Bài văn sách bị gạt bỏ

Chương 1: Bài văn sách bị gạt bỏ

Bướm vườn đông đang bay rộn ràng, lại thấy hương hoa La Phù ngát. Mộng ngắn mộng dài vì cớ gì? Chớ ham gối sứ lỡ nồi kê.

Xưa có hai vợ chồng đang tuổi xuân, mới cưới nhau, quấn quýt như keo như sơn, như cá với nước. Vừa được ba ngày thì người chồng bị quan phủ gọi đi. Thì ra vì việc giải gấp lương quân, văn thư đã điền tên anh, bắt anh tới trước quân nộp lương. Nếu trái hạn giờ khắc thì xử theo quân pháp. Anh phải lên đường ngay, người không được quay lại, đầu không được ngoảnh lại, chỉ kịp nhắn một lời về nhà. Đúng là lệnh trên sai khiến, chẳng do mình. Dọc đường anh đi gấp, một lòng nhớ vợ, lại không tiện kể với ai, chỉ một mình buồn bã. Đi một ngày, nhớ tới cả vạn lần. Đêm ấy nghỉ ở quán trọ, anh mơ thấy được đoàn tụ với vợ như thường. Từ đó không đêm nào là không mơ. Được một tháng thì mơ thấy vợ có mang, tỉnh dậy chỉ cười.

Mừng là anh nộp lương đúng hạn, bình yên vô sự, đêm ngày đi gấp về quê. Nộp giấy hồi báo xong, vào cửa gặp vợ, mừng vui vô hạn. Một đi một về, chừng ba tháng. Tục ngữ nói mới cưới chẳng bằng đi xa về. Đêm ấy vợ chồng ân ái, khỏi phải nói. Người vợ kể nỗi nhớ nhung sau khi chia tay, nhân đó nói mỗi đêm trong mơ thế này thế này. Cảnh nàng kể giống hệt chồng mơ, và quả nhiên đã có mang ba tháng. Nếu người chồng kể trước thì còn có chỗ ngờ, đằng này lại là người vợ kể trước. Đủ thấy hồn mộng gặp nhau là do lòng thành hai bên mà nên.

Nay kể một chuyện mộng náo động, cũng do vợ chồng nhớ nhau mà thành. Đúng là: điều thấy trong mộng chẳng phải hoàn toàn giả, việc chạy ngược xuôi ban ngày chớ coi là thật.

Chuyện kể vào năm Trinh Nguyên đời Đường Đức Tông, có một tiến sĩ họ kép Độc Cô, tên là Hà Thúc, nhà ở xóm Sùng Hiền phía đông thành Lạc Dương. Từ nhỏ đã thông minh khác thường, mười tuổi đã biết làm văn. Đến mười lăm tuổi kinh sử tinh thông, hạ bút mấy nghìn chữ không cần nghĩ. Cha là Độc Cô Cập làm chức tư phong. Lúc còn sống, ông đã hỏi cho Hà Thúc con gái của bạn đồng khoa là quan tư nông Bạch Hành Giản, tên là Quyên Quyên, làm vợ.

Cô Quyên Quyên mặt hoa da phấn, khỏi phải nói. Thêu thùa vẽ vời cũng là chuyện thường. Đáng quý nhất là cô thông thạo văn chương, giỏi làm phú làm thơ. Nếu cho đi thi văn, chắc chắn đỗ trạng nguyên. Với Hà Thúc đúng là một đôi đẹp cả hai, hai bên đều biết nhau, nên thành mối này.

Ngờ đâu cha mẹ Hà Thúc lần lượt qua đời, bố mẹ vợ cũng lần lượt mất. Công danh chưa thành, gia sản ngày một sa sút, tôi tớ không còn một mống, chỉ còn mấy gian nhà.

Con trai Bạch Hành Giản là Bạch Trường Cát, một kẻ hung ác hám thế lực, thấy nhà Hà Thúc nghèo bèn muốn bội hôn, gả em gái cho nhà giàu ở An Lăng. May sao cô Quyên Quyên là người trinh liệt, cắt tóc thề không đổi lòng. Bạch Trường Cát ép không được, đành vẫn gả cho Hà Thúc. Nhưng chỉ có quần áo trang sức mang theo người, không có chút hồi môn nào, chỉ có một con hầu từ nhỏ tên Thuý Kiều theo về.

Cô Bạch về nhà chồng cam chịu nghèo khó, không một chút oán hận. Sớm thổi cơm, tối kéo sợi, giúp Hà Thúc đọc sách. Hà Thúc một là kính chí tiết cắt tóc của nàng, hai là trọng văn tài thanh tú của nàng, ba là yêu nhan sắc kiều diễm của nàng. Thật là vợ chồng tương đắc như cá với nước. Họ hàng nhà họ Bạch lại thương Hà Thúc là bậc tài tử chưa gặp thời, rất tôn trọng. Chỉ có Bạch Trường Cát một mực xu nịnh kẻ có thế, bảo em gái là đồ xương nghèo, lại đi theo hạng chết đói ấy, làm mất thể diện, thấy Hà Thúc như gai trong mắt, như đinh trong thịt. Hà Thúc tuy nghèo nhưng lại không chịu cúi đầu trước ai. Vì thế hai bên tuyệt không qua lại.

Lúc ấy năm Trinh Nguyên thứ mười lăm, triều đình mở khoa thi chọn kẻ sĩ, ban bảng vàng, hẹn tháng ba các tiến sĩ đều tới kinh dự thi đình. Hà Thúc từ biệt vợ lên Trường An, tự cho văn tài mình ắt đỗ đầu bảng xuân. Ai ngờ quan coi thi là thị lang bộ Lễ đồng bình chương sự Trịnh Dư Khánh vốn lấy bài của Hà Thúc đứng đầu. Nhưng trong bài văn sách có viết: nạn Phụng Thiên đều vì gian thần Lư Kỷ lộng quyền triều chính, khiến tiết độ sứ Kính Nguyên là Diêu Lệnh Ngôn cùng thái uý Chu Thử nổi loạn, cướp kho phủ. Đủ thấy bao người quân tử cùng giúp thái bình còn chưa đủ, một kẻ tiểu nhân làm rối thiên hạ đã thừa. Cho nên bậc vua dùng hay bỏ người không thể không thận trọng. Nguyên vua Đức Tông tính hay nghi kỵ nhất, bảo chàng chỉ trích triều đình, chê bai chính sự đương thời, bèn gạt bỏ bài đứng đầu không lấy.

Hai người chú họ của cô Bạch, một người tên Bạch Cư Dị, một người tên Bạch Mẫn Trung, văn tài vốn kém Hà Thúc, lại đều đỗ cao. Chỉ có mình Hà Thúc trượt, cụt hứng lắm, đêm ấy thu xếp hành lý về đông. Bạch Cư Dị, Bạch Mẫn Trung biết tin, cùng tới tiễn, đưa tới tận trường đình mười dặm mới chia tay. Dọc đường Hà Thúc buồn bã, làm một bài thơ: Tuổi thơ ôm sách sang Tây Tần, hai mươi chưa thành theo người đi. Thời vận chẳng hợp vua sáng suốt, áo vải uổng vương bụi kinh thành.

Đi đường chẳng phải một ngày, về tới Đông Đô gặp vợ, chàng hổ thẹn lắm, suốt ngày chỉ ở thư phòng dốc chí đọc sách. Mỗi khi nghĩ tới cảnh thi trượt lại rơi nước mắt. Cô Bạch thường khuyên giải:

— Đại trượng phu công danh rồi cũng có lúc gặp thời, cần gì phải chán nản thế.

Hà Thúc cảm tạ:

— Đội ơn nàng có lòng, nhiều lần an ủi. Chỉ là nhà nghèo rớt mồng tơi, cơm áo không có. Dù ngày sau có hanh thông, cũng khó cứu cái khốn khó trước mắt, biết làm sao?

Cô Bạch nói:

— Tục ngữ có câu: mười lần tìm chín lần không, cũng đỡ được nghèo. Thiếp nghĩ cha chàng ba mươi năm làm quan, há không có mấy học trò bạn cũ đang ở chỗ quyền yếu? Sao chàng không nhân lúc rảnh đi tìm? Nếu được họ giúp đỡ thì ba năm đèn sách có chỗ dựa rồi.

Chỉ câu ấy đã nhắc Hà Thúc. Chàng đáp:

— Lời nàng tuy có lý, nhưng ta từ nhỏ chỉ đọc sách, chưa từng giao thiệp, học trò bạn cũ của cha đều không biết. Chỉ biết có Vi Cao, người Kinh Triệu, tên chữ Trọng Tường. Ngày trước ông ấy bị bố vợ là Trương Diên Thưởng đuổi đi, tới nương nhờ cha ta. Cha ta tiến cử ông ấy làm quan, ơn lớn lắm. Nay ông ấy đang làm tiết độ sứ Tây Xuyên. Nếu ta tới thăm, ắt được giúp. Chỉ là từ Đông Đô tới Tây Xuyên cách nhau vạn dặm, đi về mất cả năm. Ta đi rồi, nàng ở nhà lấy gì chi dùng? Vì thế ta không dứt ra được.

Cô Bạch nói:

— Đã có người quen ấy thì nên sửa soạn hành lý tiễn chàng sang tây. Việc nhà để thiếp lo. Dù có thiếu thốn, nhà chị em cô bác cũng còn vay mượn được, chàng đừng lo.

Hà Thúc mừng:

— Được như thế thì ta yên lòng mà đi.

Cô Bạch nói:

— Nhưng đường sá vất vả, không ai theo hầu, thì làm sao?

Hà Thúc nói:

— Dù có người cũng chẳng có ngần ấy lộ phí, đành thôi vậy.

Liền chọn một ngày lành, cô Bạch cùng Hà Thúc thu xếp áo quần nóng lạnh, dẫn con hầu Thuý Kiều, tự mình ra ngoài cửa Khai Dương tiễn một chén.

Vợ chồng đang bịn rịn thì bỗng đổ một trận mưa lớn, vội chạy vào một ngôi chùa hoang bên đường trú mưa. Chùa này gọi là chùa Long Hoa, do Quảng Lăng vương đời Bắc Nguỵ dựng, điện vũ rất hùng tráng. Dưới thềm trồng hoa quý quả lạ. Lại có một gác chuông, chuông đồng trên gác ngân xa năm mươi dặm. Sau bị Hồ thái hậu chuyển vào cung. Đến đời Đường Thái Tông, có một nhà sư người Hồ đúc một quả chuông khác treo lên, cũng ngân xa hơn hai mươi dặm. Đến đời Huyền Tông còn năm trăm sư, hương khói không dứt. Sau bị Sử Tư Minh, đồ đảng của giặc An Lộc Sơn, đánh chiếm Đông Đô, giết sạch sư, phá chuông khánh làm binh khí, chặt hoa quả làm củi, vì thế chùa đổ nát. Hà Thúc với cô Bạch nhìn cảnh ấy than:

— Một đạo tràng như thế này, chẳng lẽ không có ai phát tâm sửa lại?

Rồi khấn trước Phật:

— Xin âm thầm phù hộ, nếu được thành danh, xin thề góp bổng lộc sửa lại cổng chùa.

Mưa tạnh, lên đường chia tay. Đúng là: lợi nhỏ đầu ruồi xua người đi, đường hiểm miệng hổ tìm khách tới.

— Hết chương 1 —