Đa-vít Xoan, giấc ngủ bên đường

Ngay cả với những biến cố thật sự ảnh hưởng tới con đường đời và số phận sau cùng của mình, chúng ta cũng chỉ biết được một phần. Còn có vô số biến cố khác, nếu có thể gọi chúng như thế, đến sát bên ta rồi lại đi qua mà chẳng để lại kết quả gì, thậm chí chẳng hề để lộ sự có mặt của mình bằng một chút ánh sáng hay bóng tối nào lướt qua tâm trí ta. Giá mà ta biết được mọi đổi thay trong vận mệnh mình, thì cuộc đời sẽ quá đầy hy vọng và sợ hãi, hân hoan và thất vọng, chẳng còn cho ta lấy một giờ thật sự thanh thản. Ý nghĩ ấy có thể minh hoạ bằng một trang trong lịch sử bí mật của Đa-vít Xoan.

Ta chẳng cần biết gì về Đa-vít trước khi gặp chàng năm hai mươi tuổi, trên con đường cái từ quê nhà lên thành phố Bô-xtơn. Ở đó, người chú của chàng, một người buôn bán tạp hoá nhỏ, sẽ nhận chàng vào đứng quầy. Chỉ cần nói rằng chàng là người bang Niu Ham-sơ, con nhà tử tế, đã học xong trường làng, lại thêm một năm học chữ La-tinh ở trường trung học cho thêm phần nho nhã. Một ngày hè, sau khi cuốc bộ từ lúc mặt trời mọc đến gần trưa, vì mệt và vì trời mỗi lúc một nóng, chàng quyết định ngồi nghỉ dưới bóng mát đầu tiên tiện đường, chờ xe ngựa chở khách đi tới.

Như thể có ai cố ý trồng sẵn cho chàng, chẳng mấy chốc hiện ra một lùm cây phong nhỏ, ở giữa có một chỗ trũng mát mẻ dễ chịu, và một con suối nhỏ trong vắt sủi tăm, tươi mát đến nỗi tưởng như nó chưa từng lấp lánh cho một khách bộ hành nào khác ngoài Đa-vít Xoan. Dù có ai đã uống trước hay chưa, chàng cũng ghé đôi môi khát nước vào hôn nó, rồi nằm duỗi dài bên bờ suối, gối đầu lên mấy cái áo sơ mi và một chiếc quần gói trong chiếc khăn bông kẻ sọc. Nắng không rọi tới được chỗ chàng. Sau trận mưa lớn hôm qua, bụi trên đường chưa bốc lên, và cái ổ cỏ ấy hợp ý chàng trai hơn cả một chiếc giường đệm lông. Con suối rì rầm buồn ngủ bên cạnh. Cành lá đong đưa mơ màng trên nền trời xanh phía trên. Và một giấc ngủ sâu, có lẽ giấu những giấc mơ trong đáy sâu của nó, phủ xuống Đa-vít Xoan. Nhưng chúng ta sẽ kể những chuyện mà chàng chẳng hề mơ thấy.

Trong lúc chàng ngủ say dưới bóng cây, những người khác vẫn thức tỉnh táo, qua qua lại lại, kẻ đi bộ, người cưỡi ngựa, người ngồi đủ loại xe, dọc con đường nắng chang chang bên phòng ngủ của chàng. Có người chẳng nhìn sang phải sang trái, không biết có chàng nằm đó. Có người chỉ liếc qua mà chẳng để kẻ ngủ kia chen vào những ý nghĩ bận rộn của mình. Có người bật cười khi thấy chàng ngủ say sưa thế. Và vài kẻ có trái tim đầy ắp khinh bỉ thì trút cái phần nọc độc thừa ra lên Đa-vít Xoan. Một bà goá trung niên, lúc chẳng có ai quanh đó, thò đầu vào lùm cây một chút, rồi thề rằng cậu trai trẻ ngủ trông thật dễ thương. Một ông diễn giả chuyên đi giảng về việc bài trừ rượu chè trông thấy chàng, bèn đưa Đa-vít tội nghiệp vào bài giảng buổi tối của mình, làm ví dụ khủng khiếp về một kẻ say bí tỉ nằm vật bên vệ đường.

Nhưng chê bai, khen ngợi, cười cợt, khinh bỉ hay thờ ơ thì với Đa-vít Xoan cũng như nhau cả, hay đúng hơn là chẳng có nghĩa lý gì. Chàng mới ngủ được một lúc thì một cỗ xe màu nâu do một đôi ngựa đẹp kéo thong thả lăn bánh tới, rồi dừng lại gần ngay trước chỗ chàng nằm nghỉ. Một cái chốt trục xe rơi mất khiến một bánh xe tuột ra. Hư hỏng chẳng đáng kể, chỉ làm hoảng hốt trong chốc lát một ông lão buôn bán và vợ ông, đang ngồi xe trở về Bô-xtơn. Trong khi người đánh xe và một người hầu lắp lại bánh xe, ông bà ra trú dưới mấy cây phong, và trông thấy con suối sủi tăm cùng Đa-vít Xoan đang ngủ bên cạnh. Cảm thấy cái vẻ đáng kính mà ngay cả kẻ ngủ hèn mọn nhất cũng toả ra quanh mình, ông lão bước thật nhẹ, nhẹ hết mức bệnh gút cho phép, còn bà vợ thì cẩn thận giữ cho chiếc áo lụa khỏi sột soạt, kẻo Đa-vít giật mình tỉnh giấc.

– Cậu ta ngủ say quá! – Ông lão thì thầm. – Hơi thở nhẹ nhàng ấy mới sâu làm sao! Một giấc ngủ như thế, mà chẳng cần thuốc ngủ, với tôi còn đáng giá hơn nửa số lợi tức của mình, vì nó có nghĩa là sức khoẻ và một tâm hồn không chút muộn phiền.

– Và cả tuổi trẻ nữa, – bà vợ nói. – Tuổi già dù khoẻ mạnh và thanh thản cũng không ngủ được như thế. Giấc ngủ của chúng mình chẳng giống giấc ngủ của cậu ta, cũng như lúc thức của chúng mình chẳng giống lúc thức của cậu ta.

Càng nhìn lâu, đôi vợ chồng già càng thấy quan tâm tới chàng trai lạ mặt, người mà vệ đường và bóng cây phong như một căn phòng riêng, có màn gấm sẫm màu rủ trên đầu. Thấy một tia nắng lạc rọi lấp lánh xuống mặt chàng, bà vợ khéo léo vặn một cành cây sang bên để che đi. Làm xong việc tử tế nhỏ ấy, bà bắt đầu cảm thấy mình như mẹ của chàng.

– Hình như Trời đã đặt cậu ta nằm đây, – bà thì thầm với chồng, – và đưa chúng mình tới đây để tìm thấy cậu, sau khi chúng mình thất vọng về đứa con trai của người anh họ. Tôi tưởng như thấy cậu ta giống thằng Hen-ri đã khuất của chúng mình. Mình đánh thức cậu ấy dậy nhé?

– Để làm gì? – Ông lão ngập ngừng. – Chúng mình chẳng biết gì về tính nết cậu ta.

– Khuôn mặt cởi mở thế kia! – Bà vợ đáp, vẫn khẽ giọng nhưng tha thiết. – Giấc ngủ ngây thơ thế này!

Trong khi những lời thì thầm ấy qua lại, tim kẻ đang ngủ không hề đập mạnh, hơi thở không hề dồn dập, nét mặt không hề lộ ra chút quan tâm nào. Vậy mà Vận May đang cúi xuống bên chàng, sắp sửa thả xuống cả một gánh vàng. Ông lão buôn bán đã mất đứa con trai duy nhất, không có ai thừa kế gia tài ngoài một người họ hàng xa có tính nết ông không ưa. Trong những trường hợp như thế, người ta đôi khi còn làm những chuyện lạ lùng hơn là đóng vai phù thuỷ, đánh thức dậy giữa giàu sang một chàng trai đã ngủ thiếp đi trong nghèo khó.

– Mình không đánh thức cậu ấy à? – Bà vợ nhắc lại, giọng thuyết phục.

– Thưa ông, xe sửa xong rồi ạ, – người hầu nói sau lưng.

Hai ông bà giật mình, đỏ mặt, vội vã đi ra, cùng lấy làm lạ rằng sao mình lại có thể mơ tới chuyện làm một việc nực cười đến thế. Ông lão ngả người vào trong xe, để đầu óc bận rộn với kế hoạch xây một nhà dưỡng lão tráng lệ cho những người buôn bán gặp vận rủi. Trong khi đó, Đa-vít Xoan vẫn ngon giấc.

Cỗ xe đi chưa quá một hai cây số, thì một cô gái trẻ xinh xắn đi tới, bước chân nhún nhảy, cho thấy rõ trái tim bé nhỏ trong ngực cô đang nhảy múa thế nào. Có lẽ chính dáng đi vui vẻ ấy đã khiến cho, nói ra có hại gì không nhỉ, dải buộc tất của cô tuột nút. Thấy sợi dải lụa, nếu quả là lụa, đang lỏng dần, cô rẽ vào chỗ khuất dưới mấy cây phong, và ở đó gặp một chàng trai đang ngủ bên suối. Đỏ mặt như bông hồng vì lỡ xông vào phòng ngủ của một quý ông, mà lại vì một việc như thế, cô định nhón chân lẻn đi. Nhưng có một mối nguy đang ở gần kẻ đang ngủ. Một con ong to tướng như quái vật đã lượn lờ trên đầu chàng nãy giờ, vo vo vo, lúc trong đám lá, lúc loé qua những vệt nắng, lúc lại mất hút trong bóng râm, cho tới khi cuối cùng có vẻ như sắp đậu xuống mí mắt Đa-vít Xoan. Nọc ong đôi khi có thể chết người. Hồn nhiên bao nhiêu thì ngây thơ bấy nhiêu, cô gái lấy khăn tay tấn công kẻ đột nhập, đập cho nó một trận ra trò, đuổi nó ra khỏi bóng cây phong. Một bức tranh mới dễ thương làm sao! Làm xong việc tốt ấy, hơi thở dồn dập, má đỏ ửng hơn, cô lén liếc nhìn chàng trai lạ mặt, người mà vì chàng cô vừa giao chiến với một con rồng trên không.

"Anh ấy đẹp trai quá!" Cô nghĩ, và mặt lại càng đỏ hơn.

Làm sao lại không có một giấc mơ hạnh phúc nào trong chàng mạnh mẽ đến mức chính sức mạnh của nó làm nó vỡ tan, để chàng nhìn thấy cô gái giữa những bóng hình trong mơ? Ít ra, sao lại không có một nụ cười chào đón nào bừng lên trên mặt chàng? Nàng đã tới, người con gái mà theo một ý niệm xưa cũ và đẹp đẽ, linh hồn đã bị tách ra từ linh hồn chàng, người mà trong mọi khát khao mơ hồ nhưng nồng nhiệt, chàng vẫn mong được gặp. Chỉ nàng chàng mới có thể yêu bằng một tình yêu trọn vẹn, chỉ chàng nàng mới có thể đón vào tận đáy lòng. Và giờ đây hình bóng nàng đang ửng hồng mờ nhạt trên mặt suối bên cạnh chàng. Nếu nó đi qua, ánh sáng hạnh phúc của nó sẽ không bao giờ còn soi lên cuộc đời chàng nữa.

– Anh ấy ngủ say quá! – Cô gái lẩm bẩm.

Cô đi, nhưng bước chân trên đường không còn nhún nhảy nhẹ nhàng như lúc đến.

Mà cha cô gái lại là một người buôn bán phát đạt ở vùng quê gần đó, và đúng vào lúc ấy, ông đang tìm đúng một chàng trai như Đa-vít Xoan. Giá Đa-vít làm quen được với cô con gái bên vệ đường, hẳn chàng đã thành người giúp việc cho ông bố, rồi mọi chuyện khác cứ thế tự nhiên tiếp nối. Vậy là lần nữa, vận may, vận may tốt đẹp nhất, đã lén tới gần đến nỗi tà áo nàng chạm vào chàng, mà chàng chẳng hề hay biết.

Cô gái vừa khuất bóng thì hai người đàn ông rẽ vào dưới bóng cây phong. Cả hai đều có khuôn mặt sạm đen, đội mũ vải kéo lệch sụp xuống trán. Quần áo họ tồi tàn, nhưng có một vẻ chải chuốt nào đó. Đó là hai tên bịp bợm kiếm sống bằng bất cứ thứ gì quỷ sứ đưa tới, và lúc này, trong khi chờ việc khác, chúng đã đem số tiền sẽ kiếm được chung trong vụ bất lương sắp tới ra đặt cược vào một ván bài, định đánh ngay ở đây dưới gốc cây. Nhưng thấy Đa-vít đang ngủ bên suối, một tên thì thầm với đồng bọn:

– Suỵt! Mày có thấy cái gói dưới đầu nó không?

Tên kia gật đầu, nháy mắt, cười đểu.

– Tao cược với mày một ly rượu mạnh, – tên thứ nhất nói, – rằng thằng này có cái ví, hay một món tiền lẻ kha khá giấu giữa đống áo. Nếu không ở đấy, thì sẽ tìm thấy trong túi quần nó.

– Nhưng nhỡ nó tỉnh dậy thì sao? – Tên kia hỏi.

Đồng bọn của hắn vạch áo gi-lê, chỉ vào cán một con dao găm, rồi gật đầu.

– Thì cứ thế mà làm! – Tên thứ hai lẩm bẩm.

Chúng tiến lại gần Đa-vít đang ngủ không hay biết gì. Trong khi một tên chĩa dao vào tim chàng, tên kia bắt đầu lục cái gói dưới đầu chàng. Hai khuôn mặt chúng dữ tợn, nhăn nheo, xám ngắt vì tội lỗi và sợ hãi, cúi xuống trên nạn nhân, trông ghê rợn đến mức nếu chàng chợt tỉnh hẳn sẽ tưởng là quỷ dữ. Chẳng những thế, nếu hai tên vô lại liếc sang mặt suối, chính chúng cũng khó mà nhận ra bóng mình in trong đó. Vậy mà chưa bao giờ Đa-vít Xoan mang vẻ mặt thanh thản đến thế, kể cả khi ngủ trên ngực mẹ.

– Tao phải lấy cái gói đi, – một tên thì thầm.

– Nó mà động đậy là tao đâm, – tên kia lẩm bẩm.

Nhưng đúng lúc ấy, một con chó đang hít hít trên mặt đất đi vào dưới gốc phong, lần lượt nhìn từng tên gian ác, rồi nhìn người đang ngủ yên. Rồi nó cúi xuống liếm nước suối.

– Chậc! – Một tên nói. – Giờ thì chẳng làm gì được. Chủ con chó chắc đang ở ngay đằng sau.

– Uống một ngụm rồi đi thôi, – tên kia nói.

Tên cầm dao nhét vũ khí vào trong ngực áo, rút ra một khẩu súng lục bỏ túi, nhưng không phải loại bắn một phát là chết. Đó là một bình rượu, miệng có vặn một cái cốc bằng thiếc. Mỗi tên uống một hớp ngon lành, rồi bỏ đi, vừa đi vừa cười đùa rôm rả về vụ ác chưa thành, đến nỗi có thể nói chúng hớn hở lên đường. Chỉ vài giờ sau, chúng đã quên sạch chuyện ấy, chẳng bao giờ nghĩ rằng vị thiên thần ghi chép đã ghi tội giết người vào linh hồn chúng bằng những con chữ bền lâu như vĩnh cửu.

Còn Đa-vít Xoan, chàng vẫn ngủ yên, chẳng hề hay biết bóng tử thần đã treo lơ lửng trên mình, cũng chẳng biết tới ánh sáng của sự sống trở lại khi bóng ấy đã rút đi. Chàng vẫn ngủ, nhưng không còn yên như lúc đầu. Một giờ nghỉ ngơi đã xua khỏi tấm thân dẻo dai của chàng nỗi mệt nhọc mà nhiều giờ vất vả đã chất lên. Giờ chàng cựa mình, giờ môi chàng mấp máy không thành tiếng, giờ chàng nói lầm thầm với những bóng ma giữa trưa trong giấc mơ của mình. Nhưng rồi tiếng bánh xe lăn lạch cạch mỗi lúc một to dọc con đường, cho tới khi nó xuyên qua lớp sương mù đang tan dần của giấc ngủ Đa-vít. Xe ngựa chở khách đã tới. Chàng bật dậy, tỉnh táo hẳn.

– Này, bác đánh xe! Có chở khách không? – Chàng gọi to.

– Còn chỗ trên nóc xe! – Bác đánh xe đáp.

Đa-vít trèo lên, và xe lăn bánh vui vẻ về phía Bô-xtơn. Chàng không ngoái lại nhìn con suối của những đổi thay như trong mộng ấy lấy một lần. Chàng không biết rằng một bóng ma Giàu Sang đã phủ một ánh vàng lên mặt nước, rằng một bóng ma Tình Yêu đã khẽ thở dài hoà theo tiếng suối rì rầm, rằng một bóng ma Tử Thần đã doạ nhuộm đỏ dòng nước bằng máu của chàng. Tất cả chỉ trong một giờ ngắn ngủi từ lúc chàng nằm xuống ngủ. Dù ngủ hay thức, chúng ta đều không nghe thấy những bước chân nhẹ như gió của những điều kỳ lạ suýt nữa thì xảy ra. Phải chăng điều đó chứng tỏ có một Đấng Tối Cao trông nom, khi mà dù những biến cố vô hình và bất ngờ cứ không ngừng chắn ngang đường ta đi, cuộc đời con người vẫn còn đủ trật tự để sự tính trước của ta có chút giá trị?

— Hết —