông nhọn hơn người thường. Còn môi thì… kể từng thứ ra thì chẳng bao giờ hết. Dung mạo ông Ngũ Vị của chúng ta lôi thôi tới mức phi thường như thế.

Ông vào hầu Mô-tô-sư-nê từ bao giờ, bằng cách nào, không ai biết. Chỉ biết chắc rằng từ lâu lắm rồi, ngày nào ông cũng mặc chiếc áo săn bạc màu như thế, đội chiếc mũ ô sa nhàu nhĩ như thế, lặp đi lặp lại những việc như thế, chẳng biết chán. Có lẽ vì vậy mà giờ đây, ai nhìn cũng không tin rằng ông từng có thời trai trẻ. Ông đã ngoài bốn mươi. Thay vào đó, người ta có cảm giác như ngay từ lúc lọt lòng, ông đã để cái mũi đỏ lạnh lẽo kia với bộ ria lấy lệ kia phơi trước gió đầu đường đại lộ Chu Tước. Trên từ chủ nhân Mô-tô-sư-nê, dưới tới thằng bé chăn bò, tuy chẳng ai nghĩ kỹ, nhưng ai cũng tin như vậy, không chút nghi ngờ.

Một người có tướng mạo như thế bị người chung quanh đối xử ra sao, có lẽ chẳng cần phải viết. Đám võ sĩ trong phòng thị vệ chẳng để ý tới ông bằng để ý tới con ruồi. Ngay cả gần hai chục gia nhân dưới quyền, có phẩm hàm hay không phẩm hàm, cũng lạnh nhạt lạ lùng mỗi khi ông ra vào. Ông có sai bảo gì, họ cũng chưa bao giờ ngừng chuyện riêng. Với họ, ông cũng như không khí, có đấy mà chẳng ai thấy. Gia nhân còn thế, thì những bậc trên như quan quản sự, như trưởng phòng thị vệ, chẳng thèm đếm xỉa gì tới ông lại càng là lẽ tự nhiên. Với ông, họ giấu một thứ ác ý vô nghĩa gần như trẻ con sau vẻ mặt lạnh lùng, có việc gì cũng chỉ ra hiệu bằng tay. Con người có ngôn ngữ đâu phải chuyện ngẫu nhiên. Cho nên, đôi khi chỉ ra hiệu bằng tay thì việc không xong. Nhưng họ lại cho rằng đó hoàn toàn là vì đầu óc ông có khiếm khuyết. Thế là hễ việc không xong, họ nhìn ông từ chóp mũ ô sa méo mó tới gót đôi dép rơm sắp đứt, nhìn lên rồi nhìn xuống, xong khịt mũi cười, quay ngoắt đi. Vậy mà Ngũ Vị chưa bao giờ nổi giận. Ông là người nhu nhược, nhút nhát tới mức mọi điều bất công, ông đều không cảm thấy là bất công.

Còn đám võ sĩ đồng liêu thì lại tìm mọi cách đem ông ra làm trò đùa. Những người lớn tuổi lấy cái tướng mạo thảm hại của ông làm đề tài cho những câu bông đùa cũ rích, thì những người trẻ tuổi cũng nhân dịp ấy mà tập nói năng dí dỏm. Ngay trước mặt ông, họ bình phẩm cái mũi, bộ ria, cái mũ, cái áo của ông, không biết chán. Chưa hết. Bà vợ môi trề mà ông đã bỏ từ năm sáu năm trước, với lão sư nát rượu nghe đâu từng tư tình với bà ta, cũng thường là đề tài của họ. Lại thêm, đôi khi họ còn bày những trò đùa hết sức ác độc. Không thể kể ra đây từng trò một. Nhưng chỉ cần kể rằng họ uống cạn rượu trong bầu của ông rồi đái vào đó thay, thì những trò khác chắc cũng đoán được.

Thế nhưng Ngũ Vị dường như hoàn toàn trơ trước những lời chế giễu ấy. Ít ra thì người ngoài nhìn vào cũng thấy như vậy. Bị nói gì, ông cũng không hề biến sắc. Ông chỉ lặng lẽ vuốt bộ ria lưa thưa, làm cho xong việc của mình. Chỉ khi trò đùa của bạn đồng liêu quá đà, như cài mẩu giấy lên búi tóc ông, hay buộc chiếc dép vào vỏ kiếm ông, thì ông mới nở một nụ cười chẳng biết là cười hay mếu, nói: Không được đâu, các vị ơi. Ai đã thấy gương mặt ấy, nghe giọng nói ấy, đều bỗng thấy lòng mình thắt lại một nỗi thương cảm. Vì trong khoảnh khắc ấy, một ý nghĩ mơ hồ thấm vào lòng họ: người bị họ bắt nạt đâu chỉ có mỗi ông Ngũ Vị mũi đỏ này. Có ai đó họ không biết, rất nhiều ai đó, đang mượn gương mặt và giọng nói của ông mà trách sự vô tình của họ. Có điều, giữ mãi được tâm trạng ấy thì rất ít người. Trong số ít ỏi ấy có một võ sĩ không phẩm hàm. Anh từ xứ Tan-ba tới, là một chàng trai trẻ, ria mép mềm mới lún phún dưới mũi. Dĩ nhiên lúc đầu anh cũng như mọi người, chẳng vì lẽ gì mà khinh ông Ngũ Vị mũi đỏ. Nhưng một hôm, nhân dịp nào đó, nghe được câu Không được đâu, các vị ơi, thì từ đó câu ấy không sao rời khỏi đầu anh. Từ ấy, trong mắt riêng anh, Ngũ Vị trở thành một người hoàn toàn khác. Bởi trên gương mặt thiếu ăn, xanh xao, ngây ngô của ông, có một con người đang ló ra, một con người mếu máo trước sự hà hiếp của thế gian. Với người võ sĩ không phẩm hàm ấy, mỗi lần nghĩ tới Ngũ Vị, anh lại thấy mọi thứ trên đời bỗng phơi ra cái hèn hạ vốn có của nó. Và cùng lúc ấy, anh thấy cái mũi đỏ tê cóng cùng bộ ria đếm được từng sợi kia như đem lại cho lòng mình một chút an ủi…

Nhưng đó chỉ là chuyện của riêng một người ấy. Trừ ngoại lệ ấy ra, Ngũ Vị vẫn phải sống một cuộc đời như con chó giữa sự khinh rẻ của mọi người. Trước hết, ông chẳng có lấy một bộ áo cho ra áo. Chỉ có một chiếc áo săn màu xám xanh với một cái quần ống túm cùng màu, giờ đã bạc trắng, chẳng ra xanh mà cũng chẳng ra chàm. Chiếc áo thì còn khá, chỉ hơi xệ vai, dây buộc và nút hoa cúc đã ngả màu. Còn cái quần thì gấu sờn rách không sao kể xiết. Nhìn đôi chân khẳng khiu thò ra từ cái quần ấy, chẳng mặc quần lót bên trong, thì dù không phải hạng đồng liêu ác miệng, ai cũng thấy thảm hại như nhìn con bò gầy kéo xe cho ông quan nghèo. Thanh kiếm ông đeo cũng chẳng ra gì, đồ đồng nơi chuôi trông đáng ngờ, nước sơn đen trên vỏ đã tróc lở. Thêm cái mũi đỏ ấy, lệt xệt kéo dép, cái lưng vốn đã còng lại càng khom xuống dưới trời lạnh, mắt thèm thuồng ngó bên này bên kia, bước chân lẫm chẫm, thì đến người bán hàng rong ngoài đường cũng chế giễu, cũng chẳng lạ gì. Thật ra, đã từng có chuyện thế này…

Một hôm, Ngũ Vị đang đi qua phố Tam Điều về phía vườn Thần Tuyền, thấy sáu bảy đứa trẻ tụ tập bên đường, đang làm gì đó. Ông tưởng chúng đánh quay, bèn đứng sau ghé nhìn, thì ra chúng buộc dây vào cổ một con chó xồm đi lạc ở đâu tới, đang đánh đập nó. Ngũ Vị vốn nhút nhát, trước nay dù có thương xót điều gì, cũng vì e dè chung quanh mà chưa từng một lần làm gì cả. Nhưng lần này, thấy đối phương chỉ là trẻ con, ông cũng thêm được chút can đảm. Ông cố nặn ra một nụ cười, vỗ vai đứa có vẻ lớn nhất, nói: Thôi, tha cho nó đi. Chó bị đánh cũng đau đấy. Đứa trẻ ngoái lại, trợn mắt nhìn lên, khinh khỉnh ngó ông từ đầu tới chân. Nó nhìn ông y như cái cách quan quản sự nhìn ông những khi ra hiệu mà việc không xong. Không khiến ông lo chuyện bao đồng! Đứa trẻ lùi lại một bước, vênh môi lên nói. Gì thế, cái lão mũi đỏ này! Ngũ Vị thấy câu nói ấy như tát vào mặt mình. Nhưng đó tuyệt nhiên không phải vì bị chửi mà tức giận. Mà vì thấy mình đã nói điều không cần nói, để rồi chuốc lấy nhục, mà thấy tủi thân. Ông giấu nỗi ngượng ngùng sau một nụ cười khổ sở, lặng lẽ đi tiếp về phía vườn Thần Tuyền. Sau lưng ông, sáu bảy đứa trẻ chụm vai vào nhau, đứa lè lưỡi, đứa kéo mí mắt trêu ngươi. Dĩ nhiên ông chẳng biết gì. Mà dẫu có biết, thì với ông Ngũ Vị nhu nhược này, điều ấy có nghĩa lý gì đâu…

Vậy thì nhân vật chính của câu chuyện này, phải chăng chỉ sinh ra để bị khinh rẻ, chẳng có lấy một niềm mong ước nào? Cũng không phải thế. Từ năm sáu năm nay, Ngũ Vị mang một nỗi thèm khát lạ thường đối với món cháo khoai. Cháo khoai là cháo nấu với khoai mài thái nhỏ, nấu trong nước ngọt của dây cam thảo. Thời ấy, đây là món ngon bậc nhất, đến cả mâm ngự của nhà vua cũng có. Cho nên với người như ông Ngũ Vị của chúng ta, mỗi năm chỉ được nếm một lần, vào dịp tiệc khách đầu năm. Mà cả những lúc ấy, cũng chỉ được chút ít, vừa đủ thấm giọng. Vì thế, được ăn cháo khoai cho tới chán, từ lâu đã trở thành niềm mong ước duy nhất của ông. Dĩ nhiên ông chưa từng nói với ai. Mà không, có lẽ chính ông cũng không ý thức rõ rằng đó là niềm mong ước xuyên suốt cả đời mình. Nhưng thật ra, có thể nói ông sống vì nó cũng không sai. Con người đôi khi hiến cả đời mình cho một niềm mong ước chẳng biết có thành hay không. Kẻ nào cười cái dại ấy, rốt cuộc cũng chỉ là khách qua đường của cuộc đời mà thôi.

Thế nhưng, cái giấc mơ được ăn cháo khoai cho tới chán của ông Ngũ Vị lại thành sự thật dễ dàng hơn ông tưởng. Kể lại đầu đuôi chuyện ấy, chính là mục đích của câu chuyện cháo khoai này.

Ngày mồng hai tháng giêng năm nọ, phủ Mô-tô-sư-nê mở tiệc khách đầu năm. Tiệc này là tiệc nhà quan nhiếp chính mời các quan đại thần trở xuống, mở cùng ngày với đại yến trong cung, chẳng khác gì đại yến. Ngũ Vị cũng cùng các võ sĩ khác ngồi ăn phần thức ăn còn thừa. Hồi ấy chưa có lệ cho kẻ dưới tranh nhau nhặt đồ thừa, mà đồ thừa sẽ do võ sĩ trong phủ cùng ngồi một chỗ ăn với nhau. Có điều, gọi là ngang với đại yến, nhưng đó là chuyện ngày xưa, nhiều món mà chẳng mấy món ra hồn. Bánh dày, bánh rán, bào ngư hấp, chim khô, cá băng sông U-gi, cá diếc hồ Ô-mi, cá tráp thái thỏi, trứng cá hồi, bạch tuộc nướng, tôm lớn, cam to, cam nhỏ, quýt, hồng xâu. Có điều, trong đó có món cháo khoai. Năm nào Ngũ Vị cũng mong chờ món cháo này. Nhưng lần nào người cũng đông, phần ông được chẳng là bao. Năm nay lại càng ít. Mà chẳng biết có phải tại lòng mình không, cháo năm nay ngon hơn hẳn mọi năm. Thế là ông chăm chú nhìn cái bát đã cạn, đưa lòng bàn tay quệt mấy giọt dính trên bộ ria lưa thưa, rồi nói, chẳng nhằm với ai:

— Biết bao giờ mới được ăn món này cho tới chán nhỉ.

— Ông đây chưa từng được ăn cháo khoai cho tới chán à?

Ông chưa nói dứt câu thì đã có người cười chế giễu. Một giọng khàn khàn, khoan thai, giọng nhà võ. Ngũ Vị ngẩng cái cổ còng lên, rụt rè nhìn về phía ấy. Người vừa nói là Phu-gi-oa-ra Tô-si-hi-tô, con trai quan Dân bộ khanh Tô-ki-na-ga, lúc bấy giờ cũng đang hầu cận Mô-tô-sư-nê. Một người vai rộng, cao lớn vượt hẳn người thường, đang vừa nhai hạt dẻ vừa nâng hết chén này tới chén khác rượu đen. Xem chừng đã ngà ngà say.

— Tội nghiệp thật đấy. — Thấy Ngũ Vị ngẩng lên, Tô-si-hi-tô nói tiếp, giọng vừa khinh vừa thương. — Nếu ông muốn, Tô-si-hi-tô này sẽ cho ông ăn tới chán.

Con chó quanh năm bị đánh, thỉnh thoảng được cho miếng thịt cũng không dễ gì dám lại gần. Ngũ Vị lại nở nụ cười chẳng biết là cười hay mếu, nhìn bên này mặt Tô-si-hi-tô, nhìn bên kia cái bát không.

— Ông không muốn sao?

Ngũ Vị không đáp.

— Thế nào?

Ngũ Vị vẫn không đáp.

Rồi ông bắt đầu cảm thấy ánh mắt mọi người đang đổ dồn vào mình. Chỉ một câu trả lời thôi, ông lại phải chịu cả bọn chế giễu. Thậm chí ông còn có cảm giác rằng trả lời thế nào đi nữa thì rốt cuộc cũng bị cười. Ông ngần ngừ. Giá lúc ấy người kia không nói, giọng có vẻ hơi phát chán: Không muốn thì tôi cũng chẳng ép, thì hẳn Ngũ Vị cứ nhìn bên này cái bát, bên kia Tô-si-hi-tô mãi.

Nghe vậy, ông cuống quýt đáp:

— Không… Đa tạ ông.

Ai nghe câu hỏi đáp ấy cũng cùng lúc phá lên cười. Không… Đa tạ ông. Có người còn nhại lại câu trả lời của ông. Trên những mâm cao mâm thấp bày đầy cam vàng quýt đỏ, bao nhiêu mũ ô sa mềm, mũ ô sa đứng cùng tiếng cười dập dềnh một hồi như sóng. Người cười to nhất, khoái chí nhất, chính là Tô-si-hi-tô.

— Vậy, ít hôm nữa tôi sẽ mời ông. — Vừa nói, anh ta vừa nhăn mặt một chút, vì tiếng cười đang trào lên với ngụm rượu vừa uống cùng gặp nhau trong cổ họng. — Nhất định đấy nhé.

— Đa tạ ông.

Ngũ Vị đỏ mặt, ấp úng lặp lại câu trả lời lúc nãy. Mọi người lần này lại cười, khỏi phải nói. Còn Tô-si-hi-tô, kẻ cố ý hỏi lại cho bằng được để nghe câu ấy, thì càng thấy buồn cười hơn, rung đôi vai rộng mà cười ha hả. Gã dân quê miền bắc này chỉ biết có hai cách sống. Một là uống rượu, hai là cười.

May sao, chẳng bao lâu câu chuyện đã rời khỏi hai người. Có lẽ vì những người khác không thích cả bọn dồn sự chú ý vào ông Ngũ Vị mũi đỏ, dù là để chế giễu. Đằng nào thì câu chuyện cũng chuyển hết đề tài này tới đề tài khác, tới lúc rượu và thức ăn đã vơi, thì cả bàn đang thích thú với chuyện một cậu học trò võ sĩ nọ, định cưỡi ngựa mà xỏ cả hai chân vào một ống xà cạp. Nhưng riêng Ngũ Vị thì dường như chẳng nghe thấy chuyện gì khác. Có lẽ hai chữ cháo khoai đã chiếm trọn mọi ý nghĩ của ông. Trước mặt có chim trĩ nướng, ông không động đũa. Có chén rượu đen, ông không chạm môi. Ông chỉ đặt hai tay lên gối, như cô gái đi xem mặt chồng, mặt đỏ lựng lên ngây thơ tới tận hai bên tóc mai đã điểm sương, cứ nhìn mãi cái bát sơn đen đã cạn, mỉm cười một mình chẳng ra sao…

— Hết chương 1 —