Cơn ngủ gật ở phiên toà

Trong phòng xử án của toà án khu vực, một phiên toà đang diễn ra. Trên ghế bị cáo là một người đàn ông trung niên, mặt mũi hốc hác vì rượu, bị buộc tội biển thủ và làm giả giấy tờ. Viên thư ký gầy gò, ngực lép, đang đọc bản cáo trạng bằng cái giọng nam cao khe khẽ. Anh ta chẳng thèm biết đến dấu chấm dấu phẩy, và cái giọng đọc đều đều của anh ta nghe như tiếng ong vo ve hay tiếng suối róc rách. Nghe đọc như thế thì mơ màng, hồi tưởng, ngủ là hay nhất… Các thẩm phán, các bồi thẩm và công chúng đều ủ rũ vì buồn chán… Im lặng. Chỉ thỉnh thoảng mới vọng tới tiếng bước chân đều đều của ai đó từ hành lang dành cho thẩm phán, hay tiếng một ông bồi thẩm vừa ngáp vừa khẽ ho vào nắm tay…

Ông luật sư bào chữa chống nắm tay đỡ cái đầu tóc quăn, lặng lẽ ngủ gà ngủ gật. Bị tiếng vo ve của viên thư ký ru đi, ý nghĩ của ông mất hết trật tự, cứ lang thang.

"Mũi ông mõ toà này sao mà dài thế, ông nghĩ, chớp chớp đôi mi nặng trĩu. Tạo hoá cũng thật khéo làm hỏng một khuôn mặt thông minh! Nếu mũi người ta dài hơn nữa, chừng bốn năm mét chẳng hạn, thì có khi sống chật chội lắm, phải xây nhà rộng hơn…"

Ông luật sư lắc đầu như con ngựa bị ruồi đốt, rồi nghĩ tiếp:

"Giờ này ở nhà mình đang làm gì nhỉ? Giờ này thường thì ai cũng ở nhà cả: vợ, mẹ vợ, lũ trẻ… Hai đứa nhóc Côn-ca với Din-a chắc đang ở trong phòng làm việc của mình… Côn-ca đứng trên ghế bành, tì ngực vào mép bàn, vẽ cái gì đó lên giấy tờ của mình. Nó đã vẽ xong một con ngựa mõm nhọn, mắt chỉ là một cái chấm, một người giơ tay, một ngôi nhà nhỏ xiêu vẹo. Còn Din-a đứng ngay đấy, cạnh bàn, vươn cổ cố xem anh vẽ gì… 'Anh vẽ bố đi!' Con bé xin. Côn-ca bắt tay vào vẽ bố. Nó đã có sẵn người que rồi, chỉ còn vẽ thêm bộ râu đen nữa là xong bố. Rồi Côn-ca bắt đầu lục tìm tranh trong bộ Luật, còn Din-a thì làm chủ cái bàn. Thấy cái dây chuông thì giật cho chuông kêu, thấy lọ mực thì phải nhúng ngón tay vào, ngăn kéo bàn mà không khoá thì tức là phải lục tung nó lên. Cuối cùng cả hai nảy ra ý nghĩ rằng chúng là người da đỏ, và dưới gầm bàn của mình có thể trốn kẻ thù rất tuyệt. Thế là cả hai chui xuống gầm bàn, la hét, ré lên, đùa nghịch ở đấy cho tới khi trên bàn rơi xuống cái đèn hay cái lọ hoa… Ôi! Còn trong phòng khách chắc giờ chị vú đang đường bệ đi đi lại lại với tác phẩm thứ ba… Tác phẩm ấy gào, gào mãi… gào không dứt!"

— Về các tài khoản vãng lai của Cô-pê-lốp, viên thư ký vo ve, của A-ca-xốp, Di-ma-cốp-xki và Chi-ki-na, tiền lãi không được chi trả, còn số tiền một nghìn bốn trăm hai mươi lăm rúp bốn mươi mốt kô-pếch thì được ghi thêm vào số dư năm một nghìn tám trăm tám mươi ba…

"Mà có khi nhà mình đang ăn trưa rồi cũng nên! Ý nghĩ của ông luật sư trôi đi. Ngồi quanh bàn là mẹ vợ, vợ mình là Na-đi-a, cậu em vợ Va-xi-a, lũ trẻ… Trên mặt mẹ vợ, như mọi khi, là vẻ lo toan đần độn và vẻ đường bệ. Na-đi-a gầy gò, đã bắt đầu tàn phai, nhưng da mặt vẫn trắng muốt trong suốt, ngồi bên bàn với vẻ mặt như bị ép ngồi. Cô ấy chẳng ăn gì, và làm như mình đang ốm. Mặt cô ấy cũng như mặt mẹ vợ, toát lên vẻ lo toan. Thì phải rồi! Cô ấy phải lo nào con cái, nào bếp núc, nào quần áo của chồng, nào khách khứa, nào nhậy cắn áo lông, nào tiếp khách, nào chơi dương cầm! Bao nhiêu là bổn phận mà ít việc biết bao! Na-đi-a với mẹ cô ấy tuyệt nhiên chẳng làm gì cả. Nếu buồn quá mà tưới mấy chậu hoa hay mắng chị bếp một trận, thì sau đó cả hai ngày rên rỉ vì mệt, và nói như thể vừa đi khổ sai về… Cậu em vợ Va-xi-a lặng lẽ nhai, ủ rũ im lặng, vì hôm nay bị điểm một môn La-tinh. Cậu ấy hiền lành, sẵn lòng giúp đỡ, biết ơn, nhưng làm hỏng bao nhiêu là giày, là quần, là sách, đến khổ… Lũ trẻ thì đương nhiên đang làm nũng. Đòi giấm, đòi tiêu, mách nhau, chốc chốc lại đánh rơi thìa. Nhớ lại thôi mà đã chóng cả mặt! Vợ và mẹ vợ canh chừng phép lịch sự rất gắt… Cầu Chúa đừng ai đặt khuỷu tay lên bàn, đừng ai nắm cả bàn tay quanh con dao, đừng ai ăn bằng dao, hay lúc bưng món ăn mà đi vào từ bên phải chứ không phải bên trái. Mọi món ăn, kể cả giăm bông với đậu Hà Lan, đều có mùi phấn thơm và kẹo ngọt. Món nào cũng nhạt, ngọt lợ, nghèo nàn… Chẳng có lấy bóng dáng của bát canh bắp cải ngon lành và nồi cháo mà mình từng ăn hồi còn độc thân. Mẹ vợ với vợ lúc nào cũng nói tiếng Pháp, nhưng hễ nhắc đến mình thì mẹ vợ chuyển sang tiếng Nga, vì một kẻ vô cảm, vô tâm, vô liêm sỉ, thô lỗ như mình không xứng được nhắc tới bằng thứ tiếng Pháp dịu dàng… 'Tội nghiệp anh Mi-sen, chắc đói lắm rồi, vợ mình nói. Sáng uống mỗi cốc trà chẳng có bánh mì, thế mà chạy luôn ra toà…' 'Con đừng lo! Mẹ vợ hả hê. Cái loại ấy thì không đói đâu! Chắc đã năm lần chạy ra quầy ăn rồi. Bày ra một cái quầy ăn ngay trong toà, cứ năm phút lại xin ông chánh án cho nghỉ giải lao.' Ăn trưa xong, mẹ vợ với vợ bàn chuyện cắt giảm chi tiêu… Tính toán, ghi chép, rồi cuối cùng thấy rằng chi tiêu lớn quá mức. Gọi chị bếp lên, cùng tính với chị ta, trách móc chị ta, rồi cãi nhau ầm ĩ vì năm kô-pếch… Nước mắt, những lời độc địa… Rồi dọn dẹp phòng, kê lại đồ đạc, mà tất cả chỉ vì chẳng có việc gì làm."

— Viên chức ngạch bát phẩm Tre-rê-pốp khai rằng, viên thư ký vo ve, mặc dù ông ta đã được gửi biên lai số tám trăm mười một, nhưng ông ta vẫn không nhận được bốn mươi sáu rúp hai kô-pếch phải trả cho mình, điều mà ông ta đã trình báo ngay lúc ấy…

"Cứ nghĩ đi, cứ xét đi, cứ cân nhắc mọi hoàn cảnh đi, ông luật sư nghĩ tiếp, thì thật tình chỉ muốn phẩy tay mặc kệ tất cả, cho quỷ tha ma bắt hết… Cả ngày mệt mỏi, mụ mẫm, ngạt thở trong cái làn khói buồn chán và tầm thường ấy, thì bất giác muốn cho tâm hồn mình được dù chỉ một phút nghỉ ngơi sáng sủa. Mò đến nhà Na-ta-sa, hay khi có tiền thì đến chỗ đám Di-gan, thế là quên hết… thề danh dự, quên hết! Quỷ biết ở đâu, xa tít ngoài thành phố, trong một phòng riêng, nằm dài trên ghế sô-pha, đám ca sĩ Di-gan hát, nhảy, ồn ào, và mình cảm thấy giọng hát của cô Di-gan Gla-sa quyến rũ, đáng sợ, cuồng dại ấy lật tung cả tâm hồn mình… Gla-sa! Gla-sa thân yêu, tuyệt vời, kỳ diệu! Răng ấy, mắt ấy… lưng ấy!"

Còn viên thư ký thì vo ve, vo ve, vo ve… Trước mắt ông luật sư mọi thứ bắt đầu nhoè vào nhau và nhảy múa. Các thẩm phán và bồi thẩm như chìm vào trong chính mình, đám công chúng gợn lăn tăn, trần nhà lúc hạ xuống lúc nâng lên… Ý nghĩ cũng nhảy nhót, rồi cuối cùng đứt hẳn… Na-đi-a, mẹ vợ, cái mũi dài của ông mõ toà, bị cáo, Gla-sa, tất cả nhảy nhót, xoay tròn, rồi đi xa, xa, xa mãi…

"Dễ chịu quá… Ông luật sư thì thầm khe khẽ, thiếp đi. Dễ chịu quá… Nằm trên sô-pha, xung quanh thật ấm cúng… thật ấm… Gla-sa đang hát…"

— Thưa ông luật sư bào chữa! Một tiếng gọi gắt vang lên.

"Dễ chịu quá… ấm quá… Chẳng có mẹ vợ, chẳng có vú nuôi… chẳng có món canh có mùi phấn thơm… Gla-sa tốt bụng, dễ thương…"

— Thưa ông luật sư bào chữa! Cũng cái giọng gắt ấy vang lên.

Ông luật sư giật mình, mở mắt. Ngay trước mặt, nhìn thẳng vào ông, là đôi mắt đen của cô Di-gan Gla-sa. Đôi môi mọng của cô đang cười, khuôn mặt ngăm ngăm xinh đẹp của cô đang rạng rỡ. Sững sờ, chưa tỉnh hẳn, ngỡ đây là giấc mơ hay bóng ma, ông chậm rãi đứng dậy, há hốc mồm nhìn cô gái Di-gan.

— Thưa ông luật sư bào chữa, ông có muốn hỏi người làm chứng điều gì không? Ông chánh án hỏi.

— À… vâng! Đây là người làm chứng… Không, tôi không… không muốn hỏi. Tôi không có gì.

Ông luật sư lắc đầu, tỉnh hẳn. Giờ thì ông hiểu ra đúng là cô Di-gan Gla-sa đang đứng đó thật, cô được gọi tới đây với tư cách người làm chứng.

— Nhưng mà, xin lỗi, tôi có một điều muốn hỏi, ông nói to. Thưa người làm chứng, ông quay sang Gla-sa, cô hát trong dàn đồng ca Di-gan của Cu-dơ-mi-chốp, vậy cô cho biết, bị cáo có thường đến chè chén ở nhà hàng của các cô không? Vâng ạ… Thế cô có nhớ là lần nào ông ta cũng tự trả tiền, hay có những lần người khác trả cho ông ta không? Cảm ơn cô… thế là đủ.

Ông uống liền hai cốc nước, và cơn ngủ gật tan hẳn…

— Hết —