Người mẫu

Cong cong như vầng trăng lưỡi liềm, thị trấn nhỏ Ê-trơ-ta với những vách đá trắng, bãi sỏi trắng và biển xanh, nằm phơi mình dưới nắng của một ngày tháng Bảy rực rỡ. Ở hai đầu lưỡi liềm, hai cánh cửa đá, cửa nhỏ bên phải, cửa lớn bên trái, nhô ra mặt nước phẳng lặng, cái thì như bàn chân của một người lùn, cái thì như cái cẳng của một người khổng lồ. Còn cây kim đá, cao gần bằng vách đá, chân to, đầu mảnh, chĩa cái đỉnh nhọn hoắt lên trời.

Trên bãi biển, dọc theo mép nước, một đám đông ngồi nhìn những người đang tắm. Trên sân thượng sòng bạc, một đám đông khác, người ngồi người đi, phô ra dưới bầu trời đầy ánh sáng cả một vườn áo quần lộng lẫy, nổi bật những chiếc dù che nắng đỏ và xanh thêu những bông hoa lụa to.

Trên con đường dạo, ở cuối sân thượng, những người khác, những người điềm tĩnh, những người trầm lặng, thong thả bước đi, xa khỏi đám đông thanh lịch ồn ào.

Một người đàn ông trẻ, có tiếng tăm, nổi danh, một hoạ sĩ, Giăng Xum-me, ủ rũ bước đi bên cạnh một chiếc xe nhỏ của người tàn tật, trên đó có một thiếu phụ đang nằm, vợ anh. Một người hầu nhẹ nhàng đẩy cái thứ ghế lăn ấy, còn người đàn bà tàn tật đưa đôi mắt buồn rầu ngắm niềm vui của bầu trời, niềm vui của ngày nắng, và niềm vui của những người khác.

Họ không nói gì. Họ không nhìn nhau.

- Mình dừng lại một chút đi, người vợ nói.

Họ dừng lại, và chàng hoạ sĩ ngồi xuống chiếc ghế gấp mà người hầu đưa cho.

Những người đi qua sau lưng đôi vợ chồng bất động và câm lặng ấy nhìn họ với vẻ ái ngại. Cả một truyền thuyết về sự tận tuỵ lan truyền khắp nơi. Người ta bảo anh đã cưới nàng bất chấp tật nguyền của nàng, vì cảm động trước tình yêu của nàng.

Cách đó không xa, có hai chàng trai trẻ ngồi trên một cái tời neo trò chuyện, mắt nhìn đăm đăm về phía chân trời.

- Không, không phải thế đâu. Tớ bảo cậu là tớ biết rõ Giăng Xum-me lắm.

- Nhưng thế thì vì sao anh ấy lại cưới chị ta? Vì lúc cưới chị ta đã tàn tật rồi, phải không?

- Đúng thế. Anh ấy cưới chị ta, anh ấy cưới chị ta, như người ta vẫn cưới, chứ còn sao, vì ngu ngốc!

- Nhưng còn gì nữa chứ?

- Còn gì nữa, còn gì nữa, ông bạn ơi. Chẳng còn gì nữa cả. Người ta ngu, vì người ta ngu. Với lại cậu biết đấy, các hoạ sĩ có cái tài đặc biệt là lấy vợ lố bịch. Gần như ai cũng cưới người mẫu, cưới bồ cũ, tóm lại là những người đàn bà hư hỏng đủ mọi đường. Vì sao thế? Ai mà biết được? Đáng lẽ ngược lại, lúc nào cũng tiếp xúc với cái giống ngốc nghếch mà người ta gọi là người mẫu thì phải chán ngấy cái loại đàn bà ấy mãi mãi mới phải. Vậy mà chẳng hề. Bắt họ ngồi mẫu xong, các anh ấy cưới họ. Cậu đọc thử cuốn sách nhỏ của An-phông-xơ Đô-đê xem, cuốn Những người vợ của nghệ sĩ, chân thực thế, tàn nhẫn thế, và đẹp thế.

Còn với cặp vợ chồng cậu thấy đấy, tai nạn đã xảy ra theo một cách đặc biệt và khủng khiếp. Cô vợ nhỏ bé đã diễn một màn hài kịch, hay đúng hơn là một màn bi kịch kinh hoàng. Tóm lại, cô ta đã được ăn cả ngã về không. Cô ta có thành thật không? Cô ta có yêu Giăng không? Ai mà biết được chuyện ấy bao giờ? Ai có thể xác định chính xác trong hành động của đàn bà có bao nhiêu phần toan tính và bao nhiêu phần thật lòng? Họ lúc nào cũng thành thật, trong một sự đổi thay cảm xúc không bao giờ ngừng. Họ bốc đồng, tội lỗi, tận tuỵ, đáng phục và đê tiện, để vâng theo những xúc cảm không sao nắm bắt được. Họ nói dối không ngừng, mà không muốn, không biết, không hiểu. Và kèm với điều ấy, bất chấp điều ấy, họ có một sự thành thật tuyệt đối trong cảm giác và tình cảm mà họ tỏ ra bằng những quyết định dữ dội, bất ngờ, khó hiểu, điên rồ, làm đảo lộn mọi lý lẽ của chúng ta, mọi thói quen chừng mực và mọi tính toán ích kỷ của chúng ta. Cái bất ngờ và đột ngột trong những quyết định của họ khiến họ mãi là những câu đố không giải nổi đối với chúng ta. Chúng ta luôn tự hỏi: "Họ thành thật hay giả dối?"

Nhưng, ông bạn ạ, họ vừa thành thật vừa giả dối cùng một lúc, vì bản chất của họ là vừa cả hai đến tột cùng, vừa chẳng là cái nào cả.

Cậu xem những cách mà ngay cả những người đứng đắn nhất cũng dùng để đòi được ở chúng ta điều họ muốn. Những cách ấy vừa phức tạp vừa đơn giản. Phức tạp đến nỗi chẳng bao giờ ta đoán trước được, đơn giản đến nỗi sau khi đã là nạn nhân, ta không khỏi ngạc nhiên mà tự nhủ: "Sao! Cô ta đã lừa mình một cách ngớ ngẩn thế sao?"

Và lần nào họ cũng thành công, ông bạn ạ, nhất là khi họ muốn được người ta cưới.

Nhưng đây là chuyện của Xum-me.

Cô vợ nhỏ bé là một người mẫu, dĩ nhiên rồi. Cô ngồi mẫu ở xưởng vẽ của anh. Cô xinh, nhất là thanh lịch, và nghe nói có một thân hình tuyệt mỹ. Anh đem lòng yêu cô, như người ta vẫn yêu bất kỳ người đàn bà nào hơi quyến rũ mà mình hay gặp. Anh tưởng tượng rằng anh yêu cô bằng cả tâm hồn. Đó là một hiện tượng kỳ lạ. Hễ thèm muốn một người đàn bà là người ta thành thật tin rằng suốt phần đời còn lại sẽ không thể sống thiếu cô ta được nữa. Người ta biết thừa là chuyện ấy đã từng xảy ra với mình, rằng chiếm được rồi thì bao giờ cũng chán, rằng để có thể sống trọn đời bên một người khác, cần không phải một thèm khát thể xác thô bạo, tắt rất nhanh, mà là sự hoà hợp về tâm hồn, về tính khí và tâm tính. Phải biết phân biệt, trong cái sức quyến rũ mà mình chịu, nó đến từ hình thể, từ một thứ men say nhục cảm, hay từ một vẻ duyên sâu xa của tâm hồn.

Tóm lại, anh tưởng là anh yêu cô. Anh hứa với cô cả đống lời chung thuỷ, và anh sống hẳn với cô.

Cô thật sự dễ thương, có cái vẻ ngốc nghếch thanh lịch mà các cô gái Pa-ri bé nhỏ dễ có. Cô líu lo, cô ríu rít, cô nói những câu ngớ ngẩn mà nghe như dí dỏm nhờ cách nói buồn cười. Lúc nào cô cũng có những cử chỉ duyên dáng, thật hợp để quyến rũ con mắt của một hoạ sĩ. Khi cô giơ tay lên, khi cô cúi xuống, khi cô bước lên xe, khi cô chìa tay cho ai, những động tác của cô hoàn hảo về độ chuẩn xác và về sự đúng lúc.

Suốt ba tháng, Giăng không nhận ra rằng tận đáy lòng cô cũng giống mọi người mẫu khác.

Họ thuê một ngôi nhà nhỏ ở Ăng-đrê-xi cho mùa hè.

Tớ có mặt ở đó vào cái buổi tối những mối lo đầu tiên nảy mầm trong đầu óc bạn tớ.

Vì đêm ấy trời đẹp rực rỡ, chúng tớ muốn đi dạo một vòng bên bờ sông. Mặt trăng rót xuống làn nước lăn tăn một trận mưa ánh sáng, rải những ánh vàng vụn vặt của nó lên những xoáy nước, lên dòng chảy, lên khắp dòng sông rộng chậm rãi trôi đi.

Chúng tớ đi dọc bờ sông, hơi ngây ngất vì cái hưng phấn mơ hồ mà những đêm mộng mị như thế ném vào lòng ta. Chúng tớ muốn làm những điều phi thường, muốn yêu những con người chưa từng biết, thơ mộng tuyệt vời. Chúng tớ cảm thấy trong lòng rung lên những cơn ngây ngất, những khao khát, những ước vọng lạ lùng. Và chúng tớ im lặng, thấm đẫm cái mát lành thanh thản và sống động của đêm tuyệt diệu, cái mát lành của ánh trăng dường như xuyên qua thân thể, thấm vào nó, tắm mát tâm hồn, ướp hương cho nó và nhúng nó vào hạnh phúc.

Bỗng Giô-dê-phin, cô ấy tên là Giô-dê-phin, kêu lên:

- Ôi! Anh có thấy con cá to vừa nhảy lên đằng kia không?

Anh trả lời mà không nhìn, chẳng biết gì:

- Có, em yêu.

Cô nổi cáu.

- Không, anh không thấy, vì anh đang quay lưng lại.

Anh mỉm cười:

- Ừ, đúng thế. Trời dễ chịu quá nên anh chẳng nghĩ gì cả.

Cô im lặng. Nhưng được một phút, cô lại thấy cần phải nói, và cô hỏi:

- Mai anh có lên Pa-ri không?

Anh nói:

- Anh chẳng biết nữa.

Cô lại cáu lên:

- Anh tưởng đi dạo mà chẳng nói câu nào thì vui lắm à! Người ta nói chuyện, khi người ta không ngu.

Anh không đáp. Thế là, bằng cái bản năng ác nghiệt của đàn bà, cảm thấy rõ là mình sắp làm anh phát điên lên, cô bắt đầu hát cái điệu nhạc khó chịu mà suốt hai năm nay người ta đã làm chúng tớ nhức tai nhức óc, cái bài "Tôi ngước mắt nhìn trời".

Anh thì thầm:

- Anh xin em, em im đi.

Cô giận dữ nói:

- Sao anh lại muốn em im?

Anh đáp:

- Em làm hỏng cả cảnh đẹp.

Thế là trận cãi nhau nổ ra, trận cãi nhau đáng ghét, ngu xuẩn, với những lời trách móc bất ngờ, những lời kể tội không đúng lúc, rồi đến nước mắt. Chẳng thiếu thứ gì. Họ về nhà. Anh để mặc cô, không cãi lại, người còn tê dại vì buổi tối thần tiên, và choáng váng trước cơn bão những điều ngu xuẩn ấy.

Ba tháng sau, anh đã vùng vẫy tuyệt vọng trong những sợi dây không thể bứt và vô hình mà một thói quen như thế quấn quanh cuộc đời ta. Cô nắm lấy anh, áp chế anh, hành hạ anh. Họ cãi nhau từ sáng đến tối, chửi nhau và đánh nhau.

Cuối cùng anh muốn chấm dứt, muốn cắt đứt bằng mọi giá. Anh bán hết tranh, vay tiền bạn bè, gom được hai mươi nghìn phrăng, hồi ấy anh còn chưa mấy tiếng tăm, rồi một buổi sáng anh để lại số tiền ấy trên lò sưởi cùng một lá thư từ biệt.

Anh đến trú nhờ ở nhà tớ.

Khoảng ba giờ chiều, có tiếng chuông. Tớ ra mở cửa. Một người đàn bà nhảy xổ vào mặt tớ, xô tớ ra, đi vào và xông vào xưởng vẽ của tớ. Chính là cô ta.

Thấy cô xuất hiện, anh đứng bật dậy.

Cô ném chiếc phong bì đựng giấy bạc xuống chân anh, với một cử chỉ thật sự cao thượng, và nói cụt lủn:

- Tiền của anh đây. Tôi không cần.

Cô tái nhợt, run rẩy, hẳn là sẵn sàng làm mọi điều điên rồ. Còn anh, tớ thấy anh cũng tái đi, tái vì giận và vì tức tối, có lẽ sẵn sàng làm mọi điều bạo lực.

Anh hỏi:

- Cô muốn gì?

Cô đáp:

- Tôi không muốn bị đối xử như một con gái làng chơi. Anh đã van nài tôi, anh đã lấy tôi. Tôi có đòi hỏi anh gì đâu. Hãy giữ tôi lại!

Anh giậm chân:

- Không, quá lắm rồi! Nếu cô tưởng là cô sẽ...

Tớ đã nắm lấy tay anh:

- Im đi, Giăng. Để tớ lo.

Tớ đi về phía cô, và nhẹ nhàng, từ từ, tớ nói phải trái với cô, tớ dốc hết túi những lý lẽ người ta vẫn dùng trong những trường hợp như thế. Cô nghe tớ, bất động, mắt nhìn trừng trừng, bướng bỉnh và câm lặng.

Cuối cùng, chẳng biết nói gì nữa, và thấy cảnh này sắp kết thúc tồi tệ, tớ nghĩ ra một cách cuối cùng. Tớ nói:

- Anh ấy vẫn yêu em, em ạ. Nhưng gia đình anh ấy muốn cưới vợ cho anh ấy, em hiểu chứ!

Cô giật nảy mình:

- À! À! Thế thì tôi hiểu rồi.

Rồi quay sang anh:

- Anh sắp, anh sắp, lấy vợ à?

Anh đáp thẳng thừng:

- Phải.

Cô bước lên một bước:

- Nếu anh lấy vợ, tôi sẽ tự tử. Anh nghe rõ chưa.

Anh nhún vai mà nói:

- Thế thì, tự tử đi!

Cô nói đi nói lại hai ba lần, cổ họng thắt lại vì một nỗi lo âu khủng khiếp:

- Anh nói gì? Anh nói gì? Anh nói gì? Nhắc lại xem!

Anh nhắc lại:

- Thì đấy, tự tử đi, nếu cô thích!

Cô nói tiếp, vẫn tái nhợt đến đáng sợ:

- Anh đừng có thách tôi. Tôi sẽ nhảy qua cửa sổ đấy.

Anh phá lên cười, đi về phía cửa sổ, mở nó ra, rồi cúi chào như người đang làm khách sáo để khỏi phải đi trước:

- Đường đây. Mời cô đi trước!

Cô nhìn anh một giây bằng con mắt đăm đăm, khủng khiếp, điên dại. Rồi lấy đà như sắp nhảy qua một hàng rào ngoài đồng, cô lao qua trước mặt tớ, trước mặt anh, vượt qua lan can và biến mất.

Tớ sẽ không bao giờ quên được cảm giác của tớ trước khung cửa sổ mở toang ấy, sau khi thấy cái thân thể đang rơi xuống lao qua nó. Trong một giây, nó với tớ lớn như cả bầu trời và trống trải như cả không gian. Và tớ lùi lại theo bản năng, không dám nhìn, như thể chính tớ sắp ngã xuống.

Giăng, bàng hoàng, không làm một cử chỉ nào.

Người ta khiêng cô gái tội nghiệp về, gãy cả hai chân. Cô sẽ không bao giờ đi lại được nữa.

Người tình của cô, phát điên vì ân hận, và có lẽ cũng cảm động vì biết ơn, đã đón cô về và cưới cô.

Đấy, ông bạn ạ.

Chiều đã xuống. Thiếu phụ trẻ thấy lạnh, muốn về. Người hầu lại đẩy chiếc xe nhỏ của người tàn tật về phía làng. Chàng hoạ sĩ bước đi bên cạnh vợ, đã một tiếng đồng hồ rồi mà hai người không trao đổi với nhau một lời.

— Hết —