Đêm nguyên tiêu nơi đất khách

Chương 1: Đêm nguyên tiêu nơi đất khách

Một đêm gió đông, chẳng còn thấy tuyết sót trên ngọn liễu. Lầu ngự khói ấm, trước núi đèn kết hoa. Trống tiêu về chiều, xe phượng vừa về cung điện. Nghìn cửa đèn đuốc, chín phố gió trăng. Trong lầu thêu người người vừa dạo chơi, mỏi rồi lại nghỉ. Trang điểm đẹp vừa xong, vén rèm châu một nửa. Thẹn thùng nhìn người, tay mân cành mai ngọc mà nói khẽ: gặp nhau mãi vẫn là vào tiết nguyên tiêu.

Bài từ này tên là Truyền ngôn ngọc nữ, của tiên sinh Hồ Hạo Nhiên. Triều vua Đạo Quân hoàng đế, tức Tống Huy Tông, khoảng năm Tuyên Hoà, tết nguyên tiêu thịnh nhất. Mỗi năm ngày mười bốn tháng giêng, xa giá ngự đến ao Ngưng Tường ở quán Ngũ Nhạc. Mỗi lần vua ra có hai trăm đôi lồng nến bằng lụa đỏ dát vàng. Đêm nguyên tiêu lại thêm quạt cán cột ngọc lưu ly, lính chạy trước ai cũng cầm lồng đèn lụa đỏ kết châu. Đến tối về cung, xa giá vào núi đèn, người ở viện xe ngự hát khúc Tuỳ can mị trước xe. Xe ngự xoay một vòng, đi lùi ngắm núi đèn, gọi là vòng bồ câu, lại gọi là giẫm năm hoa, rồi người khiêng xe được thưởng. Vua lên lầu Tuyên Đức, người đi chơi đổ xô đến dưới đài lộ thiên.

Ngày rằm, vua ngự đến cung Thượng Thanh, tối về cung. Ngày sau rằm tháng giêng, ăn sáng xong, xa giá lên cửa cuốn rèm, ngự toạ ra hiên, cho gọi trăm họ. Ai đến cửa trước thì được thấy mặt vua. Vua đội mũ nhỏ, mặc áo bào đỏ ngồi một mình, hai bên có người hầu gần, ngoài rèm có người cầm quạt vàng. Chốc lát rèm buông xuống, nhạc nổi lên, cho muôn họ tha hồ dạo chơi. Đèn hoa nến báu, ánh trăng rực rỡ, lung linh soi khắp gần xa. Đến trống canh ba, trên lầu thả một ngọn đèn lụa đỏ nhỏ theo dây xuống lưng chừng, người kinh đô đều biết xa giá đã về cung. Bấy giờ vua có ngự chế một bài từ, tả lụa là thơm ngát, hoa sen vàng nở khắp đất liền như biển, quanh khắp đô thành. Gió đông gấp, thổi rơi sao giữa trời. Muôn nhà mừng thái bình, hát đi giữa đường đầy hoa, trăng theo người.

Hôm nay kể chuyện một vị quan nhân xưa nay chỉ ngắm nguyên tiêu ở Đông Kinh. Nào ngờ thời thế đổi thay, lưu lạc sang Yên Sơn mà ngắm nguyên tiêu. Nguyên tiêu ở Yên Sơn thế nào? Tuy ở đất bắc, cũng trọng tết nguyên tiêu. Chẳng nghe trống nhạc vang trời, chỉ nghe kèn Hồ inh tai. Nhà nhà thắp đèn, nhưng chẳng có sen vàng trên đất. Chỗ chỗ bày biện, đâu có mai ngọc liễu tuyết. Thằng bé người Phiên bên tóc mai cài củ tỏi, bà già người Phiên trên đầu cắm cọng hành. Người Hán ai nấy cõng một cây đàn, đàn bà con gái đều gõ trống ba dùi.

Mỗi năm phố chợ Yên Sơn bắt chước Đông Kinh làm đèn, đến năm Kỷ Dậu mới ra thể thống. Năm ấy Yên Sơn dựng núi đèn, cũng ngắm nguyên tiêu, quan lại trăm họ đều được xem.

Vị quan nhân này vốn là sứ thần phủ Túc vương, giữ việc thư từ bên quý phi, họ Dương tên Tư Ôn, thứ năm trong nhà, gọi là Dương Ngũ quan nhân. Vì loạn năm Tĩnh Khang, ông lưu lạc ở Yên Sơn. May gặp dượng là Trương Nhị quan nhân mở quán trọ ở Yên Sơn, bèn ở nhờ. Dương Tư Ôn không có kế sinh nhai, ngày ngày trước quán viết chữ thuê cho người ta, kiếm chút ít sống qua ngày.

Bỗng gặp tết nguyên tiêu, thấy người ngoài phố đều đi xem đèn, dượng cũng đến rủ Tư Ôn đi xem cho khuây nỗi xa nhà. Tư Ôn chẳng còn hứng thú, từ chối:

— Đã xem nguyên tiêu ở Đông Kinh, sao xem nổi nguyên tiêu ở đây? Dượng cứ đi trước, lát nữa cháu đuổi theo.

Trương Nhị quan nhân đi trước.

Dương Tư Ôn đợi đến chập tối, nghe ngoài phố ồn ào, ngồi yên không nổi, đành cũng ra cửa xem nguyên tiêu Yên Sơn. Chỉ thấy đèn sen rực rỡ, ngỡ như gió thổi sao giữa trời rơi xuống. Trai gái chen vai, như xếp thành đội ngũ của Tây Vương Mẫu. Một vầng trăng sáng soi dịu dàng, một nửa là người kinh đô lưu lạc. Ngoài phố người đi chơi qua lại không kể xiết.

Tư Ôn đi đến trước chùa Hạo Thiên, chỉ thấy năm mươi ba pho tượng tham học đúc bằng vàng thật, cột phướn bằng đồng cao mười trượng, trên có chữ vàng: chùa thiền Hạo Thiên Mẫn Trung do vua ban. Tư Ôn vào chùa xem, điện Phật hai bên hành lang đều thắp đèn sáng. Ông thong thả đi đến nhà La Hán, thấy năm trăm pho La Hán đúc bằng vàng ròng. Vào nhà La Hán, có một hành giả đứng trước toà Phật quyên tiền dầu thắp, nói:

— Các vị thí chủ xem đèn, xin bố thí tiền dầu đèn để cầu phúc thọ.

Tư Ôn nghe giọng nói giống người Đông Kinh, bèn hỏi:

— Thầy quê ở đâu?

Hành giả đáp:

— Tôi vốn là hành giả viện Hà Sa ở chùa Đại Tướng Quốc, nay ở đây lại làm hành giả. Mời quan nhân ngồi lên ghế, nói chuyện một lát.

Tư Ôn ngồi trên ghế, đang nhìn người đi chơi qua lại, thì thấy một nhóm đàn bà trước che sau đỡ, đi vào nhà La Hán. Trong đó có một người đàn bà nhìn Tư Ôn, bốn mắt nhìn nhau. Tư Ôn thấy cách ăn mặc của người đàn bà này giống người Đông Kinh. Dáng người mảnh mai, thần thái trong như nước thu. Vòng bốn hạt châu kiểu trong cung, mũ hình chữ nhất kiểu nội cung. Chưa đổi lối trang điểm thời Tuyên Hoà, vẫn còn phong lưu chốn đế đô.

Tư Ôn nhận ra là người cố hương, lòng cảm khái, buồn bã không thôi, vì thế mỏi mệt, chợp mắt một lát. Hành giả gọi ông dậy, mở mắt nhìn thì không thấy người đàn bà đâu nữa. Dương Tư Ôn than:

— Ta đang định đợi họ ra, sợ có người thân trong đó để nhận nhau, lại lỡ mất rồi.

Ông hỏi hành giả:

— Những người đàn bà vừa vào viện đâu rồi?

Hành giả nói:

— Họ cúng ít tiền rồi đi. Lúc đi nói: đêm nay tạm về, mai lại đến làm ít công đức cầu siêu cho người thân. Quan nhân đừng buồn, mai lại đến chờ cũng được.

Tư Ôn nghe vậy, cũng cúng ít tiền dầu, từ biệt hành giả, rời viện La Hán. Đi quanh chùa tìm khắp, bỗng thấy trên vách nhà tăng có đề một bài từ nhỏ theo điệu Lãng Đào Sa: suốt ngày tựa lan can cao, nhìn đâu cũng thê lương, lên cao trông ra là đất Cư Diên. Nỡ nào nghe trên lầu thổi tù và vẽ, tuyết phủ đầy dòng sông dài. Thấm thoắt lại qua một năm, thầm nhớ vườn nam, nơi cùng dân vui trước cửa Ngọ. Viện tăng còn chữ niên hiệu Tuyên Chính, chẳng thấy núi đèn đâu.

Dương Tư Ôn đọc xong bài đề, lòng chẳng vui. Về quán, cả đêm không ngủ được. Chờ đến sáng dậy, hôm ấy không có chuyện gì.

— Hết chương 1 —