Chim cút mẹ và con voi hung hãn

Thuở đức Phật ở tinh xá Trúc Lâm, một hôm các vị tỳ kheo bàn tán trong giảng đường:

— Này các thầy, Đề-bà-đạt-đa thật là hung ác, tàn nhẫn, hung bạo. Ông ta chẳng có lấy một chút thương xót nào đối với chúng sinh.

Đức Phật bước vào, hỏi các vị đang tụ họp bàn chuyện gì. Nghe các vị thưa lại, Ngài nói:

— Này các tỳ kheo, không phải bây giờ ông ta mới tàn nhẫn. Ngày xưa ông ta cũng đã như thế.

Rồi Ngài kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh làm một chú voi con. Lớn lên, chú thành một con voi to đẹp, làm chúa cả một đàn voi tám mươi nghìn con, sống ở núi Tuyết.

Hồi ấy, có một con chim cút đẻ trứng ngay giữa bãi ăn của đàn voi. Tới ngày, lũ chim con mổ vỏ trứng chui ra. Khi lũ chim con chưa mọc đủ lông cánh, chưa biết bay, thì bậc Đại Sĩ dẫn đàn voi tám mươi nghìn con đi kiếm ăn, tới đúng chỗ ấy.

Trông thấy đàn voi, chim cút mẹ nghĩ: "Voi chúa này sẽ giẫm chết lũ con của mình mất. Ôi! Mình phải van xin ngài rủ lòng che chở cho đàn con mình mới được."

Thế là chim cút mẹ giương đôi cánh lên, đứng trước mặt voi chúa, đọc câu kệ:

— Hỡi voi chúa sáu mươi tuổi, chúa tể rừng xanh giữa muôn bạn bè, tôi chỉ là một con chim bé nhỏ, còn ngài là người dẫn đầu cả đàn. Tôi xin giương cánh cúi chào ngài. Xin ngài tha cho lũ con bé bỏng của tôi.

Bậc Đại Sĩ nói:

— Này chim cút, đừng lo. Ta sẽ che chở cho các con của chim.

Rồi voi chúa đứng chắn ngay trên lũ chim con, cho tới khi tám mươi nghìn con voi đi qua hết. Xong, voi chúa bảo chim cút:

— Phía sau chúng ta còn có một con voi đi lẻ một mình. Nó chẳng chịu nghe lời chúng ta đâu. Khi nó tới, chim cũng hãy van xin nó, để giữ an toàn cho lũ con của mình.

Nói rồi voi chúa đi.

Chim cút mẹ ra đón con voi kia, giương cả đôi cánh lên, cung kính chào, rồi đọc câu kệ:

— Hỡi chúa tể rừng xanh, ngài lang thang khắp đồi khắp thung, một mình đi con đường riêng của ngài. Tôi xin chào ngài, xin giương cánh cúi lạy ngài. Tôi chỉ là một con chim cút khốn khổ. Xin ngài đừng giết lũ con non nớt của tôi.

Nghe chim cút nói, con voi đọc câu kệ:

— Ta sẽ giết lũ con của mày, chim cút ạ. Mày thì giúp được gì cho ai? Chân trái của ta chỉ cần giẫm một cái là nát vụn cả nghìn con chim như thế này.

Nói rồi nó giẫm nát lũ chim con, lại còn đái lên cho trôi tuột đi, rồi rống lên inh ỏi, bỏ đi.

Chim cút mẹ đậu trên một cành cây, nói:

— Được, cứ đi đi, cứ rống lên đi. Rồi chẳng bao lâu nữa ngươi sẽ thấy ta làm gì. Ngươi đâu biết sức mạnh của thân thể khác xa sức mạnh của trí khôn. Được rồi! Ta sẽ dạy cho ngươi bài học ấy.

Rồi chim cút đọc câu kệ:

— Có sức mạnh mà dùng sai thì đâu phải lúc nào cũng được lợi. Sức mạnh nhiều khi lại là tai hoạ của kẻ ngu. Hỡi con thú đã giết các con ta, rồi ta sẽ làm cho ngươi phải khốn khổ.

Ít lâu sau, chim cút giúp đỡ một con quạ. Con quạ rất vui lòng, hỏi:

— Tôi có thể làm gì cho chị?

— Chẳng có việc gì khác đâu, anh ạ, chim cút đáp, tôi chỉ mong anh mổ cho mù mắt con voi hung hãn kia.

Con quạ nhận lời ngay.

Rồi chim cút giúp đỡ một con nhặng xanh. Khi con nhặng hỏi:

— Tôi có thể làm gì cho chị?

Chim cút đáp:

— Khi quạ đã mổ mù mắt con voi hung hãn kia rồi, tôi muốn chị đẻ trứng vào đó.

Con nhặng nhận lời.

Rồi chim cút giúp đỡ một chú ếch. Khi chú ếch hỏi mình nên làm gì, chim cút đáp:

— Khi con voi hung hãn kia đã mù, đi tìm nước uống, thì anh hãy đứng trên đỉnh núi mà kêu ồm ộp. Khi nó đã trèo lên tới đỉnh, anh hãy xuống dưới chân vách đá mà kêu ồm ộp lần nữa. Tôi chỉ mong anh giúp tôi chừng ấy thôi.

Nghe chim cút nói, chú ếch nhận lời ngay.

Thế rồi một hôm, con quạ lấy mỏ mổ mù cả hai mắt con voi. Con nhặng đẻ trứng vào đó. Giòi đục khoét đôi mắt, con voi đau đớn phát điên. Khát nước khô cổ, nó lang thang đi tìm nước uống.

Đúng lúc ấy, chú ếch đứng trên đỉnh núi kêu ồm ộp. Con voi nghĩ: "Ở đó hẳn phải có nước." Thế là nó trèo lên núi.

Chú ếch liền nhảy xuống, đứng dưới chân vách đá, lại kêu ồm ộp. Con voi nghĩ: "Dưới kia sẽ có nước." Nó bước về phía vách đá, lăn lông lốc xuống chân núi, và chết.

Biết con voi đã chết, chim cút mẹ nói:

— Ta đã được thấy kẻ thù của ta gục ngã!

Rồi chim mừng rỡ nhảy nhót đi lại trên xác con voi, và về sau ra đi theo nghiệp của mình.

Đức Phật nói:

— Này các tỳ kheo, không nên gây thù chuốc oán với bất cứ ai. Bốn con vật nhỏ bé ấy chung sức với nhau đã giết được con voi khoẻ mạnh nhường kia.

Rồi Ngài đọc câu kệ:

— Một con chim cút cùng con quạ, con nhặng xanh và chú ếch kết bạn với nhau, đã cho thấy kết cục của một mối thù sâu nặng. Nhờ họ mà con voi kia chết sớm. Vì thế, mọi chuyện cãi cọ, thù hằn đều nên tránh xa.

Rồi Ngài cho biết: con voi hung hãn thuở ấy là Đề-bà-đạt-đa, còn voi chúa dẫn đàn chính là Ngài.

— Hết —