Con ếch nhảy lừng danh hạt Ca-la-vê-rát

Theo lời nhờ của một người bạn viết thư từ miền Đông sang, tôi tìm tới nhà lão Xai-mơn Uy-lơ, một ông già hiền lành mà lắm lời, để hỏi thăm về bạn của bạn tôi, tên là Lê-ô-ni-đát Xmai-li. Kết quả cuộc thăm hỏi ấy, tôi xin kể lại dưới đây.

Tôi ngờ ngợ rằng chẳng có ai tên là Lê-ô-ni-đát Xmai-li cả, rằng bạn tôi chưa từng quen người nào như thế. Anh ta chỉ đoán rằng nếu tôi hỏi lão Uy-lơ về cái tên ấy, lão sẽ nhớ ngay tới gã Gim Xmai-li khét tiếng của lão, rồi lão sẽ xắn tay vào việc, kể cho tôi nghe một chuyện cũ về gã, dài dằng dặc, lê thê, chán đến chết, mà chẳng giúp gì được cho tôi. Nếu đó đúng là ý đồ của bạn tôi, thì anh ta đã thành công mỹ mãn.

Tôi tìm thấy Xai-mơn Uy-lơ đang ngủ gà ngủ gật, ngồi rất êm ái bên cái lò sưởi trong phòng rượu của một quán trọ xiêu vẹo, ở cái trại đào vàng đã tàn tạ tên là Ên-giơn. Tôi để ý thấy lão béo, đầu hói, gương mặt bình thản toát lên vẻ hiền hậu, chất phác rất dễ mến. Lão tỉnh dậy, chào tôi một câu. Tôi nói với lão rằng một người bạn nhờ tôi hỏi thăm về một người bạn thân thời thơ ấu của anh ấy, tên là Lê-ô-ni-đát Xmai-li, mục sư Lê-ô-ni-đát Xmai-li, một nhà truyền giáo trẻ, nghe nói có thời sống ở trại Ên-giơn. Tôi nói thêm, nếu ông Uy-lơ cho tôi biết được chút gì về mục sư Lê-ô-ni-đát Xmai-li này, thì tôi mang ơn ông lắm.

Xai-mơn Uy-lơ dồn tôi vào một góc, lấy cái ghế của lão chặn lối ra, rồi ngồi xuống và tuôn một mạch câu chuyện đều đều mà tôi kể lại sau đây. Lão không hề mỉm cười, không hề nhíu mày, giọng lão không hề đổi khác cái điệu êm ả, đều đều lão đã lấy từ câu đầu tiên. Lão không để lộ chút hào hứng nào. Nhưng suốt cả câu chuyện dài bất tận ấy, có một mạch nghiêm trang, thành thật đến lạ, khiến tôi thấy rõ rằng lão chẳng hề nghĩ chuyện của mình có gì buồn cười hay lố bịch. Trái lại, lão coi đó là chuyện hệ trọng, và lão phục hai nhân vật chính như phục những bậc thiên tài trong nghề mưu mẹo. Tôi để mặc lão kể theo kiểu của lão, không ngắt lời lần nào.

“Mục sư Lê-ô-ni-đát à? Hừm, mục sư Lê... À, có một gã ở đây, hồi trước, tên là Gim Xmai-li. Hồi mùa đông năm bốn chín, hay có khi là mùa xuân năm năm mươi, tôi không nhớ thật chính xác. Tôi nghĩ là năm này hay năm kia là vì tôi nhớ cái máng dẫn nước lớn chưa làm xong khi hắn mới tới trại. Mà thôi, dù sao đi nữa, hắn là cái gã kỳ cục nhất mà anh từng thấy, chuyện gì xảy ra hắn cũng đòi đánh cược, miễn là kiếm được người chịu đặt cửa bên kia. Còn nếu không kiếm được thì hắn đổi phe. Người ta thích bên nào thì hắn cũng chịu bên còn lại, chỉ cần có vụ cược là hắn vừa lòng.

Ấy thế mà hắn lại hên, hên lạ lùng. Hầu như lần nào hắn cũng thắng. Hắn lúc nào cũng sẵn sàng, rình một cơ hội. Anh không thể nhắc tới bất cứ chuyện gì mà gã ấy không đòi đánh cược, và anh muốn chọn cửa nào cũng được, như tôi vừa kể. Có đua ngựa, thì đua xong anh sẽ thấy hắn hoặc rủng rỉnh tiền, hoặc cháy túi. Có chó cắn nhau, hắn cược. Có mèo cào nhau, hắn cược. Có gà chọi, hắn cược. Mà này, có hai con chim đậu trên hàng rào, hắn cũng cược với anh xem con nào bay trước. Có buổi giảng đạo ngoài trời, hắn đến đều đặn để cược cho mục sư Uốc-cơ, người mà hắn cho là giảng hay nhất vùng này, mà đúng là như thế thật, lại là người tốt nữa.

Hắn mà thấy một con bọ ngựa bò đi đâu, hắn sẽ cược với anh xem nó mất bao lâu mới tới được, tới được cái chỗ nó định tới ấy. Mà anh nhận cược thì hắn sẽ lẽo đẽo theo con bọ ngựa ấy tới tận Mê-hi-cô, kỳ cho ra nó định đi đâu và đi đường mất bao lâu. Bọn con trai ở đây khối đứa từng gặp lão Xmai-li ấy, kể cho anh nghe được. Hắn chẳng nề hà gì, cái gì hắn cũng cược, cái gã quỷ sứ.

Có lần vợ mục sư Uốc-cơ ốm nặng, nằm liệt một dạo dài, tưởng chừng không cứu nổi. Thế rồi một buổi sáng, ông mục sư bước vào, Xmai-li liền hỏi bà nhà dạo này thế nào. Ông bảo bà đỡ nhiều rồi, đội ơn Chúa nhân từ vô lượng, bà khá lên nhanh lắm, nhờ ơn Trời thế nào bà cũng khoẻ lại. Xmai-li chẳng kịp nghĩ ngợi gì, buột ngay miệng: ‘Thế thì tôi cược hai đô rưỡi là bà ấy không qua khỏi.’

Cái lão Xmai-li ấy có một con ngựa cái. Bọn con trai gọi nó là con ngựa mười lăm phút, nhưng đó chỉ là nói đùa thôi, anh biết đấy, vì dĩ nhiên nó chạy nhanh hơn thế. Thế mà hắn vẫn thắng tiền nhờ con ngựa ấy, dù nó chậm rì, lúc nào cũng mắc bệnh suyễn, hay bệnh toi, hay bệnh lao, hay cái bệnh gì đại loại thế. Người ta thường cho nó chạy trước hai ba trăm thước, rồi vượt qua nó giữa chừng. Nhưng lần nào tới đoạn cuối đường đua, nó cũng nổi cơn hăng máu, liều mạng, rồi cứ thế nhảy cẫng, chân nọ đá chân kia, khua bốn vó tứ tung, khi thì vung lên trời, khi thì quẹt ra tận hàng rào. Nó tung bụi mù mịt, mỗi lúc một nhiều, ho hen, hắt hơi, khịt mũi ầm ĩ, mỗi lúc một to. Và lần nào cũng vậy, nó về tới đích trước đúng một cái cổ ngựa, tính được sát tới mức ấy.

Hắn lại còn có một con chó bun con, bé tí. Nhìn nó, anh sẽ nghĩ nó chẳng đáng một xu, chỉ biết nằm ườn ra đấy, mặt mũi khó ưa, rình dịp ăn vụng. Nhưng hễ có người đặt tiền vào nó là nó thành con chó khác hẳn. Cái hàm dưới của nó bắt đầu chìa ra như mũi một chiếc tàu thuỷ, hàm răng nó nhe ra, sáng loáng như lò lửa. Con chó kia có thể xông vào nó, bắt nạt nó, cắn nó, quăng nó qua vai hai ba lần, mà An-đơ-ru Giác-xơn, tên con chó con là thế, An-đơ-ru Giác-xơn vẫn cứ làm như nó bằng lòng lắm, như nó chẳng mong gì hơn. Còn tiền cược bên kia thì cứ gấp đôi, gấp đôi mãi, cho tới khi chẳng ai còn đồng nào để đặt. Đến lúc ấy, đột nhiên nó ngoạm đúng vào khớp chân sau của con chó kia, rồi cứ thế ngậm cứng. Không phải nhai đâu, anh hiểu không, chỉ ngậm chặt và đeo đấy thôi, cho tới khi bên kia chịu thua, dù có phải đeo cả năm.

Xmai-li lần nào cũng thắng nhờ con chó ấy. Cho đến một hôm, hắn cho nó đấu với một con chó không có chân sau, vì chân sau nó đã bị lưỡi cưa tròn cưa mất. Khi cuộc đấu đã kéo dài đủ, tiền đã đặt hết, An-đơ-ru Giác-xơn lao tới định ngoạm vào cái chỗ quen thuộc của nó. Nó nhận ra ngay là mình bị lừa, rằng con chó kia đã chặn đứng nó, có thể nói như vậy. Trông nó có vẻ ngạc nhiên, rồi có vẻ nản lòng, và nó không cố gắng giành thắng nữa, thế là nó bị đánh cho tơi tả. Nó nhìn Xmai-li một cái, như muốn nói rằng tim nó tan nát rồi, và đó là lỗi của hắn, ai lại đi cho nó đấu với một con chó không có chân sau để nó ngoạm, mà đó là chỗ trông cậy chính của nó khi đánh nhau. Rồi nó khập khiễng đi ra một quãng, nằm xuống, và chết.

Con chó con tốt lắm, cái thằng An-đơ-ru Giác-xơn ấy. Giá nó sống thì nó đã làm nên danh tiếng rồi, vì nó có tố chất, nó có thiên tài. Tôi biết mà, vì nó có được mấy cơ hội đâu, vậy mà một con chó đánh được như nó trong hoàn cảnh ấy, không có tài thì vô lý. Mỗi lần nghĩ tới trận đấu cuối cùng của nó, và cái cách nó kết thúc, tôi lại thấy thương.

Rồi, cái lão Xmai-li ấy còn nuôi chó săn chuột, gà chọi, mèo đực, đủ các thứ như thế, nhiều tới mức anh chẳng được yên. Anh mang con gì tới cược với hắn, hắn cũng có con để đấu lại. Một hôm hắn bắt được một con ếch, đem về nhà, bảo là hắn tính dạy dỗ nó. Thế là suốt ba tháng hắn chẳng làm gì khác, chỉ ngồi ngoài sân sau dạy con ếch ấy nhảy. Và anh cứ tin đi, hắn dạy được nó thật.

Hắn búng nhẹ vào đít nó một cái, thế là ngay lập tức anh thấy con ếch quay tít trên không như cái bánh vòng, lộn một vòng, mà lấy đà tốt thì có khi lộn hai vòng, rồi đáp xuống bằng bốn chân, ngay ngắn đâu ra đấy, y như con mèo. Hắn còn luyện cho nó bắt ruồi, luyện đều đặn ngày này qua ngày khác, tới mức hễ nó nhìn thấy con ruồi nào là y như rằng nó tóm được con ấy. Xmai-li bảo con ếch chỉ cần được học hành, thế là nó làm được gần như mọi thứ, và tôi tin hắn.

Này nhé, chính mắt tôi đã thấy hắn đặt Đa-ni-en Uếp-xtơ xuống ngay chỗ sàn nhà này đây, Đa-ni-en Uếp-xtơ là tên con ếch. Hắn hô to: ‘Ruồi kìa, Đa-ni-en, ruồi kìa!’ Thế là chưa kịp chớp mắt, nó đã bật thẳng lên, đớp gọn một con ruồi đậu trên quầy kia, rồi rơi bịch xuống sàn, nặng như một cục bùn. Xong nó đưa chân sau lên gãi gãi bên đầu, thản nhiên như thể nó chẳng biết mình vừa làm điều gì hơn mọi con ếch khác. Anh chưa bao giờ thấy con ếch nào khiêm tốn, thật thà như nó, dù nó tài giỏi đến thế.

Còn khi thi nhảy xa đàng hoàng, sòng phẳng, trên đất bằng, thì nó nhảy một phát xa hơn bất cứ con vật nào cùng giống mà anh từng thấy. Nhảy xa trên đất bằng là sở trường của nó, anh hiểu không. Nói tới chuyện ấy thì Xmai-li sẵn sàng đặt tiền cho nó chừng nào trong túi còn một đồng xu. Xmai-li hãnh diện về con ếch của hắn khủng khiếp, mà cũng đáng hãnh diện thật, vì những người đã đi đây đi đó, đi khắp mọi nơi, đều bảo nó hơn đứt mọi con ếch họ từng thấy.

Rồi, Xmai-li nhốt con vật trong một cái hộp nhỏ bằng nan, thỉnh thoảng hắn mang nó ra phố, rình người cược. Một hôm có một gã, một người lạ mới đến trại, gặp hắn đang cầm cái hộp, và hỏi:

‘Trong hộp của ông có cái gì thế nhỉ?’

Xmai-li đáp, ra vẻ dửng dưng: ‘Có khi là con vẹt, có khi là con chim hoàng yến, nhưng không phải đâu, chỉ là con ếch thôi.’

Gã kia cầm lấy cái hộp, nhìn kỹ, xoay qua xoay lại, rồi nói: ‘Hừm, đúng là con ếch thật. Thế nó giỏi được cái gì?’

Xmai-li đáp, nhẹ nhàng, thản nhiên: ‘À, tôi nghĩ nó giỏi được mỗi một việc thôi. Nó nhảy xa hơn bất cứ con ếch nào ở hạt Ca-la-vê-rát này.’

Gã kia lại cầm cái hộp, nhìn thêm một lượt nữa, thật lâu, thật kỹ, rồi trả lại cho Xmai-li, và nói, giọng chậm rãi, rành rọt: ‘Chà, tôi chẳng thấy con ếch này có điểm gì hơn bất cứ con ếch nào khác.’

Xmai-li nói: ‘Có khi anh không thấy thật. Có khi anh rành về ếch, mà có khi anh không rành. Có khi anh có kinh nghiệm, mà có khi anh chỉ là tay nghiệp dư, nói cho đúng là thế. Dù sao thì tôi cũng có ý kiến của tôi, và tôi dám cược bốn chục đô la là nó nhảy xa hơn bất cứ con ếch nào ở hạt Ca-la-vê-rát.’

Gã kia ngẫm nghĩ một lúc, rồi nói, giọng hơi buồn buồn: ‘Chà, tôi chỉ là người lạ ở đây, mà tôi lại chẳng có con ếch nào. Chứ có con ếch thì tôi cược với ông ngay.’

Xmai-li liền nói: ‘Được thôi, được thôi! Anh cầm hộ tôi cái hộp một lát, tôi đi bắt cho anh một con ếch.’ Thế là gã kia cầm cái hộp, đặt bốn chục đô của mình bên cạnh tiền của Xmai-li, rồi ngồi xuống chờ.

Gã ngồi đó một lúc lâu, nghĩ đi nghĩ lại một mình. Rồi gã lôi con ếch ra, cạy miệng nó, lấy một cái thìa con, đổ đầy bụng nó bằng đạn chì bắn chim cút, đổ gần tới tận cằm, rồi đặt nó xuống sàn. Còn Xmai-li thì ra đầm lầy, lội lõm bõm trong bùn một hồi lâu, cuối cùng bắt được một con ếch. Hắn mang về, đưa cho gã kia, và nói:

‘Nào, anh sẵn sàng rồi thì đặt nó cạnh Đa-ni-en, hai chân trước của nó ngang hàng với chân Đa-ni-en, tôi sẽ hô.’ Rồi hắn hô: ‘Một, hai, ba, nhảy!’

Hắn và gã kia cùng búng vào đít hai con ếch. Con ếch mới nhảy phóc đi, nhanh nhẹn lắm. Còn Đa-ni-en thì rướn người lên, nhô hai vai lên, như thế này này, y như một anh người Pháp nhún vai, nhưng chẳng ăn thua gì. Nó không nhúc nhích nổi. Nó dính chặt xuống đấy, vững như nhà thờ, và nó không thể nhích được một li, cứ như bị thả neo. Xmai-li ngạc nhiên lắm, lại tức nữa, nhưng dĩ nhiên hắn chẳng hiểu có chuyện gì.

Gã kia cầm tiền, bỏ đi. Lúc ra tới cửa, gã hất ngón cái qua vai, như thế này này, chỉ về phía Đa-ni-en, rồi lại nói, chậm rãi, rành rọt: ‘Chà, tôi chẳng thấy con ếch này có điểm gì hơn bất cứ con ếch nào khác.’

Xmai-li đứng gãi đầu, nhìn xuống Đa-ni-en một hồi lâu, cuối cùng hắn nói: ‘Lạ thật, chẳng hiểu cái con ếch này nó làm sao mà hỏng việc thế. Hay là nó bị làm sao rồi? Trông nó phình phình thế nào ấy.’ Rồi hắn tóm lấy gáy Đa-ni-en, nhấc lên ước lượng, và kêu: ‘Ơ, chết cha tôi rồi, nó nặng tới năm cân!’ Hắn lộn ngược nó xuống, thế là nó ợ ra cả một vốc đạn chì đầy hai bàn tay. Lúc ấy hắn mới hiểu ra mọi chuyện, và hắn tức điên lên. Hắn đặt con ếch xuống, chạy đuổi theo gã kia, nhưng chẳng bao giờ đuổi kịp. Và...”

Tới đây, Xai-mơn Uy-lơ nghe có tiếng gọi tên lão ngoài sân trước, lão đứng dậy xem người ta cần gì. Vừa đi, lão vừa quay lại bảo tôi:

“Anh cứ ngồi yên đấy, cứ nghỉ ngơi thoải mái, tôi đi một tí là về ngay.”

Nhưng, xin phép các bạn, tôi nghĩ rằng nghe nốt lịch sử của gã lang thang tháo vát Gim Xmai-li thì cũng chẳng giúp tôi biết thêm gì về mục sư Lê-ô-ni-đát Xmai-li, nên tôi đứng dậy đi.

Ra tới cửa thì tôi gặp lão Uy-lơ cởi mở đang quay vào. Lão túm lấy khuy áo tôi mà giữ lại, rồi bắt đầu kể tiếp:

“Này, cái lão Xmai-li ấy còn có một con bò cái màu vàng, chột một mắt, chẳng có đuôi, chỉ có một mẩu cụt ngủn như quả chuối, và...”

Tuy nhiên, vì vừa không có thời gian, vừa chẳng có hứng, tôi không chờ nghe chuyện con bò cái khốn khổ kia, mà xin cáo từ.

— Hết —