Con chuột trên toa tàu

Thê-ô-đô-rích Vô-lơ được nuôi dạy, từ thuở ẵm ngửa cho tới ngưỡng tuổi trung niên, bởi một bà mẹ hết mực yêu chiều, mà mối bận tâm lớn nhất là che chắn cho con khỏi cái mà bà gọi là những thực tế thô thiển của cuộc đời. Khi bà mất, bà để Thê-ô-đô-rích lại một mình giữa một thế giới vẫn thực như xưa nay, và thô thiển hơn nhiều so với mức mà ông cho là cần thiết.

Với một người tính khí và giáo dục như ông, ngay cả một chuyến đi tàu đơn giản cũng đầy rẫy những phiền toái lặt vặt và những điều trái khoáy nho nhỏ. Một buổi sáng tháng Chín, khi ngồi xuống một toa hạng nhì, ông thấy trong lòng xáo trộn, tâm trí bứt rứt khắp lượt.

Ông vừa ở chơi nhà một vị cha xứ miền quê. Người trong nhà chắc chắn chẳng thô bạo cũng chẳng rượu chè be bét gì, nhưng cách họ trông coi việc nhà thì lỏng lẻo đến mức mời gọi tai hoạ. Cỗ xe ngựa nhỏ để chở ông ra ga chưa bao giờ được đặt cho đàng hoàng. Đến lúc sắp lên đường thì gã làm việc vặt, người lẽ ra phải đem xe tới, lại chẳng thấy đâu. Trong tình thế cấp bách ấy, Thê-ô-đô-rích thấy mình buộc phải cùng cô con gái cha xứ thắng yên cương cho con ngựa nhỏ, và ông ghê tởm việc ấy một cách câm lặng nhưng vô cùng mãnh liệt. Việc ấy bắt ông phải mò mẫm trong một gian nhà phụ tối om gọi là chuồng ngựa, mà mùi thì cũng đúng là chuồng ngựa, trừ vài chỗ có mùi chuột.

Không hẳn là sợ chuột, nhưng Thê-ô-đô-rích xếp chúng vào hàng những sự việc thô thiển của cuộc đời. Ông cho rằng Đấng Tạo Hoá, nếu chịu dũng cảm một chút về mặt đạo đức, thì từ lâu đã nhận ra chúng chẳng phải thứ không thể thiếu, và đã rút chúng khỏi lưu hành.

Khi đoàn tàu lăn bánh rời ga, trí tưởng tượng hay lo của Thê-ô-đô-rích buộc tội ông đang toả ra một mùi chuồng ngựa thoang thoảng, và có khi còn đang phô ra một hai cọng rơm mốc trên bộ quần áo vốn lúc nào cũng chải chuốt cẩn thận. May sao người duy nhất cùng toa, một quý bà trạc tuổi ông, có vẻ thiên về ngủ hơn là soi mói. Tàu sẽ không dừng cho tới tận ga cuối, còn chừng một giờ nữa. Toa tàu lại thuộc kiểu cũ, không thông với hành lang, nên chẳng có hành khách nào khác có thể xen vào chốn nửa riêng tư của Thê-ô-đô-rích.

Thế mà tàu vừa đạt tốc độ bình thường, ông đã miễn cưỡng nhưng rất rõ ràng nhận ra rằng mình không ở một mình với bà khách đang ngủ. Thậm chí ông không ở một mình ngay trong quần áo của chính mình. Một chuyển động âm ấm, lổn nhổn bò trên da thịt đã tố giác sự có mặt không mong muốn và vô cùng đáng giận, vô hình mà nhức nhối, của một con chuột đi lạc. Rõ ràng nó đã lao vào chỗ ẩn náu hiện giờ trong lúc thắng yên cho con ngựa.

Những cú dậm chân lén lút, những cái rũ người, những cú cấu véo loạn xạ đều không đuổi được kẻ đột nhập, mà phương châm của nó, xem ra, là càng lên cao càng tốt. Người chủ hợp pháp của bộ quần áo ngả lưng vào nệm ghế, cố mau chóng nghĩ ra cách chấm dứt tình trạng hai chủ sở hữu này. Không thể nào chịu đựng thêm cả một tiếng đồng hồ trong cái vị thế khủng khiếp làm nhà trọ cho lũ chuột lang thang. Trí tưởng tượng của ông đã kịp nhân đôi số lượng quân xâm lược. Mặt khác, chẳng có cách nào nhẹ nhàng hơn việc cởi bớt quần áo mới giúp ông thoát khỏi kẻ hành hạ. Mà cởi đồ trước mặt một quý bà, dù với mục đích đáng khen đến đâu, cũng là một ý nghĩ khiến hai vành tai ông nóng ran lên vì xấu hổ cùng cực. Trước mặt phái đẹp, chưa bao giờ ông dám để lộ ra dù chỉ một đôi tất lưới.

Nhưng mà, quý bà trong trường hợp này xem ra đang ngủ say, ngủ yên ổn. Còn con chuột thì hình như đang cố nhồi cả một năm du ngoạn vào mấy phút hăng hái. Nếu thuyết luân hồi có chút sự thật nào, thì con chuột này kiếp trước chắc chắn phải là hội viên câu lạc bộ leo núi. Đôi khi, vì hăng quá, nó trượt chân, tuột xuống chừng một đốt ngón tay. Và rồi, vì sợ, hay nhiều phần hơn là vì cáu, nó cắn.

Thê-ô-đô-rích bị dồn tới bước liều lĩnh nhất đời mình. Mặt đỏ tía như củ dền, mắt canh chừng người bạn đồng hành đang ngủ trong nỗi khổ sở cực độ, ông nhanh nhẹn và không một tiếng động buộc hai đầu tấm chăn du lịch của mình vào hai giá để hành lý hai bên toa, để một tấm màn che dày buông ngang khoang tàu. Trong cái phòng thay đồ chật hẹp vừa ứng biến ra ấy, ông hối hả cuống cuồng gỡ một phần bản thân mình và toàn bộ con chuột ra khỏi những lớp vải dạ và vải pha len bao quanh.

Con chuột vừa được gỡ ra liền nhảy một cú điên cuồng xuống sàn. Cùng lúc ấy tấm chăn tuột cả hai đầu dây buộc, cũng rơi xuống đánh phịch một tiếng thót tim. Và gần như ngay lập tức, người đang ngủ tỉnh dậy, mở mắt ra. Bằng một động tác còn nhanh hơn cả con chuột, Thê-ô-đô-rích vồ lấy tấm chăn, kéo những nếp chăn rộng thùng thình lên tận cằm che tấm thân đã bị tháo dỡ của mình, rồi sụp xuống ở góc toa đằng xa. Máu chạy rần rật, đập thình thịch trong mạch máu ở cổ và trán, trong lúc ông câm lặng chờ dây báo động bị giật.

Thế nhưng quý bà chỉ lặng lẽ nhìn chằm chằm người bạn đồng hành đang quấn mình kỳ quặc. Bà đã thấy được bao nhiêu, Thê-ô-đô-rích tự hỏi, và dù sao đi nữa thì bà nghĩ cái quái gì về tư thế hiện giờ của ông?

— Tôi nghĩ là tôi bị cảm lạnh. — Ông liều mạng nói.

— Thật thế ư, tôi rất tiếc. — Bà đáp. — Tôi vừa định nhờ ông mở cái cửa sổ này.

— Tôi đoán là sốt rét. — Ông nói thêm, răng hơi va vào nhau lập cập, vì sợ thì ít mà vì muốn củng cố giả thuyết của mình thì nhiều.

— Trong túi hành lý của tôi có ít rượu mạnh, nếu ông vui lòng với lấy xuống giúp tôi. — Người bạn đồng hành nói.

— Không đời nào... Ý tôi là, tôi không bao giờ uống gì để chữa bệnh ấy. — Ông tha thiết cam đoan.

— Chắc là ông bị nhiễm ở xứ nhiệt đới?

Mối quen biết của Thê-ô-đô-rích với xứ nhiệt đới chỉ giới hạn ở món quà hằng năm là một hòm trà từ một ông chú bên Tích Lan gửi về, nên ông cảm thấy ngay cả bệnh sốt rét cũng đang tuột khỏi tay mình. Liệu có thể tiết lộ thực trạng cho bà biết dần dần, từng chút một được không, ông tự hỏi.

— Bà có sợ chuột không? — Ông liều hỏi, mặt càng đỏ tía hơn, nếu còn đỏ hơn được nữa.

— Không, trừ khi chúng kéo đến cả đàn, như cái đàn chuột đã ăn thịt ông giám mục Hát-tô ngày xưa. Sao ông lại hỏi thế?

— Lúc nãy có một con chuột bò vào trong quần áo tôi. — Thê-ô-đô-rích nói, bằng một giọng chẳng còn giống giọng mình. — Tình cảnh hết sức khó xử.

— Hẳn là thế, nếu ông mặc quần áo chật. — Bà nhận xét. — Nhưng chuột có những quan niệm kỳ lạ về sự thoải mái.

— Tôi phải đuổi nó ra trong lúc bà ngủ. — Ông nói tiếp. Rồi nuốt khan một cái, ông nói thêm: — Chính việc đuổi nó ra đã khiến tôi ra nông nỗi... nông nỗi này.

— Chắc là bỏ đi một con chuột nhỏ thì không làm người ta cảm lạnh được đâu. — Bà kêu lên, với một vẻ bông đùa mà Thê-ô-đô-rích cho là đáng ghê tởm.

Rõ ràng bà đã nhận ra phần nào tình cảnh khốn khổ của ông, và đang thích thú trước sự bối rối của ông. Toàn bộ máu trong người ông như đã tập trung cả lại thành một cơn đỏ mặt duy nhất. Một nỗi nhục nhã tột cùng, còn tệ hơn hàng vạn con chuột, bò lên bò xuống khắp linh hồn ông. Rồi khi lý trí bắt đầu lên tiếng, nỗi kinh hoàng thuần tuý thế chỗ cho nỗi nhục. Mỗi phút trôi qua, đoàn tàu lại lao gần hơn tới cái ga cuối đông đúc nhộn nhịp, nơi hàng chục cặp mắt tò mò sẽ thay cho cặp mắt duy nhất đang làm ông tê liệt, từ góc toa bên kia nhìn sang.

Chỉ còn một cơ hội mong manh, tuyệt vọng, mà mấy phút tới sẽ quyết định. Người bạn đồng hành có thể lại chìm vào một giấc ngủ phúc lành. Nhưng từng phút đập thình thịch trôi qua, cơ hội ấy cũng vơi dần. Những cái liếc trộm Thê-ô-đô-rích thỉnh thoảng ném sang bà chỉ cho thấy một vẻ tỉnh táo không chớp mắt.

— Tôi nghĩ chắc sắp tới nơi rồi. — Một lát sau bà nhận xét.

Thê-ô-đô-rích đã ngày càng kinh hãi nhận ra những dãy nhà nhỏ xấu xí cứ lặp đi lặp lại, báo hiệu chuyến đi sắp kết thúc. Câu nói ấy như một hiệu lệnh. Giống một con thú bị săn đuổi phóng ra khỏi chỗ nấp, lao điên cuồng về một chốn an toàn tạm bợ khác, ông hất tấm chăn sang một bên, cuống cuồng vật lộn chui vào bộ quần áo xốc xếch. Ông lờ mờ thấy những nhà ga ngoại ô buồn tẻ vùn vụt lướt qua cửa sổ, thấy một cảm giác nghẹn thắt, đập thình thịch trong cổ họng và tim, và một sự im lặng băng giá ở cái góc mà ông không dám nhìn tới.

Rồi khi ông ngả người xuống ghế, quần áo chỉnh tề và gần như mê sảng, thì đoàn tàu chậm dần, bò những vòng bánh cuối cùng, và người đàn bà lên tiếng:

— Ông có vui lòng gọi giúp tôi một người khuân vác để đưa tôi lên xe ngựa không? Ông đang không được khoẻ mà tôi lại làm phiền, thật ngại quá. Nhưng mù loà thì ra đến nhà ga là người ta chẳng tự xoay xở được gì.

— Hết —