Đa-ni-lô Bất Hạnh

Ở thành Ki-ép, đại vương Vla-đi-mia của chúng ta có rất nhiều gia nhân và nông nô. Trong số đó có một chàng quý tộc tên là Đa-ni-lô Bất Hạnh. Mỗi chủ nhật, đại vương rót cho mỗi người một chén rượu, còn Đa-ni-lô thì chỉ được ăn đấm vào lưng. Mỗi ngày lễ lớn, người khác được ban thưởng, còn chàng thì chẳng bao giờ được gì.

Hôm ấy là ngày thứ bảy Tuần Thánh, đêm trước lễ Phục Sinh. Đại vương Vla-đi-mia gọi Đa-ni-lô Bất Hạnh đến, trao vào tay chàng cả một núi da chồn, bốn mươi lần bốn mươi bộ, truyền phải may cho xong một chiếc áo lông kịp ngày lễ. Da chồn thì chưa thuộc, cúc thì chưa đúc, khuyết thì chưa thêu. Lại còn phải đúc hình thú rừng vào trong cúc, thêu chim xứ lạ vào trong khuyết.

Đa-ni-lô Bất Hạnh chán ngán việc ấy, vứt cả đấy, bước ra khỏi cổng. Chàng đi chẳng theo lối nào, chẳng theo đường nào, vừa đi vừa khóc nức nở. Một bà lão già đi ngược lại, hỏi:

"Này Đa-ni-lô, khóc lắm coi chừng vỡ bụng ra đấy! Đa-ni-lô Bất Hạnh, cậu khóc chuyện gì thế?"

"Đồ bà già lắm điều, đồ bà già sốt rét kia! Đi đi, tôi chẳng còn bụng dạ nào mà nói với bà!"

Đi được một quãng, chàng nghĩ lại: "Sao mình lại mắng bà ấy làm gì?" Chàng quay lại, đến bên bà lão mà nói:

"Bà ơi, bà yêu quý! Bà tha lỗi cho cháu. Nỗi khổ của cháu là thế này: đại vương Vla-đi-mia giao cho cháu bốn mươi lần bốn mươi bộ da chồn chưa thuộc, bắt sáng mai phải có áo lông. Áo phải có hàng cúc đúc dày đặc, khuyết bằng tơ thêu. Trong cúc phải có sư tử vàng, trong khuyết phải có chim xứ lạ, mà chim phải hót, phải ca được! Cháu biết lấy đâu ra những thứ ấy? Thà đứng ngoài quán cầm chén rượu còn hơn!"

Bà lão bụng vá chằng vá đụp bảo chàng:

"À, giờ thì lại 'bà ơi, bà yêu quý' rồi đấy! Thôi được, cậu hãy ra bờ biển xanh, đứng bên cây sồi ẩm. Đúng nửa đêm, biển xanh sẽ dậy sóng, Quái Vật Biển sẽ hiện lên trước mặt cậu. Nó không tay, không chân, chỉ có bộ râu bạc. Cậu túm lấy râu nó mà đánh, đánh mãi cho đến khi Quái Vật Biển hỏi: 'Đa-ni-lô Bất Hạnh, sao cậu đánh tôi?' Lúc ấy cậu đáp: 'Tôi muốn nàng Thiên Nga, người con gái đẹp, hiện ra trước mặt tôi. Nàng phải đẹp đến mức qua lớp lông vũ thấy được da thịt, qua da thịt thấy được xương, qua xương thấy được tủy chảy từ đốt này sang đốt kia, lăn tăn như những hạt ngọc trai.'"

Đa-ni-lô Bất Hạnh ra bờ biển xanh, đứng bên cây sồi ẩm. Đúng nửa đêm, biển xanh dậy sóng. Quái Vật Biển hiện lên trước mặt chàng, không tay, không chân, chỉ có bộ râu bạc! Đa-ni-lô túm lấy râu nó, quật nó xuống đất ẩm mà đánh. Quái Vật Biển hỏi:

"Sao cậu đánh tôi, Đa-ni-lô Bất Hạnh?"

"Vì thế này: hãy cho tôi nàng Thiên Nga, người con gái đẹp. Qua lớp lông vũ thấy được da thịt, qua da thịt thấy được xương, qua xương thấy tủy chảy từ đốt này sang đốt kia, lăn tăn như hạt ngọc trai."

Chẳng bao lâu, nàng Thiên Nga bơi đến, đẹp như người con gái trong tranh. Nàng bơi vào bờ, cất tiếng nói:

"Đa-ni-lô Bất Hạnh, chàng trốn việc hay đi tìm việc đấy?"

"Ôi nàng Thiên Nga, người con gái đẹp! Có việc thì ta trốn, có việc thì ta tìm gấp đôi. Đại vương Vla-đi-mia bắt ta may một chiếc áo lông, mà da chồn chưa thuộc, cúc chưa đúc, khuyết chưa thêu!"

"Chàng có chịu lấy em làm vợ không? Chịu thì mọi việc sẽ xong xuôi!"

Chàng ngồi suy nghĩ: lấy nàng làm vợ thì thế nào đây?

"Sao, Đa-ni-lô, chàng nghĩ gì thế?"

"Chẳng còn cách nào khác, ta lấy nàng."

Nàng vỗ đôi cánh, gật cái đầu xinh. Lập tức hiện ra mười hai chàng trai, toàn là thợ mộc, thợ xẻ, thợ nề. Họ bắt tay vào việc, thoắt cái đã dựng xong một ngôi nhà! Đa-ni-lô nắm tay phải của nàng, hôn lên đôi môi ngọt như đường, dẫn nàng vào gian nhà lộng lẫy như cung điện. Hai người ngồi vào bàn, ăn uống, nghỉ ngơi, và đính hôn với nhau ngay tại bàn ăn ấy.

"Giờ thì chàng cứ đi ngủ đi, Đa-ni-lô, đừng lo nghĩ gì cả! Mọi việc sẽ xong."

Nàng đặt chàng nằm ngủ, rồi bước ra thềm pha lê, vỗ cánh, lắc đầu:

"Cha ơi, cha yêu dấu của con! Xin cha cho con mượn thợ của cha."

Mười hai chàng trai hiện ra, hỏi:

"Thưa nàng Thiên Nga, nàng muốn chúng tôi làm gì?"

"Các anh may ngay cho tôi một chiếc áo lông. Da chồn chưa thuộc, cúc chưa đúc, khuyết chưa thêu."

Họ bắt tay vào việc. Người thì thuộc da, may áo; người thì rèn, đúc cúc; người thì thêu khuyết. Trong chớp mắt, chiếc áo lông đã xong, đẹp đến lạ lùng. Nàng Thiên Nga đến đánh thức Đa-ni-lô Bất Hạnh:

"Dậy đi chàng ơi! Áo lông xong rồi. Ở thành Ki-ép, chỗ đại vương Vla-đi-mia, chuông nhà thờ đã đổ. Đến giờ chàng dậy đi lễ sáng rồi."

Đa-ni-lô dậy, mặc áo lông vào rồi đi. Nàng nhìn qua cửa sổ, gọi chàng lại, trao cho chàng một cây gậy bằng bạc và dặn:

"Lễ xong bước ra, chàng hãy lấy gậy này gõ vào ngực. Lũ chim sẽ hót vang vui vẻ, đàn sư tử sẽ gầm lên dữ dội. Chàng hãy cởi chiếc áo trên vai mình, khoác ngay cho đại vương Vla-đi-mia, để ngài đừng quên chúng ta. Ngài sẽ mời chàng đến dự tiệc, sẽ rót cho chàng chén rượu. Đừng uống cạn chén. Uống cạn thì chẳng thấy điều lành! Và chàng đừng khoe về em, đừng khoe rằng chỉ trong một đêm em đã cùng chàng dựng được ngôi nhà."

Đa-ni-lô cầm gậy, ra đi. Nàng lại gọi chàng lại, đưa cho chàng ba quả trứng: hai quả bạc, một quả vàng, và dặn:

"Chàng dùng hai quả trứng bạc để chúc mừng Phục Sinh đại vương và hoàng hậu. Còn quả trứng vàng thì dành để chúc mừng người sẽ sống trọn đời với chàng."

Đa-ni-lô Bất Hạnh từ biệt nàng, đi dự lễ sáng. Ai nấy đều ngạc nhiên:

"Đa-ni-lô Bất Hạnh mà giỏi thế cơ à! Áo lông của anh ta kịp xong cho ngày lễ thật."

Lễ xong, chàng đến chúc mừng Phục Sinh đại vương và hoàng hậu, không may lại lỡ tay rút ra quả trứng vàng. A-li-ô-sa Pô-pô-vích, cái gã chuyên trêu ghẹo đàn bà, trông thấy ngay.

Khi mọi người ra khỏi nhà thờ, Đa-ni-lô Bất Hạnh lấy gậy bạc gõ vào ngực mình. Lũ chim hót vang, đàn sư tử gầm lên. Ai nấy sửng sốt, đều nhìn cả vào Đa-ni-lô. Còn A-li-ô-sa Pô-pô-vích thì cải trang làm một người hành khất, đứng xin bố thí. Ai cũng cho gã thứ gì đó, chỉ có Đa-ni-lô Bất Hạnh đứng nghĩ ngợi: "Mình biết cho cái gì đây? Có gì đâu!" Vì đang ngày lễ lớn, chàng đành cho gã quả trứng vàng. A-li-ô-sa Pô-pô-vích cầm lấy quả trứng vàng rồi thay lại bộ quần áo cũ của mình.

Đại vương Vla-đi-mia mời mọi người về cung dùng bữa. Họ ăn, họ uống, họ vui chơi, họ khoe khoang. Đa-ni-lô uống say, say rồi đem vợ ra khoe. A-li-ô-sa Pô-pô-vích, cái gã chuyên trêu ghẹo đàn bà, liền khoác lác giữa bữa tiệc rằng gã biết vợ của Đa-ni-lô. Đa-ni-lô nói:

"Nếu anh biết vợ tôi thì tôi chịu chém đầu. Còn nếu không biết thì anh phải chịu chém đầu!"

A-li-ô-sa bỏ đi, chân bước đến đâu thì đến, vừa đi vừa khóc. Một bà lão già gặp gã:

"Cậu khóc chuyện gì thế, A-li-ô-sa Pô-pô-vích?"

"Bà già lắm chuyện kia, đi đi! Tôi chẳng còn bụng dạ nào mà nói với bà."

"Được thôi, rồi có lúc cậu sẽ cần đến tôi!"

Gã liền quay ra hỏi bà:

"Bà ơi, bà yêu quý! Bà định bảo cháu điều gì thế?"

"À, giờ thì lại 'bà ơi, bà yêu quý' rồi đấy!"

"Chả là cháu lỡ khoác lác rằng cháu biết vợ của Đa-ni-lô..."

"Ối, con ơi! Cậu thì biết sao được nàng ấy? Nơi ấy đến con chim nhỏ cũng chưa từng bay tới. Cậu hãy đến ngôi nhà ấy, mời nàng đến dự tiệc với đại vương. Nàng sẽ rửa mặt, sửa soạn, và đặt sợi dây chuyền lên bậu cửa sổ. Cậu lấy trộm sợi dây chuyền ấy, đem cho Đa-ni-lô Bất Hạnh xem."

A-li-ô-sa đến bên khung cửa sổ chạm trổ, mời nàng Thiên Nga đến dự tiệc của đại vương. Nàng vừa rửa mặt, trang điểm, sửa soạn đi dự tiệc, thì đúng lúc ấy A-li-ô-sa lấy trộm sợi dây chuyền, chạy về cung đưa cho Đa-ni-lô Bất Hạnh xem.

"Thưa đại vương Vla-đi-mia," Đa-ni-lô Bất Hạnh nói, "giờ thì tôi thấy đầu tôi phải rơi rồi. Xin ngài cho tôi về nhà từ biệt vợ."

Chàng về nhà:

"Ôi nàng Thiên Nga, người con gái đẹp! Ta đã gây ra chuyện gì thế này! Say rượu đem nàng ra khoe, giờ mất cả mạng!"

"Em biết hết rồi, Đa-ni-lô Bất Hạnh! Chàng hãy đi mời đại vương, hoàng hậu và cả dân trong thành đến nhà ta dự tiệc. Nếu đại vương viện cớ bụi bặm, bùn lầy, bảo rằng đường xá xấu, biển xanh dậy sóng, đầm lầy mở toang, thì chàng hãy nói: Xin đại vương chớ lo! Qua đầm lầy, qua sông suối đã có cầu gỗ kim ngân, có dầm gỗ sồi, mặt cầu trải dạ đỏ thắm, đóng toàn đinh mạ thiếc. Ủng của chàng trai không vương bụi, móng ngựa của chàng không dính bùn!"

Đa-ni-lô Bất Hạnh đi mời khách. Còn nàng Thiên Nga bước ra thềm, vỗ cánh, gật đầu, và dựng lên một cây cầu từ nhà mình đến tận cung điện đại vương Vla-đi-mia. Mặt cầu trải toàn dạ đỏ thắm, đóng đinh mạ thiếc. Một bên cầu hoa nở, chim họa mi hót, một bên táo chín, quả mọng.

Đại vương và hoàng hậu sửa soạn đi dự tiệc, kéo theo cả đoàn quân dũng mãnh. Đến con sông thứ nhất, thấy sông chảy toàn bia ngon. Bên bờ dòng bia ấy, lính tráng ngã rạp xuống không ít. Đến con sông thứ hai, sông chảy toàn rượu mật ong. Quá nửa đoàn quân dũng mãnh cúi rạp trước dòng rượu mật, rồi lăn kềnh ra. Đến con sông thứ ba, sông chảy toàn rượu vang. Ở đây các sĩ quan nhào vào uống đến say mềm. Đến con sông thứ tư, sông chảy toàn rượu mạnh, thứ rượu còn nặng hơn rượu vang. Đại vương ngoái lại, thấy các tướng quân đều nằm lăn ra cả.

Chỉ còn lại bốn người: đại vương, hoàng hậu, A-li-ô-sa Pô-pô-vích, cái gã chuyên trêu ghẹo đàn bà, và Đa-ni-lô Bất Hạnh.

Các vị khách được mời bước vào gian nhà cao rộng. Trong nhà kê những chiếc bàn gỗ phong, trải khăn lụa, ghế sơn vẽ sặc sỡ. Họ ngồi vào bàn. Món ăn thì vô số, còn rượu xứ lạ thì chẳng phải tính bằng chai bằng bình, mà chảy thành cả những dòng sông! Nhưng đại vương và hoàng hậu chẳng uống gì, chẳng ăn gì, chỉ ngóng xem bao giờ nàng Thiên Nga mới bước ra.

Họ ngồi bên bàn rất lâu, chờ nàng rất lâu, đến lúc phải về. Đa-ni-lô Bất Hạnh gọi nàng một lần, hai lần, ba lần, nàng vẫn không ra tiếp khách. A-li-ô-sa Pô-pô-vích nói:

"Vợ tôi mà dám thế, tôi đã dạy cho nó biết thế nào là nghe lời chồng!"

Nàng Thiên Nga nghe thấy, bước ra thềm, nói một câu:

"Đây, vợ dạy chồng là thế này này!"

Nàng vỗ cánh, gật đầu, rồi vút bay lên trời. Ngôi nhà biến mất, các vị khách bỗng thấy mình đang ngồi trên những mô đất giữa đầm lầy. Một bên là biển, một bên là khổ, một bên là rêu, một bên là ôi chao!

Thế là đại vương đành dẹp bỏ thói kiêu kỳ, trèo lên lưng Đa-ni-lô mà cưỡi về. Đến được cung điện thì ai nấy đều lấm lem bùn từ đầu đến chân.

Hôm ấy tôi cũng muốn ghé thăm đại vương với hoàng hậu, mà người ta cứ đẩy ra khỏi sân. Tôi luồn vội qua khe cổng, xước hết cả lưng!

— Hết —