Khúc đàn ở đình Thuỵ Tiên

Chương 1: Khúc đàn ở đình Thuỵ Tiên

Mặt trời mặt trăng có lúc đầy lúc khuyết, sao trời có lúc lệch đường, làm người há không có lúc thịnh lúc suy? Trương Lương thuở nhỏ trốn nạn ở Hạ Bì, Y Doãn từng cày ruộng ở đồng Sằn, Khương Tử Nha từng ngồi câu bên khe Bàn. Há chẳng thấy Hàn Tín lúc chưa gặp thời phải chui háng kẻ khác, Lã Mông Chính ngủ nhờ trong lò gạch, Bùi Độ ở nhờ miếu hoang. Đến khi thời tới, ai nấy đều làm tướng làm khanh, mới tỏ ra là bậc nam nhi.

Năm Nguyên Thú thứ hai đời Hán Vũ Đế, phủ Thành Đô đất Tứ Xuyên có một chàng tú tài là Tư Mã Trường Khanh, tên kép là Tương Như. Cha mẹ đều mất, chàng một thân không nơi nương tựa, sống đạm bạc rau muối, nhưng thông suốt trăm nhà, tinh tường kinh sử. Tuy đi khắp giang hồ, thật ra chí chàng ở công danh. Lúc ra đi, qua chiếc cầu cách phía bắc thành chừng bảy dặm, tên là cầu Thăng Tiên, Tương Như viết chữ to lên cột cầu: "Đại trượng phu không ngồi xe tứ mã thì không qua cầu này nữa."

Chàng lên bắc đến Lạc Dương, sang đông đến Tề Sở, rồi nương nhờ môn hạ Lương Hiếu vương, kết bạn với bọn Trâu Dương, Mai Cao. Chẳng ngờ Lương vương mất, Tương Như cáo bệnh về Thành Đô.

Huyện Lâm Cùng có quan huyện là Vương Cát, nhiều lần sai người mời chàng. Một hôm chàng đến đó gặp gỡ, lưu lại chơi hơn mười ngày. Trong lúc chuyện trò, quan huyện nhắc đến Trác Vương Tôn ở bản huyện giàu có bậc nhất, có lầu đài ao vườn đẹp đẽ đáng xem. Quan huyện sai người đến nói, bảo ông tiếp đãi.

Trác Vương Tôn của cải hàng vạn, kẻ hầu người hạ mấy trăm, nhà cửa xa hoa. Trong vườn có một ngôi đình hoa tên là Thuỵ Tiên, bốn mặt hoa cỏ rực rỡ, thật đáng để dạo chơi nghỉ ngơi, các vườn nổi tiếng ở Lạc Dương cũng không hơn được. Trác viên ngoại goá vợ không lấy ai, ham đạo tu tiên. Ông chỉ có một người con gái, tên mụ là Văn Quân, năm ấy mười chín tuổi, mới goá chồng, đang ở nhà. Nàng thông minh hơn người, dung mạo xuất chúng, cầm kỳ thi hoạ không gì không giỏi.

Một buổi sáng, viên ngoại nghe nói Tư Mã Trường Khanh, bạn của quan huyện, là bậc văn chương lớn, muốn đến xem vườn ao, đặc biệt đến bái phỏng. Ông vội ra đón, mời vào vườn hoa sau nhà, lên đình Thuỵ Tiên. Hỏi han xong, Trác Vương Tôn bày rượu đãi khách. Thấy Trường Khanh phong thái tuấn nhã, lại là bạn thân của quan huyện, ông rất kính trọng, nói:

— Tiên sinh về huyện nghỉ không tiện, sao không tạm ở lại nhà tôi mấy ngày?

Tương Như cảm tấm lòng hậu đãi, bèn sai người gọi tiểu đồng ôm đàn mang hành lý đến đình Thuỵ Tiên ở. Thoắt cái đã nửa tháng.

Lại nói Trác Văn Quân đang ngồi nhàn trong phòng thêu, nghe a hoàn Xuân Nhi kể:

— Có chàng tú tài Tư Mã Trường Khanh đến thăm, viên ngoại giữ lại ở đình Thuỵ Tiên. Chàng này phong thái tuấn nhã, lại gảy đàn rất hay.

Văn Quân động lòng, nấp sau song cửa sổ ở tường đông nhìn trộm dung mạo Tương Như, nghĩ thầm: "Người này ngày sau ắt đại quý. Chỉ không biết đã có vợ hay chưa? Nếu ta lấy được người chồng như thế, thì cả đời mãn nguyện! Ngặt nỗi người này nghèo xác, nếu chờ mối mai đến hỏi, cha ta nhất định không chịu. Mà nếu để lỡ người này, về sau khó gặp."

Qua hai ngày, Xuân Nhi thấy tiểu thư hai mày chau lại, ắt có điều tơ tưởng, bèn nói:

— Đêm nay là rằm tháng ba, trăng sáng, sao tiểu thư không ra vườn hoa dạo cho khuây?

Tiểu thư miệng không nói, trong lòng nghĩ: "Từ khi thấy chàng tú tài ấy, ngày đêm ta quên ăn quên ngủ, không sao yên lòng. Nay ta đã quyết, tuy có trái đạo đàn bà, nhưng đây là tiền đồ cả đời ta."

Nàng thu xếp ít vàng ngọc trang sức, dặn Xuân Nhi bày rượu và hoa quả:

— Đêm nay ta với em ngắm trăng cho khuây.

Xuân Nhi sửa soạn xong, theo tiểu thư đi ra.

Lại nói Tương Như từ lâu nghe tiểu thư Văn Quân xinh đẹp thông minh, rất hiểu âm luật, cũng có ý khơi gợi lòng nàng. Đêm nay trăng sáng như nước, nghe dưới bóng hoa có tiếng người đi, chàng bảo tiểu đồng dòm trộm, biết là tiểu thư, bèn thắp một nén hương, gảy cây đàn dao cầm. Văn Quân vừa đi được mấy bước, nghe tiếng đàn trong trẻo, nàng bước lại gần đình Thuỵ Tiên, vòng qua bóng hoa, nghe rõ khúc nhạc ấy rằng:

Phượng ơi phượng hỡi nhớ quê nhà, ngao du bốn bể tìm hoàng của ta. Thời chưa gặp, chẳng biết về đâu, sao bằng đêm nay bước lên thềm này? Có thục nữ tươi đẹp trong khuê phòng, nhà gần mà người xa ngay bên ta. Duyên nào được kề cổ làm uyên ương, mong cùng nhau sải cánh bay cao! Phượng ơi phượng hỡi theo ta mà đậu, gửi thân trọn đời làm bạn lứa đôi. Tình giao lòng hoà, nửa đêm theo nhau, ai người biết được? Đôi cánh cùng vỗ bay lên cao, chớ để ta nhớ mong thêm sầu.

Tiểu thư nghe xong, bảo a hoàn:

— Tú tài có lòng, thiếp cũng có lòng. Đêm nay đã đến đây, nên ra gặp tú tài.

Rồi nàng đi đến bên đình. Tương Như thấy Văn Quân dưới trăng, vội đứng dậy đón:

— Tiểu sinh mơ tưởng dung nhan hoa, ngờ đâu được nàng ghé đến. Không kịp ra đón xa, xin thứ lỗi, xin thứ lỗi!

Văn Quân sửa vạt áo bước lên:

— Bậc hiền tài hạ cố, nhà thiếp tiếp đãi còn thiếu sót. Quán lẻ hiu quạnh, khiến người nhớ mong không nguôi.

Tương Như nói:

— Không dám phiền tiểu thư bận lòng. Tiểu sinh có cây đàn, tự khuây khoả được.

Văn Quân cười:

— Tiên sinh chẳng cần vòng vo. Ý trong tiếng đàn, thiếp đã biết cả rồi.

Tương Như quỳ xuống thưa:

— Tiểu sinh được thấy dung nhan hoa, chết cũng cam lòng.

Văn Quân bảo:

— Xin đứng dậy. Đêm nay thiếp đến đây, cùng tiên sinh ngắm trăng, uống ba chén rượu.

Xuân Nhi bày rượu quả lên đình Thuỵ Tiên, Văn Quân với Tương Như ngồi đối ẩm. Tương Như ngắm kỹ Văn Quân, quả nhiên mày như lông chim trả, da như tuyết trắng. Áo thêu phấp phới, xiêm gấm thướt tha, đẫy đà mà không thấp, thon thả mà không cao. Đứng bên khe như thần nữ sông Lạc, đứng dưới trăng như chị Hằng.

Rượu qua mấy tuần, Văn Quân bảo Xuân Nhi dọn dẹp đi trước:

— Lát nữa ta về.

Tương Như nói:

— Nếu tiểu thư không chê kẻ hàn vi, xin cùng nàng chung chăn gối.

Văn Quân cười:

— Thiếp muốn nâng khăn sửa túi trọn đời, đâu phải vì ân ái một lúc?

Tương Như hỏi:

— Vậy tiểu thư định liệu thế nào?

Văn Quân nói:

— Nay thiếp đã gói ít vàng ngọc mang theo đây. Chi bằng đêm nay cùng nhau rời khỏi chốn này, đến nơi khác mà ở. Sau này nếu cha thiếp nhớ thương, đón về cả nhà sum họp, chẳng đẹp lắm sao?

Ngay lúc ấy hai người cùng xuống đình Thuỵ Tiên, ra vườn sau mà đi. Thật là: cá ngao thoát khỏi lưỡi câu vàng, vẫy đuôi lắc đầu chẳng quay lại.

Lại nói Xuân Nhi đến sáng không thấy tiểu thư trong phòng, tìm ra đình cũng không thấy, bèn báo cho lão viên ngoại biết. Tìm đến đình Thuỵ Tiên, cả Tương Như cũng mất. Viên ngoại giận nói:

— Tương Như là kẻ văn học, lại làm cái việc cầm thú này! Con tiện nhân kia, mày cũng từ nhỏ đọc sách, há chẳng nghe con gái thì "việc không được tự làm, đi không được đi một mình" sao? Mày không nghe lệnh cha, tự ý theo trai, không phải con ta!

Ông muốn kiện lên quan, nhưng nghĩ xấu chàng hổ ai, việc nhà không nên đưa ra ngoài, nên thôi:

— Hãy xem nó còn mặt mũi nào nhìn họ hàng!

Từ đó ông nén lòng không nói, cũng không đi tìm.

Lại nói Tương Như cùng Văn Quân về đến nhà. Tương Như nghĩ trong túi trống trơn, khó sống qua ngày: "Vợ ta là con nhà giàu sang, đâu biết cảnh quạnh hiu thế này! Mừng là nàng chẳng chút giận hờn, rất hiền và hiểu chuyện, một lòng tin rằng Tư Mã Trường Khanh ắt có ngày phát đạt."

Đang buồn bực thì Văn Quân đến. Tương Như nói:

— Mấy hôm nay tôi định bàn với mình, muốn làm chút buôn bán nhỏ, ngặt không có vốn.

Văn Quân nói:

— Trang sức thoa xuyến của em đều đem bán được. Nhưng cha em của cải hàng vạn, lẽ nào không giúp nổi một đứa con gái? Bây giờ chi bằng mở quán rượu, em tự đứng quầy. Nếu cha em biết, ắt sẽ ân hận.

Tương Như nghe lời, sửa nhà cửa, mở quán bán rượu. Văn Quân tự đứng quầy ghi sổ.

Một hôm, gia đồng nhà Trác Vương Tôn có việc đến phủ Thành Đô, vào quán uống rượu. Việc cũng thật khéo, hắn vào đúng quán của Tư Mã Trường Khanh. Thấy người đàn bà đứng quầy chính là tiểu thư nhà chủ, hắn giật mình, vội chạy về Lâm Cùng báo cho viên ngoại. Viên ngoại hổ thẹn đầy mặt, không chịu nhận con, chỉ đóng cửa không tiếp khách mà thôi.

Lại nói vợ chồng Tương Như bán rượu được chừng nửa năm. Bỗng có sứ giả của trời bưng một tờ chiếu thư, hỏi tên Tư Mã Tương Như, đến quán nói:

— Triều đình xem bài "Phú Tử Hư" của tiên sinh, văn chương rực rỡ, vượt cả người xưa. Quan gia khen ngợi, bảo lâng lâng như có chí vượt mây, giận không được sống cùng thời với người này. Có Dương Đắc Ý tâu rằng: "Bài phú này do Tư Mã Trường Khanh, người cùng làng với thần, làm ra, hiện đang ở nhàn tại Thành Đô." Thiên tử mừng lắm, đặc sai tiểu quan đến vời. Phải lên ngựa vào triều ngay, không được chậm trễ.

Tương Như thu xếp hành trang, định đi ngay. Văn Quân nói:

— Quan nhân chuyến này phú quý, chỉ sợ quên đình Thuỵ Tiên!

Tương Như nói:

— Tiểu sinh chịu ơn lớn của tiểu thư, chỉ hận chưa báo đáp được, sao lại nói thế?

Văn Quân nói:

— Bậc tú tài cũng có hai hạng. Có hạng nhà nho quân tử, giàu hay nghèo chí khí không đổi. Có hạng nhà nho tiểu nhân, lúc nghèo một kiểu, lúc giàu thì quên hết.

— Tiểu thư cứ yên lòng!

Vợ chồng không nỡ chia tay. Lúc lên đường, Văn Quân lại dặn:

— Nay chàng đã toại chí đề cột cầu, chớ phụ người đứng quầy rửa chén!

Hãy khoan nói chuyện Tương Như cùng sứ giả lên đường. Lại nói Trác Vương Tôn có gia đồng từ Trường An về, nghe nói Dương Đắc Ý tiến cử Tư Mã Tương Như, được triều đình vời đi rồi. Ông tự nhủ:

— Con gái ta có con mắt thấy trước, vì thấy người này tài mạo vẹn toàn, ắt sẽ hiển đạt, nên mới thành thân. Lão phu nghĩ lại, trai lấy vợ gái lấy chồng là đạo lớn của người. Lúc con rể ta chưa được làm quan, ta mang a hoàn Xuân Nhi đến Thành Đô thăm trước, ấy là tình cha con, không ai cười ta. Nếu đợi nó được làm quan rồi mới đi thăm, người ta sẽ bảo ta xu thời nịnh thế.

Hôm sau ông mang Xuân Nhi đến thẳng phủ Thành Đô, tìm gặp Văn Quân. Văn Quân thấy cha, lạy mà thưa:

— Con có tội bất hiếu, mong cha tha thứ!

Viên ngoại nói:

— Con ơi, con làm cha nhớ chết đi được! Chuyện trước kia không cần nhắc nữa. Nay mừng được triều đình vời, đúng như lòng con mong. Hôm nay cha đưa Xuân Nhi đến hầu hạ, đón con về nhà ở. Cha sẽ sai gia đồng sang Trường An báo cho con rể hiền biết.

Văn Quân nhất định không chịu. Viên ngoại thấy con gái đã quyết, bèn chia một nửa gia tài cho con, dựng nhà lớn ở Thành Đô, mua ruộng tốt, kẻ hầu người hạ ba bốn trăm. Viên ngoại ở cùng con gái, chờ tin vui của con rể.

Lại nói Tư Mã Tương Như theo sứ giả về kinh sư chầu vua, dâng bài "Phú Thượng Lâm". Thiên tử mừng lắm, phong ngay làm trước tác lang, chờ chiếu ở cửa Kim Mã. Gần đây đất Ba Thục mở đường thông sang các nước man phía nam, dùng phép thời chiến bắt dân chở lương rối ren, làm kinh động dân man. Quan gia nghe biết, nổi giận lớn, vời Tương Như bàn việc này, sai thảo bài hịch dụ dân Ba Thục. Quan gia nói:

— Việc này muốn sai quan đi, không phải khanh thì không được.

Bèn phong Tương Như làm trung lang tướng, cầm cờ tiết mà đi, ban gươm và kim bài, được chém trước tâu sau. Tương Như tạ ơn, từ biệt thiên tử ra khỏi triều, đi ngựa trạm suốt dọc đường. Đến nơi, chàng dụ yên đất Ba Thục, man di yên lặng, chưa đầy nửa tháng trăm họ đã an cư. Chàng mặc áo gấm về quê.

Mấy ngày sau đã đến phủ Thành Đô, quan lại bản phủ ra đón. Đến nhà mới, Văn Quân ra đón. Tương Như nói:

— Đọc sách không phụ người, hôm nay quả đã toại nguyện đề cột cầu.

Văn Quân nói:

— Còn một tin mừng nữa, cha vợ chàng đã đến đây trước để đón chàng.

Tương Như nói liền mấy tiếng:

— Không dám, không dám!

Lão viên ngoại ra gặp. Tương Như bước lên thi lễ, hai bên cảm tạ nhau, bày tiệc mừng. Từ đó thành nhà giàu ở Thành Đô. Có thơ làm chứng:

Đêm lặng đài dao, trăng đang tròn, gió mát xào xạc khắp núi rừng. Dây đàn đỏ thong thả gảy khúc tương tư, chẳng phải tri âm thì chẳng gảy.

— Hết chương 1 —