Con ngựa thần Đốm Xám

Ngày xưa có hai vợ chồng nhà giàu có mười hai cậu con trai. Khi cậu út đã lớn, cậu không chịu ở nhà nữa, mà muốn đi khắp thiên hạ tìm vận may. Cha mẹ bảo ở nhà cậu đã sung sướng lắm rồi, cứ ở lại với cha mẹ. Nhưng cậu không sao yên lòng, cứ nói là phải đi, nhất định đi, cuối cùng cha mẹ đành cho phép. Đi được một quãng xa, cậu tới cung điện một ông vua. Cậu xin làm việc ở đó, và được nhận.

Lúc ấy, công chúa con vua xứ này đã bị một con quỷ núi bắt mang lên núi. Nhà vua không có người con nào khác, nên cả vua lẫn toàn dân đều đau buồn khôn xiết. Vua đã hứa gả công chúa và chia nửa vương quốc cho ai giải thoát được nàng. Nhưng chẳng ai làm nổi, dù rất nhiều người đã thử.

Ở đó được chừng một năm, chàng trai muốn về nhà thăm cha mẹ. Nhưng về tới nơi thì cha mẹ đã mất, các anh đã chia nhau hết mọi thứ cha mẹ để lại, chẳng còn gì cho chàng.

"Vậy em không được chút gì trong phần gia tài sao?" chàng trai hỏi.

"Ai biết mày còn sống, mày đi lang bạt lâu như thế?" các anh đáp. "Nhưng trên đồi còn mười hai con ngựa cái bọn tao chưa chia. Nếu mày muốn lấy chúng làm phần thì cứ lấy."

Chàng trai bằng lòng lắm, cảm ơn các anh, rồi lập tức lên đồi nơi mười hai con ngựa cái đang gặm cỏ. Lên tới nơi, chàng thấy con ngựa cái nào cũng có ngựa con, và bên cạnh một con lại có thêm một chú ngựa con lông đốm xám to lớn, mượt mà đến nỗi bóng loáng.

"Chà, ngựa con của ta, mày đẹp quá!" chàng trai nói.

"Vâng, nhưng nếu cậu giết hết những con ngựa con khác để tôi được bú hết các ngựa mẹ trong một năm, cậu sẽ thấy tôi lớn và đẹp thế nào!" chú ngựa con nói.

Chàng trai làm thế. Chàng giết cả mười hai con ngựa con, rồi trở về.

Năm sau, chàng lại về xem đàn ngựa cái và chú ngựa con. Nó béo tròn hết cỡ, bộ lông sáng bóng, lại to đến nỗi chàng trai phải vất vả lắm mới leo lên được lưng nó. Còn ngựa cái nào cũng lại có thêm một con ngựa con.

"Chà, rõ ràng ta chẳng thiệt gì khi để mày bú hết ngựa cái của ta," chàng bảo con ngựa một tuổi. "Nhưng giờ mày lớn lắm rồi, phải đi với ta thôi."

"Không," con ngựa tơ nói, "tôi phải ở đây thêm một năm nữa. Cậu giết mười hai con ngựa con đi, để năm nay tôi lại được bú hết ngựa mẹ, rồi mùa hè cậu sẽ thấy tôi lớn và đẹp thế nào."

Chàng trai lại làm thế. Năm sau lên đồi xem con ngựa tơ và đàn ngựa cái, chàng thấy ngựa cái nào cũng lại có ngựa con. Nhưng con ngựa tơ lông đốm thì to đến nỗi chàng muốn sờ cổ nó xem béo đến đâu mà với không tới, vì nó cao quá. Nó lại sáng đến nỗi ánh sáng loang loáng hắt ra từ bộ lông.

"Năm ngoái mày đã to và đẹp, ngựa tơ của ta ạ, nhưng năm nay mày còn đẹp hơn gấp bội," chàng trai nói. "Khắp triều đình nhà vua chẳng tìm đâu ra con ngựa nào như thế. Nhưng giờ thì mày phải đi với ta."

"Không," con ngựa tơ lông đốm lại nói, "tôi còn phải ở đây thêm một năm nữa. Cậu cứ giết mười hai con ngựa con đi, để năm nay tôi lại được bú hết ngựa mẹ, rồi mùa hè cậu tới mà xem tôi."

Chàng trai làm thế. Chàng giết hết lũ ngựa con, rồi lại về nhà.

Nhưng năm sau, khi chàng quay lại xem con ngựa lông đốm và đàn ngựa cái, chàng sững sờ kinh ngạc. Chàng chưa bao giờ tưởng tượng một con ngựa có thể lớn đến thế, to kềnh đến thế. Con ngựa lông đốm phải nằm rạp cả bốn chân xuống thì chàng mới leo lên lưng được, mà nằm rồi leo cũng khó lắm. Nó béo núc đến nỗi bộ lông sáng loáng, lấp lánh như một tấm gương.

Lần này con ngựa lông đốm không còn chối từ đi theo chàng nữa. Chàng cưỡi nó về nhà các anh. Họ vỗ tay kinh ngạc, làm dấu thánh, vì cả đời họ chưa từng thấy, chưa từng nghe nói đến một con ngựa như thế.

"Nếu các anh kiếm cho ngựa của em bộ móng sắt tốt nhất, bộ yên cương lộng lẫy nhất có thể tìm được," chàng trai nói, "thì các anh cứ lấy hết mười hai con ngựa cái của em đang đứng trên đồi kia, lại thêm mười hai con ngựa con nữa."

Vì năm ấy con ngựa cái nào cũng lại có con. Các anh sẵn lòng làm ngay. Thế là ngựa chàng có bộ móng tốt tới mức khi chàng phi qua đồi, cành khô sỏi đá bắn tung lên trời. Lại có bộ yên vàng, dây cương vàng lấp lánh, loang loáng thấy từ xa.

"Giờ mình tới cung điện nhà vua," Đốm Xám nói, đó là tên con ngựa. "Nhưng cậu nhớ phải xin vua cho tôi một cái chuồng tốt và thức ăn thật hảo hạng."

Chàng trai hứa sẽ không quên. Chàng phi ngựa tới cung điện. Có con ngựa như thế thì đi đường chẳng mất bao lâu, ai cũng hiểu.

Khi chàng tới nơi, nhà vua đang đứng ngoài bậc thềm. Vua trố mắt nhìn người cưỡi ngựa phi tới!

"Trời!" vua nói. "Cả đời ta chưa từng thấy người như thế, ngựa như thế."

Khi chàng trai hỏi xin một chân làm việc trong cung, nhà vua mừng quá suýt nhảy múa trên bậc thềm, và chàng được nhận ngay tức khắc.

"Vâng, nhưng ngựa của tôi phải có một cái chuồng tốt và thức ăn thật hảo hạng," chàng nói.

Người ta bảo chàng rằng ngựa sẽ được ăn cỏ khô thơm và yến mạch, con ngựa lông đốm muốn ăn bao nhiêu cũng có. Tất cả những kỵ sĩ khác phải dắt ngựa mình ra khỏi chuồng để Đốm Xám đứng một mình cho thật rộng rãi.

Nhưng cảnh ấy chẳng được bao lâu. Những người khác trong triều sinh lòng ghen ghét chàng trai, nếu dám thì chẳng có việc xấu nào họ không làm với chàng. Cuối cùng họ nghĩ ra cách tâu với vua rằng chàng trai đã nói, nếu chàng muốn, chàng thừa sức cứu được nàng công chúa bị quỷ núi bắt lên núi từ lâu.

Nhà vua lập tức cho gọi chàng trai tới, bảo rằng vua nghe tâu chàng đã nói chàng có tài cứu được công chúa, vậy giờ chàng phải cứu. Nếu thành công, hẳn chàng đã biết vua hứa gả con gái và nửa vương quốc cho ai giải thoát được nàng, lời hứa ấy sẽ được giữ trọn vẹn, đàng hoàng. Nhưng nếu thất bại, chàng sẽ bị xử tử. Chàng trai chối là mình không hề nói thế, nhưng vô ích, vì nhà vua bịt tai không nghe. Chẳng còn cách nào khác ngoài nói rằng chàng sẽ thử.

Chàng đi xuống chuồng ngựa, buồn bã, lo âu lắm. Đốm Xám hỏi chàng sao phiền muộn thế. Chàng trai kể cho nó nghe, và bảo chàng chẳng biết phải làm sao, "vì giải thoát công chúa thì đúng là chuyện không thể làm nổi".

"Ồ, làm được chứ," Đốm Xám nói. "Tôi sẽ giúp cậu. Nhưng trước hết cậu phải cho tôi đóng móng thật tốt. Cậu xin mười cân sắt và mười hai cân thép để đóng móng, một bác thợ rèn để đập, một bác để giữ."

Chàng trai làm thế, chẳng ai từ chối. Chàng có sắt, có thép, có thợ rèn, và Đốm Xám được đóng móng thật chắc, thật tốt. Khi chàng trai ra khỏi cung điện, một đám bụi mù bốc lên sau lưng.

Nhưng tới quả núi nơi công chúa bị bắt vào, cái khó là leo lên được vách đá dựng đứng để sang phía núi bên kia. Vách đá đứng thẳng như tường nhà, trơn nhẵn như một tấm kính. Lần đầu chàng trai thúc ngựa lao lên, chàng leo được một quãng nhỏ, rồi cả hai chân trước của Đốm Xám trượt đi, người và ngựa rơi xuống, tiếng ầm vang như sấm giữa núi rừng. Lần thứ hai, chàng lao lên được xa hơn một chút, nhưng rồi một chân trước của Đốm Xám trượt, và cả hai lại rơi xuống ầm ầm như núi lở. Nhưng tới lần thứ ba, Đốm Xám nói:

"Giờ mình phải cho thấy mình làm được gì."

Rồi nó lao lên lần nữa, đá văng tung tới tận trời, và thế là họ lên được. Chàng trai phi nước đại vào khe núi, nhấc bổng công chúa đặt lên yên trước mặt mình, rồi lại phi ra trước khi con quỷ kịp đứng dậy. Thế là công chúa được giải thoát.

Chàng trai trở về cung điện. Nhà vua mừng rỡ khôn xiết khi lấy lại được con gái, điều ấy ai cũng hiểu. Nhưng chẳng hiểu sao, đám người trong triều lại xúi giục được vua, khiến vua cũng sinh giận chàng trai.

"Ta cảm ơn ngươi đã giải thoát công chúa của ta," vua nói khi chàng trai đưa nàng vào cung, rồi vua định quay đi.

"Lẽ ra giờ nàng phải là công chúa của tôi cũng như của ngài, vì ngài là người giữ lời," chàng trai nói.

"Phải, phải," nhà vua nói. "Ngươi sẽ được cưới nó, như ta đã nói. Nhưng trước hết ngươi phải làm cho mặt trời chiếu được vào cung điện của ta đây."

Vì ngoài cửa sổ có một quả đồi cao lớn che bóng cung điện, đến nỗi mặt trời không chiếu vào được.

"Cái đó đâu có trong giao kèo," chàng trai đáp. "Nhưng tôi có nói gì ngài cũng không lay chuyển, nên tôi đành phải cố hết sức thôi, vì công chúa thì tôi nhất định phải cưới."

Chàng lại xuống chỗ Đốm Xám kể vua muốn gì. Đốm Xám nghĩ việc ấy dễ thôi. Nhưng trước hết nó phải được đóng móng mới, phải có mười cân sắt và mười hai cân thép để làm móng, lại cần hai bác thợ rèn, một người đập một người giữ. Có thế rồi thì làm cho mặt trời chiếu vào cung vua là việc dễ ợt.

Chàng trai xin những thứ ấy và được ngay, vì nhà vua nghĩ từ chối thì xấu hổ lắm. Thế là Đốm Xám được đóng móng mới, móng tốt hẳn hoi. Chàng trai cưỡi lên, họ lại lên đường. Mỗi cú nhảy của Đốm Xám là quả đồi lún xuống đất mười lăm sải. Cứ thế cho tới khi chẳng còn quả đồi nào cho vua nhìn thấy nữa.

Chàng trai trở về cung điện, hỏi vua giờ công chúa đã là của chàng chưa, vì giờ chẳng ai có thể bảo mặt trời không chiếu vào cung điện được nữa. Nhưng đám người trong cung lại xúi giục nhà vua, và vua đáp rằng chàng sẽ được cưới nàng, vua chưa bao giờ có ý không cho. Nhưng trước hết chàng phải kiếm cho nàng một con ngựa tốt ngang con ngựa của chàng để nàng cưỡi tới lễ cưới. Chàng trai bảo vua chưa từng nói chàng phải làm việc ấy, và chàng thấy giờ chàng thật sự đã xứng đáng được cưới công chúa. Nhưng nhà vua vẫn giữ nguyên lời, bảo nếu chàng không làm được thì sẽ mất mạng.

Chàng trai lại xuống chuồng ngựa, buồn bã, rầu rĩ biết bao, ai cũng hình dung được. Chàng kể với Đốm Xám rằng nhà vua giờ đòi chàng kiếm cho công chúa một con ngựa cưới tốt ngang con ngựa của chú rể, nếu không chàng sẽ mất mạng.

"Nhưng việc ấy chẳng dễ chút nào," chàng nói, "vì khắp thế gian này chẳng có con ngựa nào bằng mày."

"Ồ có chứ, có một con ngang tài tôi," Đốm Xám nói. "Nhưng bắt được nó chẳng dễ đâu, vì nó ở dưới lòng đất. Dù vậy, mình cứ thử. Giờ cậu lên xin vua đóng móng mới cho tôi. Lần này mình lại cần mười cân sắt, mười hai cân thép, và hai bác thợ rèn, một người đập một người giữ, nhưng cậu phải để ý kỹ cho các mấu móng thật sắc. Cậu còn phải xin mười hai thùng lúa mạch đen, lại phải mang theo mười hai con bò đực đã mổ, cùng mười hai tấm da bò, mỗi tấm cắm một nghìn hai trăm cái đinh nhọn. Phải có đủ những thứ ấy, lại thêm một thùng hắc ín chứa mười hai tấn hắc ín."

Chàng trai lên xin vua tất cả những thứ Đốm Xám kể, và một lần nữa, vì nhà vua nghĩ từ chối chàng thì nhục nhã lắm, chàng được hết.

Chàng cưỡi Đốm Xám rời triều đình. Phi được một quãng xa, xa lắm, qua đồi qua đồng hoang, Đốm Xám hỏi:

"Cậu có nghe thấy gì không?"

"Có, trên trời có tiếng rít khủng khiếp quá, tôi thấy hơi hoảng rồi đấy," chàng trai nói.

"Đó là tất cả chim chóc hoang dã trong rừng đang bay lượn, chúng được sai ra để chặn đường mình," Đốm Xám nói. "Nhưng cậu cứ rạch thủng mấy bao lúa, thế là chúng mải ăn lúa mà quên mất mình."

Chàng trai làm theo. Chàng rạch thủng các bao lúa, lúa mạch, lúa mạch đen chảy ra khắp phía. Chim chóc hoang dã trong rừng kéo tới đông nghịt, che tối cả mặt trời. Nhưng thấy lúa, chúng không nhịn được, sà xuống bới bới mổ mổ, rồi cuối cùng đánh nhau chí choé, quên khuấy mất chàng trai và Đốm Xám, chẳng làm hại gì họ.

Chàng trai lại phi tiếp một quãng xa, xa lắm, qua đồi qua thung, qua đá sỏi qua đầm lầy. Rồi Đốm Xám lại dỏng tai nghe, hỏi chàng trai giờ có nghe thấy gì không.

"Có, giờ tôi nghe khắp bốn phía trong rừng có tiếng răng rắc, ầm ầm ghê quá, tôi nghĩ tôi sợ thật rồi đấy," chàng trai nói.

"Đó là tất cả thú dữ trong rừng," Đốm Xám nói. "Chúng được sai ra để chặn đường mình. Nhưng cậu cứ ném mười hai xác bò ra, chúng mải tranh nhau mà quên hẳn mình."

Chàng trai ném xác bò ra. Thế là mọi thú dữ trong rừng kéo tới, nào gấu, nào sói, nào sư tử, đủ mọi loài thú dữ tợn. Nhưng thấy xác bò, chúng xông vào tranh giành tới đổ máu, quên hẳn Đốm Xám và chàng trai.

Chàng trai lại phi tiếp, họ thấy biết bao nhiêu cảnh mới lạ, vì đi trên lưng Đốm Xám thì đâu có chậm, ai cũng hình dung được. Rồi Đốm Xám hí lên.

"Cậu có nghe thấy gì không?" nó hỏi.

"Có, tôi nghe rõ mồn một như có tiếng ngựa non hí ở tận đằng xa, xa lắm," chàng trai đáp.

"Đó là một con ngựa tơ đã trưởng thành đấy," Đốm Xám nói, "nếu ở xa thế mà cậu còn nghe rõ đến vậy."

Họ lại đi tiếp một lúc lâu, lại thấy hết cảnh mới này tới cảnh mới khác. Rồi Đốm Xám lại hí lên.

"Giờ cậu có nghe thấy gì không?" nó hỏi.

"Có, giờ tôi nghe rõ lắm, nó hí như một con ngựa đã lớn hẳn," chàng trai đáp.

"Phải, rồi cậu sẽ nghe lại ngay thôi," Đốm Xám nói, "và cậu sẽ biết giọng nó thế nào."

Họ lại đi qua nhiều miền đất khác nữa. Rồi Đốm Xám hí lên lần thứ ba. Nhưng nó chưa kịp hỏi chàng trai có nghe gì không, thì bên kia bãi hoang đã vang lên một tiếng hí dữ dội đến nỗi chàng trai tưởng núi đồi đá tảng sắp vỡ tan.

"Nó tới rồi!" Đốm Xám nói. "Nhanh lên, trùm lên người tôi mấy tấm da bò cắm đinh, đổ mười hai tấn hắc ín khắp cánh đồng, rồi trèo lên cây vân sam to kia. Khi nó tới, lửa sẽ phun ra từ hai lỗ mũi nó, rồi hắc ín sẽ bắt lửa. Giờ cậu nhớ kỹ lời tôi: nếu ngọn lửa bốc lên là tôi thắng, nếu ngọn lửa hạ xuống là tôi thua. Còn nếu cậu thấy tôi sắp thắng, cậu hãy tháo bộ dây cương khỏi người tôi, ném trùm lên đầu nó, thế là nó sẽ trở nên hiền lành ngay."

Chàng trai vừa trùm hết mấy tấm da cắm đinh lên Đốm Xám, đổ hắc ín khắp cánh đồng, trèo lên ngồi yên trên cây vân sam, thì một con ngựa phi tới, lửa phun ra từ lỗ mũi. Hắc ín bén lửa ngay tức khắc. Đốm Xám và con ngựa kia bắt đầu giao chiến, đá văng tung lên tận trời. Chúng cắn nhau, đá nhau bằng cả chân trước lẫn chân sau. Chàng trai lúc thì nhìn hai con ngựa, lúc thì nhìn đám hắc ín. Rồi cuối cùng ngọn lửa bắt đầu bốc lên, vì con ngựa lạ cắn vào đâu, đá vào đâu cũng vấp phải đinh trên mấy tấm da, và cuối cùng nó phải chịu thua. Thấy vậy, chàng trai vội tuột xuống cây, ném bộ dây cương trùm lên đầu con ngựa. Lập tức nó trở nên ngoan ngoãn đến nỗi dắt bằng một sợi chỉ cũng được.

Con ngựa này cũng lông đốm, giống Đốm Xám đến nỗi không ai phân biệt được con nào với con nào. Chàng trai ngồi lên con ngựa lông đốm vừa bắt được, phi về cung điện nhà vua, còn Đốm Xám chạy thả bên cạnh. Khi chàng về tới, nhà vua đang đứng ngoài sân.

"Ngài có nói được con nào là con tôi vừa bắt được, con nào là con tôi có từ trước không?" chàng trai hỏi. "Nếu ngài không nói được, tôi nghĩ con gái ngài là của tôi."

Nhà vua tới xem cả hai con ngựa lông đốm. Vua nhìn trên nhìn dưới, nhìn trước nhìn sau, nhưng hai con không khác nhau một sợi lông.

"Không," nhà vua nói, "cái đó thì ta không nói được. Ngươi đã kiếm được cho con gái ta một con ngựa cưới tuyệt vời như thế thì ngươi sẽ được cưới nó. Nhưng trước hết phải thử thêm một lần nữa, chỉ để xem số phận có định cho ngươi lấy nó không. Nó sẽ đi trốn hai lần, rồi ngươi đi trốn hai lần. Nếu lần nào nó trốn ngươi cũng tìm ra, còn nó không tìm ra ngươi ở những chỗ ngươi trốn, thì đó là số phận đã định, và ngươi sẽ được cưới công chúa."

"Cái đó cũng không có trong giao kèo," chàng trai nói. "Nhưng đã phải thế thì tôi thử."

Thế là con gái nhà vua đi trốn trước.

Nàng hoá thành một con vịt, nằm bơi trong cái hồ ngay ngoài cung điện. Chàng trai bèn xuống chuồng ngựa hỏi Đốm Xám nàng đã biến đi đâu.

"Ồ, cậu chỉ cần cầm súng, ra hồ, ngắm vào con vịt đang bơi ở đó, là nàng sẽ lộ mặt ngay," Đốm Xám nói.

Chàng trai chộp lấy khẩu súng chạy ra hồ.

"Mình bắn thử con vịt kia một phát xem," chàng nói, rồi bắt đầu ngắm.

"Ôi, đừng, anh ơi, đừng bắn! Em đây mà," công chúa nói.

Thế là chàng đã tìm ra nàng một lần.

Lần thứ hai, công chúa hoá thành một ổ bánh mì, nằm trên bàn giữa bốn ổ bánh khác. Nàng giống y mấy ổ bánh kia, không ai phân biệt được.

Nhưng chàng trai lại xuống chuồng ngựa với Đốm Xám, kể rằng công chúa lại đi trốn, chàng chẳng biết nàng biến đi đâu.

"Ồ, cậu cứ lấy một con dao cắt bánh thật to, mài cho sắc, rồi làm như định cắt đôi ổ bánh thứ ba trong bốn ổ đang nằm trên bàn bếp trong cung, đếm từ phải sang trái, là cậu sẽ tìm ra nàng ngay," Đốm Xám nói.

Chàng trai lên bếp, bắt đầu mài con dao cắt bánh to nhất chàng tìm được. Rồi chàng cầm lấy ổ bánh thứ ba, đếm từ phải sang, đặt dao lên như định cắt đôi.

"Mình sẽ lấy một miếng bánh này mà ăn," chàng nói.

"Đừng, anh ơi, đừng cắt, em đây mà!" công chúa lại nói.

Thế là chàng đã tìm ra nàng lần thứ hai.

Giờ đến lượt chàng đi trốn. Nhưng Đốm Xám đã dặn chàng kỹ đến nỗi tìm ra chàng chẳng dễ chút nào. Lần đầu chàng hoá thành một con ruồi trâu, nấp trong lỗ mũi trái của Đốm Xám. Công chúa đi lục lọi, tìm khắp nơi, trên dưới trong ngoài, rồi muốn vào cả ô chuồng của Đốm Xám. Nhưng nó bắt đầu cắn, đá loạn xạ khiến nàng sợ không dám vào, và nàng không tìm ra chàng trai.

"Thôi," nàng nói, "em không tìm được anh, anh phải tự ra mặt đi."

Lập tức chàng trai hiện ra, đứng ngay trên nền chuồng ngựa.

Đốm Xám dặn chàng lần thứ hai phải làm gì, và chàng hoá thành một cục đất, dính vào giữa móng guốc và móng sắt ở chân trước bên trái của Đốm Xám. Con gái nhà vua lại đi tìm khắp mọi nơi, trong nhà ngoài sân, cho tới khi cuối cùng nàng vào chuồng ngựa, muốn vào ô chuồng bên cạnh Đốm Xám. Lần này nó để nàng vào. Nàng nhìn ngó trên dưới, nhưng không sao nhìn được dưới móng nó, vì nó đứng vững chãi quá, và nàng không tìm ra chàng trai.

"Thôi, anh phải tự ra cho em biết anh ở đâu, vì em tìm không được," công chúa nói.

Trong chớp mắt, chàng trai đã đứng bên cạnh nàng trên nền chuồng ngựa.

"Giờ nàng là của ta rồi!" chàng nói với công chúa.

"Giờ ngài thấy đấy, số phận đã định nàng là của tôi," chàng nói với nhà vua.

"Phải, số phận đã định," nhà vua nói. "Vậy cái gì phải đến thì phải đến."

Thế rồi mọi thứ được sửa soạn cho đám cưới, vừa lộng lẫy vừa nhanh chóng. Chàng trai cưỡi Đốm Xám tới nhà thờ, còn con gái nhà vua cưỡi con ngựa kia. Có ngựa như thế, ai cũng biết, họ tới nhà thờ chẳng mất bao lâu.

— Hết —