Đồ nhu nhược

Mấy hôm trước, tôi mời cô gia sư dạy các con tôi, cô Giu-li-a Va-xi-li-ép-na, vào phòng làm việc. Cần phải thanh toán tiền công cho cô.

— Mời cô ngồi, cô Giu-li-a Va-xi-li-ép-na! tôi nói với cô. Ta tính sổ đi nào. Chắc cô đang cần tiền, mà cô lại khách sáo quá, chẳng bao giờ tự mở lời hỏi… Vậy nhé… Ta đã thoả thuận với nhau là mỗi tháng ba mươi rúp…

— Bốn mươi ạ…

— Không, ba mươi… Tôi có ghi đây này… Xưa nay tôi vẫn trả gia sư ba mươi rúp. Vậy nhé, cô ở đây được hai tháng…

— Hai tháng năm ngày ạ…

— Đúng hai tháng… Tôi ghi thế này mà. Vậy là cô được sáu mươi rúp… Trừ đi chín ngày chủ nhật… chủ nhật cô có dạy cậu Cô-li-a đâu, chỉ dắt nó đi dạo thôi… lại còn ba ngày lễ nữa…

Cô Giu-li-a Va-xi-li-ép-na đỏ bừng mặt, tay mân mê mép đăng-ten trên áo, nhưng… không nói một lời!..

— Ba ngày lễ… Vậy là trừ đi mười hai rúp… Bốn ngày cậu Cô-li-a ốm, không học… Cô chỉ dạy mỗi cô Va-ri-a… Ba ngày cô đau răng, nhà tôi cho cô nghỉ buổi chiều… Mười hai với bảy là mười chín. Trừ đi… còn lại… ừm… bốn mươi mốt rúp… Đúng không?

Mắt trái cô Giu-li-a Va-xi-li-ép-na đỏ lên và ầng ậng nước. Cằm cô run run. Cô ho khan, sụt sịt mũi, nhưng vẫn không nói một lời!..

— Hôm giao thừa cô làm vỡ một cái tách uống trà cả đĩa lót. Trừ hai rúp… Cái tách ấy còn đắt hơn thế, nó là đồ gia bảo, nhưng thôi… cho cô! Của đi thay người. Rồi thì, vì cô sơ ý, cậu Cô-li-a trèo lên cây, làm rách cái áo khoác… Trừ mười rúp… Cũng vì cô sơ ý, con hầu gái lấy cắp đôi giày của cô Va-ri-a. Cô phải trông nom mọi thứ chứ. Cô có ăn lương cơ mà. Vậy là trừ thêm năm rúp nữa… Ngày mười tháng Giêng, cô có lấy của tôi mười rúp…

— Tôi không lấy ạ, cô Giu-li-a Va-xi-li-ép-na thì thầm.

— Nhưng tôi có ghi đây này!

— Vâng, thôi… cũng được ạ.

— Bốn mươi mốt trừ hai mươi bảy, còn lại mười bốn…

Cả hai mắt cô đã đầm đìa nước… Trên cái mũi thon thon xinh xắn lấm tấm mồ hôi. Tội nghiệp cô bé!

— Tôi chỉ lấy có một lần thôi ạ, cô nói, giọng run run. Tôi lấy của bà nhà ba rúp… Ngoài ra tôi không lấy gì nữa…

— Thế à? Thế mà tôi lại không ghi! Vậy mười bốn trừ ba, còn mười một… Tiền của cô đây, cô thân mến! Ba… ba, ba… một với một… Cô cầm lấy!

Và tôi đưa cô mười một rúp… Cô cầm lấy, đưa mấy ngón tay run run nhét tiền vào túi.

— Mẹc-xi, cô thì thầm.

Tôi đứng bật dậy, đi đi lại lại trong phòng. Cơn giận bốc lên trong người tôi.

— Mẹc-xi cái gì kia chứ? tôi hỏi.

— Cảm ơn ông vì đã trả tiền ạ…

— Nhưng tôi vừa bóc lột cô, quỷ tha ma bắt, tôi vừa cướp của cô! Tôi vừa ăn cắp của cô đấy! Thế thì cảm ơn cái nỗi gì?

— Ở những chỗ khác, người ta còn chẳng trả cho tôi đồng nào…

— Chẳng trả đồng nào ư? Cũng chẳng lạ! Tôi đùa cô đấy, tôi vừa dạy cô một bài học cay đắng… Tôi sẽ trả cô đủ cả tám mươi rúp! Đây này, tôi đã để sẵn cho cô trong phong bì rồi! Nhưng sao lại có thể mềm oặt như thế được? Sao cô không phản đối? Sao cô cứ im lặng? Sống trên đời này mà không có nanh có vuốt, có được không? Sao lại có thể nhu nhược đến thế?

Cô cười, một nụ cười chua chát, và tôi đọc được trên gương mặt cô: «Có thể được chứ!»

Tôi xin lỗi cô vì bài học cay đắng, và đưa cô đủ tám mươi rúp, khiến cô ngạc nhiên vô cùng. Cô rụt rè lí nhí mấy tiếng mẹc-xi rồi đi ra… Tôi nhìn theo cô, và nghĩ thầm: trên đời này, làm kẻ mạnh mới dễ dàng làm sao!

— Hết —