Con ngựa Cô-cô

Khắp vùng quanh đó, người ta gọi trang trại nhà Lu-ca là "Đại Trang". Chẳng ai nói được vì sao. Chắc là nông dân gắn với chữ ấy một ý niệm giàu có và lớn lao, vì trang trại này hẳn là rộng nhất, giàu có nhất và ngăn nắp nhất trong vùng.

Cái sân mênh mông, bao quanh là năm hàng cây đẹp lộng lẫy để che chắn ngọn gió dữ của đồng bằng cho những cây táo thấp mà yếu ớt, bên trong có những dãy nhà dài lợp ngói để chứa cỏ khô và thóc lúa, những chuồng bò đẹp đẽ xây bằng đá lửa, những chuồng ngựa đủ chỗ cho ba mươi con, và một ngôi nhà ở bằng gạch đỏ trông như một toà lâu đài nhỏ.

Những đống phân được giữ gìn cẩn thận. Chó giữ nhà ở trong cũi. Cả một đàn gà vịt đi lại trong cỏ cao.

Trưa nào cũng có mười lăm người, chủ, đầy tớ trai và đầy tớ gái, ngồi quanh chiếc bàn dài trong bếp, nơi xúp bốc khói trong một chiếc liễn sành vẽ hoa xanh.

Gia súc, ngựa, bò, lợn và cừu, đều béo tốt, được chăm sóc chu đáo và sạch sẽ. Ông Lu-ca, một người cao lớn đã bắt đầu phát bụng, mỗi ngày đi một vòng ba lần, trông nom mọi thứ và lo nghĩ mọi việc.

Vì lòng thương, người ta vẫn giữ ở cuối chuồng ngựa một con ngựa trắng rất già, mà bà chủ muốn nuôi cho tới khi nó chết tự nhiên, vì bà đã nuôi nó từ nhỏ, đã giữ nó mãi, và nó gợi cho bà những kỷ niệm.

Một thằng đầy tớ mười lăm tuổi, tên là I-di-đo Đuy-van, gọi tắt là Di-đo, chăm sóc con ngựa tàn phế ấy. Mùa đông, nó cho con ngựa ăn phần lúa mạch và cỏ khô. Mùa hè, mỗi ngày bốn lần, nó phải đi dời chỗ buộc con ngựa trên sườn đồi, để con vật có đủ cỏ tươi mà ăn.

Con vật gần như bại liệt, khó nhọc nhấc những cái chân nặng nề, đầu gối sưng to và phù lên phía trên móng. Bộ lông của nó, chẳng bao giờ còn được chải nữa, trông như tóc bạc, và hàng mi rất dài làm đôi mắt nó có vẻ buồn rầu.

Khi Di-đo dắt nó đi ăn cỏ, thằng bé phải kéo dây, vì con vật đi quá chậm. Và thằng bé, lưng còng xuống, thở hổn hển, chửi rủa con ngựa, bực tức vì phải chăm sóc cái con ngựa già còm này.

Người trong trại, thấy thằng đầy tớ tức giận con Cô-cô như thế, lấy làm thích thú, cứ nhắc mãi tới con ngựa với Di-đo để chọc tức thằng bé. Bạn bè nó trêu chọc nó. Trong làng người ta gọi nó là Di-đo Cô-cô.

Thằng bé tức điên, cảm thấy nảy sinh trong lòng ý muốn trả thù con ngựa. Nó là một đứa trẻ gầy gò, chân cao lêu nghêu, rất bẩn, mái tóc dày, cứng và dựng đứng. Trông nó có vẻ đần độn, nói năng lắp bắp, khó nhọc vô cùng, như thể những ý nghĩ không sao hình thành được trong cái tâm hồn đặc quánh thú vật của nó.

Từ lâu nó đã lấy làm lạ vì người ta cứ giữ con Cô-cô, và phẫn nộ khi thấy của cải bị phí phạm cho con vật vô dụng ấy. Một khi con vật đã không còn làm việc, nó thấy nuôi con vật là bất công, nó thấy thật đáng phẫn nộ khi lãng phí lúa mạch, thứ lúa mạch đắt đỏ biết bao, cho con ngựa còm bại liệt này. Và nhiều khi, bất chấp lệnh của ông Lu-ca, nó còn bớt xén khẩu phần của con ngựa, chỉ đổ cho nó nửa đấu lúa, dè sẻn rơm lót chuồng và cỏ khô. Và một mối căm thù lớn dần trong đầu óc mù mờ của đứa trẻ, mối căm thù của một người nhà quê tham lam, một người nhà quê thâm hiểm, hung ác, thô bạo và hèn nhát.

Khi mùa hè trở lại, nó lại phải đi dời chỗ con vật trên sườn đồi. Chỗ ấy xa lắm. Thằng đầy tớ, mỗi sáng một thêm tức tối, nặng nề bước băng qua những ruộng lúa. Những người đàn ông làm ngoài đồng gọi to trêu nó:

"Ê Di-đo, cho tao gửi lời thăm con Cô-cô nhé."

Nó không đáp. Nhưng đi ngang qua, nó bẻ một cành cây trong bờ rào, và vừa dời cọc buộc con ngựa già xong, nó để con vật cúi xuống gặm cỏ, rồi lén lút tới gần, quất vào khoeo chân con vật. Con vật cố chạy trốn, cố đá hậu, cố tránh những đòn roi, và cứ quay vòng vòng ở đầu sợi dây như bị nhốt trong một trường đua. Thằng bé quất nó điên cuồng, chạy theo sau, hung hăng, răng nghiến lại vì giận.

Rồi nó thong thả bỏ đi, không ngoảnh lại, trong khi con ngựa nhìn theo nó bằng con mắt già nua, xương sườn nhô ra, thở dốc vì đã phải chạy. Và mãi tới khi nhìn thấy chiếc áo choàng xanh của thằng bé nhà quê đã khuất hẳn đằng xa, nó mới cúi cái đầu trắng xương xẩu xuống cỏ.

Vì đêm trời ấm, người ta để con Cô-cô ngủ ngoài trời, đằng kia, bên bờ khe núi, sau cánh rừng. Chỉ có mình Di-đo đi thăm nó.

Thằng bé còn bày trò ném đá vào nó. Nó ngồi cách con ngựa mười bước, trên một bờ đất, và ngồi đó nửa giờ, thỉnh thoảng lại ném một hòn đá sắc vào con ngựa còm. Con vật vẫn đứng, bị buộc chặt trước mặt kẻ thù, cứ nhìn nó mãi, không dám gặm cỏ khi nó chưa đi.

Nhưng lúc nào cũng có một ý nghĩ cắm chặt trong đầu thằng đầy tớ: "Sao lại nuôi con ngựa này, khi nó chẳng còn làm được gì?" Nó thấy hình như con ngựa còm khốn khổ ấy đang ăn cắp thức ăn của kẻ khác, ăn cắp của cải của con người, của trời cho, và ăn cắp cả của nó nữa, của Di-đo, người đang phải làm lụng.

Thế là dần dần, mỗi ngày một ít, thằng bé thu hẹp dải cỏ dành cho con ngựa, bằng cách dịch cái cọc gỗ buộc dây về phía trước.

Con vật nhịn đói, gầy đi, héo hon dần. Quá yếu để giật đứt dây, nó vươn đầu về phía đám cỏ xanh mướt, bóng loáng, rất gần, mà mùi thơm bay tới tận mũi nó, nhưng nó không sao chạm tới được.

Nhưng một buổi sáng, Di-đo nảy ra một ý: ấy là không dời chỗ con Cô-cô nữa. Nó chán phải đi xa thế vì cái thân xác tàn tạ ấy rồi.

Thế nhưng nó vẫn tới, để tận hưởng cuộc trả thù của mình. Con vật lo lắng nhìn nó. Hôm ấy nó không đánh con vật. Nó đi lòng vòng quanh, tay đút túi. Nó còn làm như sắp dời chỗ cho con ngựa, nhưng lại đóng cọc đúng vào cái lỗ cũ, rồi bỏ đi, khoái chí với sáng kiến của mình.

Con ngựa thấy nó đi, hí lên gọi nó lại. Nhưng thằng đầy tớ cắm đầu chạy, bỏ mặc nó một mình, chỉ có một mình, trong thung lũng nhỏ, bị buộc chặt, và chẳng có lấy một ngọn cỏ trong tầm hàm răng.

Đói lả, nó cố với tới đám cỏ xanh tốt mà đầu mũi nó chạm được. Nó quỳ xuống, vươn cổ, chìa đôi môi to sùi bọt dãi ra. Vô ích. Suốt cả ngày, con vật già kiệt sức trong những cố gắng vô ích, những cố gắng khủng khiếp. Cơn đói giày vò nó, càng thêm ghê gớm khi trước mắt nó là cả một vùng thức ăn xanh tươi trải tới tận chân trời.

Hôm ấy thằng đầy tớ không quay lại. Nó lang thang trong rừng tìm tổ chim.

Hôm sau nó lại xuất hiện. Con Cô-cô, kiệt sức, đã nằm xuống. Thấy thằng bé, nó đứng dậy, chờ đợi, cuối cùng thì cũng được dời chỗ.

Nhưng thằng bé nhà quê thậm chí không chạm tới cái vồ vứt trên cỏ. Nó tới gần, nhìn con vật, ném vào mũi nó một cục đất, cục đất vỡ tan trên bộ lông trắng, rồi nó huýt sáo bỏ đi.

Con ngựa đứng nhìn theo chừng nào còn trông thấy nó. Rồi cảm thấy rõ rằng mọi cố gắng để với tới đám cỏ bên cạnh đều vô ích, nó lại nằm nghiêng xuống và nhắm mắt lại.

Hôm sau, Di-đo không tới.

Hôm sau nữa, tới gần con Cô-cô vẫn nằm dài, nó nhận ra con vật đã chết.

Thế là nó đứng đó, nhìn con vật, hài lòng với công trình của mình, đồng thời lại ngạc nhiên vì mọi chuyện đã xong nhanh thế. Nó lấy chân đẩy đẩy con vật, nhấc một cái chân lên, rồi để nó rơi xuống, rồi ngồi lên trên, và ngồi đó, mắt nhìn xuống cỏ, chẳng nghĩ ngợi gì.

Nó trở về trại, nhưng không nói gì về chuyện không may ấy, vì nó còn muốn đi lang thang vào những giờ mà thường lệ nó phải đi dời chỗ con ngựa.

Hôm sau nó đi thăm con ngựa. Những con quạ bay vụt lên khi nó tới gần. Vô số ruồi bò lổm ngổm trên cái xác và vo ve xung quanh.

Về tới nhà, nó báo tin. Con vật già như thế, nên chẳng ai ngạc nhiên. Ông chủ bảo hai người đầy tớ:

"Cầm xẻng đi, đào một cái hố ngay chỗ nó nằm ấy."

Và những người đàn ông chôn con ngựa đúng vào chỗ nó đã chết đói.

Và cỏ mọc lên dày đặc, xanh tươi, mơn mởn, nhờ được cái thân xác tội nghiệp ấy nuôi dưỡng.

— Hết —