Con dê của ông Xơ-ganh

Gửi anh Pi-e Gờ-ranh-goa, nhà thơ trữ tình ở Pa-ri.

Anh thì muôn đời vẫn thế, anh Gờ-ranh-goa tội nghiệp của tôi ơi!

Sao lại thế! Người ta mời anh viết mục phiếm luận cho một tờ báo tử tế ở Pa-ri, thế mà anh dám từ chối… Nhìn lại mình đi, anh chàng khốn khổ! Nhìn cái áo chẽn thủng lỗ chỗ, cái quần tơi tả, cái mặt gầy gò kêu đói kia kìa. Mê những vần thơ đẹp thì ra nông nỗi này đấy! Mười năm tận tuỵ hầu hạ thần thơ ca, anh được chừng ấy đấy… Rốt cuộc anh không thấy xấu hổ à?

Thì cứ nhận viết báo đi, đồ ngốc! Nhận viết báo đi! Anh sẽ kiếm được những đồng bạc trắng đẹp đẽ, sẽ có chỗ ngồi ăn thường xuyên ở hàng ăn sang trọng, và những đêm diễn ra mắt, anh có thể vênh vang với cái lông chim mới cắm trên mũ…

Không à? Anh không muốn à? Anh muốn được tự do theo ý mình tới cùng à… Thế thì, nghe thử chuyện con dê của ông Xơ-ganh đây. Rồi anh sẽ thấy muốn sống tự do thì được gì.

Ông Xơ-ganh chẳng bao giờ gặp may với những con dê của mình.

Con nào ông cũng mất theo cùng một kiểu. Một buổi sáng đẹp trời, chúng giật đứt dây, bỏ lên núi, và trên ấy chó sói ăn thịt chúng. Cả những cái vuốt ve của chủ, cả nỗi sợ chó sói, chẳng gì giữ chúng lại được. Nghe đâu đó là giống dê ưa độc lập, muốn bằng mọi giá được hưởng gió trời và tự do.

Ông Xơ-ganh hiền lành chẳng hiểu gì tính nết bầy dê của mình, buồn rầu lắm. Ông bảo:

– Thôi hết rồi. Dê ở nhà mình thấy buồn chán, mình sẽ chẳng giữ được con nào.

Thế nhưng ông không nản. Sau khi mất sáu con dê y như nhau, ông mua con thứ bảy. Có điều lần này ông chịu khó chọn một con thật non, để nó dễ quen ở nhà mình hơn.

Ôi, anh Gờ-ranh-goa ơi, con dê nhỏ của ông Xơ-ganh mới xinh làm sao! Xinh làm sao với đôi mắt hiền dịu, chòm râu như râu anh hạ sĩ, đôi móng đen bóng, cặp sừng có vằn và bộ lông trắng dài phủ xuống như tấm áo choàng! Đáng yêu gần bằng con dê nhỏ của cô Ét-mê-ran-đa, anh còn nhớ chứ, anh Gờ-ranh-goa? Lại còn ngoan ngoãn, quấn người, đứng yên cho vắt sữa, chẳng bao giờ thò chân vào bát. Một con dê nhỏ đáng yêu hết chỗ nói…

Sau nhà, ông Xơ-ganh có một mảnh vườn rào quanh bằng bụi táo gai. Ông thả cô khách trọ mới vào đấy. Ông buộc nó vào một cái cọc, ở chỗ đẹp nhất của bãi cỏ, chịu khó để dây thật dài, và thỉnh thoảng lại ra xem nó có ổn không. Con dê thấy mình sung sướng lắm, gặm cỏ ngon lành đến nỗi ông Xơ-ganh mừng rơn.

Ông già tội nghiệp nghĩ bụng:

– Rốt cuộc cũng có một con không thấy buồn khi ở nhà mình!

Ông Xơ-ganh lầm. Con dê của ông thấy buồn.

Một hôm, nó nhìn lên núi mà nghĩ:

– Ở trên ấy chắc là thích lắm! Được nhảy nhót trong đám thạch nam, không có cái dây chết tiệt cứa sầy cổ thì sướng biết bao!… Gặm cỏ trong vườn rào thì để cho lừa, cho bò. Còn dê thì phải có chỗ rộng.

Từ lúc ấy, cỏ trong vườn đối với nó nhạt thếch. Nó sinh buồn. Nó gầy đi, sữa cạn dần. Trông nó suốt ngày giằng sợi dây, đầu quay về phía núi, cánh mũi phập phồng, kêu “be… be…” buồn bã, thật đến tội.

Ông Xơ-ganh thấy rõ là con dê có chuyện gì, nhưng không biết là chuyện gì… Một buổi sáng, ông vừa vắt sữa xong thì con dê quay lại, nói với ông bằng tiếng thổ âm:

– Ông Xơ-ganh ơi, nghe tôi nói này. Ở nhà ông tôi buồn héo cả người, ông cho tôi lên núi đi.

– Trời đất ơi!… Cả nó nữa! Ông Xơ-ganh kêu lên, sững sờ, đánh rơi cả bát sữa. Rồi ông ngồi xuống cỏ bên cạnh con dê:

– Sao thế, Bờ-lăng-két, mày muốn bỏ tao à?

Bờ-lăng-két đáp:

– Vâng, ông Xơ-ganh ạ.

– Ở đây thiếu cỏ cho mày ăn à?

– Ồ, không đâu, ông Xơ-ganh ạ.

– Hay là tao buộc mày ngắn quá? Mày có muốn tao nối dài dây ra không?

– Không cần đâu, ông Xơ-ganh ạ.

– Thế thì mày cần gì? Mày muốn gì nào?

– Tôi muốn lên núi, ông Xơ-ganh ạ.

– Nhưng con khốn khổ kia, mày không biết trên núi có chó sói à… Nó đến thì mày làm thế nào?…

– Tôi sẽ húc cho nó mấy sừng, ông Xơ-ganh ạ.

– Chó sói nó coi sừng của mày ra gì. Nó đã ăn thịt của tao những con dê sừng còn ghê gớm hơn mày nhiều… Mày nhớ chứ, con Rơ-nốt già tội nghiệp ở đây năm ngoái ấy? Một con dê cái cừ khôi, khoẻ và dữ như dê đực. Nó đánh nhau với sói suốt cả đêm… rồi đến sáng, sói ăn thịt nó.

– Khổ thân! Tội nghiệp con Rơ-nốt!… Nhưng chẳng sao đâu, ông Xơ-ganh ạ, ông cứ cho tôi lên núi.

Ông Xơ-ganh than:

– Lạy Chúa lòng lành!… Người ta làm gì bầy dê của tôi thế này? Lại thêm một con sắp bị sói ăn thịt… Không, không được… Tao sẽ cứu mày dù mày không muốn, đồ hư thân! Sợ mày giật đứt dây, tao sẽ nhốt mày vào chuồng, mày sẽ ở trong đó mãi mãi.

Nói xong, ông Xơ-ganh bế con dê vào một cái chuồng tối om, khoá cửa hai vòng. Khốn thay, ông lại quên cái cửa sổ, và ông vừa quay lưng đi là cô bé đã trốn mất…

Anh cười đấy à, anh Gờ-ranh-goa? Phải rồi, tôi biết mà. Anh đứng về phe lũ dê, chống lại ông Xơ-ganh hiền lành… Để rồi xem lát nữa anh còn cười được không.

Khi con dê trắng lên tới núi, cả núi say mê sung sướng. Chưa bao giờ những cây thông già được thấy cái gì xinh đến thế. Người ta đón nó như đón một bà hoàng nhỏ. Những cây dẻ cúi rạp xuống đất để vuốt ve nó bằng đầu cành. Những bụi kim tước vàng mở lối cho nó đi, toả hương thơm hết sức mình. Cả ngọn núi mở hội mừng nó.

Anh thử nghĩ xem, anh Gờ-ranh-goa, con dê của chúng ta sung sướng biết chừng nào! Không còn dây, không còn cọc… chẳng còn gì ngăn nó nhảy nhót, gặm cỏ tuỳ thích… Ở đó mới gọi là cỏ chứ! Cao ngập quá đầu sừng, anh bạn ạ!… Mà cỏ gì nhé! Thơm ngon, mảnh mai, lá có răng cưa, gồm cả nghìn thứ cây… Khác hẳn đám cỏ trong vườn rào. Còn hoa nữa chứ!… Những bông hoa chuông to màu xanh, những bông mao địa hoàng màu tím đỏ đài dài, cả một rừng hoa dại ứ đầy nhựa ngọt làm say người!…

Con dê trắng ngây ngất như say rượu, lăn mình trong đám hoa, bốn vó chổng lên trời, lăn lông lốc xuống các sườn dốc, lẫn với lá rụng và hạt dẻ… Rồi bỗng nó bật dậy đứng trên bốn chân. Hấp! Nó lao đi, đầu chúi về phía trước, qua những bụi rậm, những lùm cây, lúc trên một mỏm đá, lúc dưới đáy khe sâu, trên cao, dưới thấp, khắp mọi nơi… Cứ như là có tới mười con dê của ông Xơ-ganh ở trên núi vậy.

Ấy là vì nó chẳng sợ gì cả, cô Bờ-lăng-két ấy mà.

Nó nhảy một bước qua những dòng thác lớn, bụi nước và bọt tung toé lên người. Thế là, ướt sũng từ đầu tới chân, nó đến nằm dài trên một phiến đá phẳng nào đó, phơi mình cho nắng hong khô… Có lần, đi ra mép một cao nguyên, miệng ngậm một nhành hoa đậu kim, nó nhìn thấy dưới kia, tít dưới đồng bằng, ngôi nhà của ông Xơ-ganh với mảnh vườn rào phía sau. Nó cười chảy cả nước mắt.

Nó nói:

– Bé tí tẹo! Sao trước đây mình lại chịu ở được trong cái chỗ ấy nhỉ?

Tội nghiệp con bé! Thấy mình đứng cao như thế, nó tưởng mình ít ra cũng to bằng cả thế gian…

Tóm lại, đó là một ngày tuyệt vời với con dê của ông Xơ-ganh. Khoảng giữa trưa, đang chạy ngang chạy dọc, nó lạc vào một đàn sơn dương đang nhai ngấu nghiến một cây nho dại. Cô nàng chạy nhảy mặc áo trắng của chúng ta làm cả đàn xôn xao. Người ta nhường cho nó chỗ tốt nhất bên cây nho, và các chàng đều hết sức ga lăng… Nghe đâu, chuyện này chỉ anh với tôi biết thôi nhé, anh Gờ-ranh-goa, có một chàng sơn dương trẻ lông đen may mắn được Bờ-lăng-két để mắt tới. Đôi tình nhân lạc nhau vào rừng một hai giờ đồng hồ. Anh muốn biết họ nói gì với nhau thì cứ đi hỏi những dòng suối lắm chuyện đang chảy khuất dưới lớp rêu ấy.

Bỗng gió trở lạnh. Ngọn núi chuyển sang màu tím. Trời đã về chiều…

– Đã tối rồi sao! Con dê nhỏ nói, và nó dừng lại, rất đỗi ngạc nhiên.

Dưới kia, đồng ruộng chìm trong sương. Mảnh vườn rào của ông Xơ-ganh khuất dần trong làn sương mù, ngôi nhà nhỏ chỉ còn thấy mái với một ít khói. Nó nghe tiếng nhạc đeo cổ của một đàn gia súc đang được lùa về, và thấy lòng buồn rười rượi… Một con chim cắt bay về tổ, sượt cánh qua người nó. Nó giật mình… Rồi có tiếng hú vang trong núi:

– Hú! Hú!

Nó nghĩ đến chó sói. Suốt cả ngày, cô nàng dại dột chẳng hề nghĩ tới… Cùng lúc ấy, một tiếng tù và vang lên rất xa dưới thung lũng. Đó là ông Xơ-ganh tốt bụng đang cố gắng lần cuối.

– Hú! Hú!… Con sói tru lên.

– Về đi! Về đi!… Tiếng tù và gọi.

Bờ-lăng-két muốn trở về. Nhưng nhớ đến cái cọc, sợi dây, hàng rào quanh vườn, nó nghĩ giờ đây nó không thể quen lại với cuộc sống ấy được nữa, thà ở lại còn hơn.

Tiếng tù và không vang lên nữa…

Con dê nghe sau lưng có tiếng lá sột soạt. Nó quay lại và thấy trong bóng tối hai cái tai ngắn dựng đứng, với hai con mắt sáng quắc… Chính là con sói.

To lớn, bất động, ngồi chồm hỗm trên hai chân sau, nó ở đó, ngắm nghía con dê trắng nhỏ và nếm trước bữa ngon. Biết chắc thế nào cũng ăn được con dê, con sói chẳng vội vàng gì. Chỉ đến khi con dê quay lại, nó mới cười một tràng độc ác:

– Ha! Ha! Con dê nhỏ của ông Xơ-ganh đây mà.

Và nó đưa cái lưỡi to đỏ lòm liếm quanh mép.

Bờ-lăng-két thấy mình thế là hết… Có lúc, nhớ lại chuyện con Rơ-nốt già đã đánh nhau suốt đêm để rồi sáng ra vẫn bị ăn thịt, nó nghĩ có lẽ để cho sói ăn ngay đi thì hơn. Rồi nó nghĩ lại, đứng vào thế thủ, đầu cúi xuống, sừng chĩa ra phía trước, đúng là một con dê dũng cảm của ông Xơ-ganh… Không phải nó mong giết được sói, dê đâu có giết được sói, mà chỉ để xem nó có cầm cự được lâu bằng con Rơ-nốt hay không…

Thế là con quái vật xông tới, và đôi sừng nhỏ bắt đầu nhảy múa.

Ôi, con dê nhỏ gan dạ, nó mới chiến đấu hăng hái làm sao! Hơn mười lần, tôi không nói dối đâu, anh Gờ-ranh-goa, nó buộc con sói phải lùi lại để lấy hơi. Trong những phút ngừng chiến ngắn ngủi ấy, cô nàng tham ăn vội vàng bứt thêm một ngọn cỏ yêu quý, rồi lại quay vào trận, miệng còn đầy cỏ… Cứ thế suốt cả đêm. Thỉnh thoảng, con dê của ông Xơ-ganh nhìn những vì sao nhảy múa trên bầu trời trong vắt, và tự nhủ:

– Ôi! Miễn sao mình cầm cự được đến sáng…

Những vì sao lần lượt tắt. Bờ-lăng-két húc càng mạnh, con sói cắn càng dữ… Một vệt sáng nhợt nhạt hiện lên ở chân trời… Tiếng gà gáy khàn khàn vọng lên từ một trang trại.

– Rốt cuộc rồi! Con vật tội nghiệp nói, nó chỉ còn chờ trời sáng để chết. Và nó nằm dài xuống đất trong bộ lông trắng đẹp đẽ đã loang lổ vết máu…

Bấy giờ con sói mới lao vào con dê nhỏ và ăn thịt nó.

Thôi, chào anh, Gờ-ranh-goa!

Câu chuyện anh vừa nghe không phải chuyện tôi bịa ra đâu. Nếu có bao giờ anh tới xứ Pờ-rô-văng-xơ, những người làm ruộng ở đây sẽ thường kể cho anh nghe, bằng tiếng địa phương, chuyện con dê của ông Xơ-ganh đã đánh nhau với sói suốt cả đêm, rồi đến sáng thì sói ăn thịt nó.

Anh nghe rõ chưa, anh Gờ-ranh-goa:

Rồi đến sáng thì sói ăn thịt nó.

— Hết —