Chú lợn rừng của bác thợ mộc

Thuở đức Phật ở tinh xá Kỳ Viên, giữa vua Ba-tư-nặc nước Kô-sa-la và vua A-xà-thế xảy ra chiến tranh. Nguyên do thế này. Ngày trước, khi gả con gái là công chúa Kô-sa-la cho vua Tần-bà-sa-la, vua cha của vua Ba-tư-nặc đã cho con gái một ngôi làng ở xứ Ca-thi, thu được một trăm nghìn đồng mỗi năm, làm tiền tắm gội, tiền hương phấn. Về sau, vua A-xà-thế giết cha mình là vua Tần-bà-sa-la, và bà Kô-sa-la đau buồn mà chết. Vua Ba-tư-nặc nghĩ: "A-xà-thế giết cha, em gái ta đau lòng vì nỗi bất hạnh của chồng mà chết. Ta sẽ không trao ngôi làng xứ Ca-thi cho kẻ giết cha ấy."

Thế là vua không chịu trao làng cho vua A-xà-thế. Vì ngôi làng ấy mà hai vua cứ đánh nhau mãi. Vua A-xà-thế trẻ khoẻ, hung hăng, còn vua Ba-tư-nặc thì đã già lắm, nên thua trận hết lần này tới lần khác.

Vua Ba-tư-nặc hỏi các quan:

— Chúng ta thua mãi, giờ làm sao đây?

— Tâu bệ hạ, các vị thầy tu giỏi bàn việc lắm. Ta phải nghe xem các vị tỳ kheo ở tinh xá Kỳ Viên nói gì.

Nhà vua bèn sai người tới gần tinh xá, đợi lúc thuận tiện nghe các vị tỳ kheo nói chuyện.

Hồi ấy có hai vị trưởng lão già ở trong một túp lều lá sát tinh xá, là trưởng lão Út-ta và trưởng lão Đa-nút-ga-ha Tít-xa. Trưởng lão Tít-xa ngủ hết canh một, canh hai, tới canh ba thì dậy, bẻ củi nhóm lửa, ngồi xuống, gọi:

— Út-ta ơi!

— Gì thế, Tít-xa?

— Anh chưa ngủ à?

— Thì đã thức rồi đây, có chuyện gì?

— Dậy đi, ngồi đây với tôi.

Trưởng lão Út-ta dậy ngồi, và trưởng lão Tít-xa bắt đầu nói chuyện:

— Lão vua Kô-sa-la bụng phệ ngốc nghếch ấy, nồi cơm nào cũng để thiu. Bàn chuyện đánh trận thì lão chẳng biết tí gì. Lão cứ thua mãi, rồi lại phải nộp tiền.

— Thế lão phải làm sao?

Lúc ấy, mấy người lính của vua đang đứng nghe. Trưởng lão Tít-xa bàn về cách đánh trận:

— Này anh, đánh trận có ba thế: thế hoa sen, thế bánh xe và thế cỗ xe. Muốn bắt được A-xà-thế, thì phải đặt quân giữ hai đồn trên núi, giả vờ yếu thế, đợi khi dụ được hắn vào giữa núi rồi thì chặn đường, từ hai đồn ùa ra đánh cả phía trước lẫn phía sau, hò hét vang trời. Thế là bắt được hắn ngay, như con cá đã lên bờ, như con ếch nằm gọn trong nắm tay.

Mấy người lính về tâu lại hết với nhà vua. Nhà vua cho đánh trống ra quân, dàn trận theo thế cỗ xe, bắt sống được vua A-xà-thế. Rồi vua gả con gái mình là công chúa Va-gi-ra cho cháu, tức vua A-xà-thế, và cho con gái mang theo ngôi làng xứ Ca-thi làm tiền tắm gội.

Chuyện ấy lan tới tai các vị tỳ kheo. Một hôm, các vị ngồi trong giảng đường bàn tán:

— Này các thầy, nghe nói vua Kô-sa-la thắng được vua A-xà-thế là nhờ lời bàn của trưởng lão Tít-xa đấy.

Đức Phật bước vào, hỏi các vị đang ngồi bàn chuyện gì. Các vị thưa lại. Ngài nói:

— Không phải bây giờ Tít-xa mới giỏi bàn chuyện đánh trận đâu.

Rồi Ngài kể lại chuyện ngày xưa.

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, đức Bồ Tát sinh làm một vị thần cây. Hồi ấy có mấy người thợ mộc sống ở một ngôi làng gần thành Ba-la-nại. Một bác thợ mộc vào rừng lấy gỗ, thấy một chú lợn rừng con sa xuống hố, bèn mang về nuôi.

Chú lợn lớn lên, to khoẻ, có cặp nanh cong vút, lại rất ngoan ngoãn. Vì được bác thợ mộc nuôi, nên chú được gọi là Lợn Thợ Mộc. Khi bác thợ mộc đẽo gỗ, chú lấy mõm lật khúc gỗ cho bác, lấy răng ngậm rìu, ngậm bào, ngậm đục, ngậm vồ mang tới, lại ngậm đầu dây mực mà kéo.

Bác thợ mộc sợ có người bắt chú làm thịt, nên đem chú thả vào rừng.

Chú lợn chạy vào rừng, tìm một chỗ ở an toàn, dễ chịu. Cuối cùng, chú thấy trên sườn núi có một cái hang lớn, xung quanh nhiều củ, nhiều rễ, nhiều trái cây, thật là một chỗ ở tuyệt vời. Mấy trăm con lợn rừng khác trông thấy chú, kéo tới.

Chú bảo chúng:

— Tôi đang tìm các bạn đây, giờ thì tìm thấy rồi. Chỗ này có vẻ dễ chịu đấy. Tôi định ở lại đây với các bạn.

— Dễ chịu thì dễ chịu thật, chúng đáp, nhưng nguy hiểm lắm.

— À, chú nói, vừa trông thấy các bạn tôi đã thắc mắc sao sống ở chỗ đầy đủ thế này mà các bạn lại gầy gò, hốc hác thế. Các bạn sợ cái gì?

— Sáng nào cũng có một con hổ tới đây. Nó trông thấy con nào là vồ con ấy mang đi.

— Sáng nào cũng thế, hay chỉ thỉnh thoảng thôi?

— Sáng nào cũng thế.

— Có mấy con hổ?

— Chỉ một con thôi.

— Sao? Chỉ một con hổ mà cả bầy các bạn chịu thua à?

— Phải, anh ạ.

— Tôi sẽ bắt được nó, nếu các bạn chịu làm đúng như tôi bảo. Con hổ ấy ở đâu?

— Trên ngọn đồi đằng kia.

Thế là ngay đêm ấy, chú luyện tập cho đàn lợn, chuẩn bị đánh trận, giảng cho chúng cách đánh:

— Đánh trận có ba thế: thế hoa sen, thế bánh xe và thế cỗ xe.

Rồi chú xếp chúng theo thế hoa sen. Chú biết chỗ nào có lợi, bèn bảo:

— Chúng ta phải dàn trận ở đây.

Lợn mẹ và đàn con còn bú, chú xếp vào giữa. Quanh chúng là những lợn cái chưa có con. Quanh nữa là lợn con. Quanh nữa là lợn choai. Quanh nữa là những con đã mọc đủ nanh. Vòng ngoài cùng là những con lợn đực khoẻ mạnh, có thể ra trận, chia thành từng toán mười con, hai mươi con. Cứ thế, chú xếp chúng thành những hàng ngũ chặt chẽ.

Phía trước chỗ mình đứng, chú cho đào một cái hố tròn. Phía sau là một cái hố khác, càng vào càng sâu, có hình như cái nia. Chú đi lại giữa đàn, có sáu bảy chục con lợn theo sau, khích lệ chúng hãy can đảm. Và trời rạng sáng.

Con hổ thức dậy. "Tới giờ rồi!" Nó nghĩ. Nó lững thững đi tới, khi trông thấy đàn lợn thì dừng lại trên khoảng đất bằng, trừng mắt nhìn chúng.

— Trừng mắt lại! Chú Lợn Thợ Mộc hô, ra hiệu cho cả đàn.

Cả đàn trừng mắt nhìn lại. Con hổ há mồm, hít một hơi dài. Cả đàn lợn cũng làm y như thế. Con hổ vén đuôi đi tiểu. Cả đàn lợn cũng vén đuôi đi tiểu. Con hổ làm gì, đàn lợn cũng làm theo y như thế.

Con hổ ngạc nhiên: "Ơ, thế này là thế nào? Trước kia hễ trông thấy mình là chúng ba chân bốn cẳng chạy, có khi còn sợ tới mức chẳng chạy nổi nữa. Thế mà giờ không những không chạy, chúng lại còn đứng lên chống lại mình! Mình làm gì, chúng cũng bắt chước. Kia có một thằng đứng ở chỗ đắc địa, chính nó đã tổ chức cái lũ ô hợp này. Thôi, mình chẳng biết làm sao mà thắng được chúng."

Thế là nó quay đầu, trở về hang.

Bấy giờ có một lão ẩn sĩ giả hiệu, vẫn thường được con hổ chia phần mồi. Lần này thấy con hổ về tay không, lão đọc câu kệ:

— Xưa mỗi lần đi săn lợn rừng, anh đều mang về những con béo nhất, ngon nhất. Nay anh về tay không, ủ rũ buồn rầu. Sức mạnh ngày xưa của anh đâu rồi?

Nghe vậy, con hổ đọc câu kệ đáp lại:

— Ngày trước, chúng chạy toán loạn khắp nơi, cuống cuồng tìm hang mà trốn. Nhưng nay chúng đứng thành hàng ngũ chặt chẽ, ủn ỉn vang trời, không ai thắng nổi, đứng đó mà nhìn thẳng vào mặt tôi.

— Ôi dào, đừng sợ chúng! Lão ẩn sĩ giục. Anh chỉ cần gầm một tiếng, nhảy một cú là chúng sợ vỡ mật, chạy tán loạn ngay.

Con hổ nghe lời lão. Lấy hết can đảm, nó quay lại, đứng trên khoảng đất bằng.

Chú Lợn Thợ Mộc đứng giữa hai cái hố.

— Anh ơi, nhìn kìa! Thằng khốn lại tới kia rồi! Đàn lợn kêu lên.

— Đừng sợ, chú nói. Phen này ta tóm được nó rồi.

Con hổ gầm lên một tiếng, nhảy bổ vào chú Lợn Thợ Mộc. Đúng lúc nó vừa nhảy, chú lợn né sang, rơi tọt xuống cái hố tròn. Con hổ không dừng được đà, lộn nhào mấy vòng, rơi bịch xuống cái hố hình nia, ngay chỗ hẹp nhất, nằm kẹt cứng.

Chú lợn từ hố tròn nhảy vọt lên, nhanh như chớp lao tới, cắm nanh vào đùi con hổ, xé toạc hông nó, rồi húc vào đầu nó. Rồi chú hất con hổ ra khỏi hố, kêu to:

— Kẻ thù của các bạn đây này!

Những con tới trước được ăn thịt hổ. Còn những con tới sau thì chạy quanh, hít hít mõm những con khác, hỏi thịt hổ có vị thế nào!

Nhưng đàn lợn vẫn chưa yên lòng.

— Còn chuyện gì nữa? Chú lợn hỏi, khi thấy chúng nhấp nhổm.

— Anh ơi, giết được một con hổ thì hay rồi, nhưng lão ẩn sĩ giả hiệu kia có thể đưa thêm mười con hổ khác tới!

— Lão là ai?

— Một lão thầy tu độc ác.

— Con hổ ta còn giết được, các bạn tưởng một con người làm gì được ta à? Đi nào, ta đi bắt lão.

Thế là cả đàn kéo đi.

Lúc ấy, lão ẩn sĩ đang thắc mắc sao con hổ đi lâu thế chưa về. "Hay là lũ lợn tóm được nó rồi?" Lão nghĩ. Cuối cùng, lão đi ra đón con hổ. Đang đi, lão thấy đàn lợn kéo tới! Lão vơ vội đồ đạc, cắm đầu chạy. Đàn lợn đuổi theo sát gót. Lão quăng hết đồ đạc, chạy thục mạng, trèo lên một cây sung.

— Anh ơi, hết cách rồi! Đàn lợn kêu lên. Lão trèo lên cây rồi!

— Cây gì? Chú lợn đầu đàn hỏi.

— Cây sung ạ.

— Ồ, được thôi, chú lợn đầu đàn nói. Lợn cái đi lấy nước, lợn con đào đất quanh gốc, những con có nanh xé rễ cây, còn lại thì đứng vây quanh mà canh.

Đàn lợn làm đúng như chú bảo. Trong khi đó, chú lao thẳng vào một cái rễ lớn, cú húc của chú mạnh như một nhát rìu. Chỉ một cú ấy, cây sung đổ rạp xuống đất. Đàn lợn đứng chờ sẵn xông vào lão ẩn sĩ, quật ngã lão, xé xác lão trong chớp mắt.

Rồi chúng đặt chú Lợn Thợ Mộc lên thân cây sung đổ, lấy cái vỏ ốc của lão ẩn sĩ múc nước, rảy lên mình chú, làm lễ tôn chú làm vua. Chúng tôn một cô lợn cái trẻ làm hoàng hậu.

Người ta bảo phong tục còn giữ tới ngày nay bắt nguồn từ đó: khi tôn một vị vua, người ta đặt vua ngồi trên một chiếc ghế đẹp làm bằng gỗ sung, rồi rảy nước từ ba cái vỏ ốc.

Vị thần cây sống trong khu rừng ấy chứng kiến chuyện lạ lùng này. Thần hiện ra trước đàn lợn trong một hốc cây, đọc câu kệ:

— Xin kính chào tất cả các bạn đang tụ hội nơi đây! Ta đã được thấy một sự đoàn kết kỳ diệu! Nhờ sức mạnh chung, nhờ đồng lòng, nanh kề bên nanh, mà những con lợn rừng đã thắng được hổ dữ!

Đức Phật kể xong chuyện này thì cho biết: chú Lợn Thợ Mộc thuở ấy là trưởng lão Đa-nút-ga-ha Tít-xa, còn vị thần cây chính là Ngài.

— Hết —