Giắc Khờ và lão chủ keo kiệt

Có một bà mẹ nghèo có ba người con trai. Người con cả và con thứ là những anh chàng khôn lanh, láu lỉnh, còn cậu út thì bị gọi là Giắc Khờ, vì người ta cho rằng cậu chẳng hơn gì một thằng ngốc.

Người con cả chán ở nhà, bảo sẽ đi tìm chỗ làm thuê. Anh đi biệt một năm ròng, rồi một hôm trở về, chân nọ díu chân kia, mặt mày nhăn nheo tiều tuỵ, tính tình cáu bẳn, động tí là gắt. Nghỉ ngơi và ăn uống xong, anh kể cho cả nhà nghe rằng anh đã làm thuê cho Lão Xám Keo Kiệt ở xóm Rủi Ro. Giao kèo là ai than tiếc về giao kèo trước thì sẽ bị lột một dải da lưng rộng một tấc, từ vai xuống tới hông. Nếu người ấy là chủ, ông chủ còn phải trả gấp đôi tiền công. Nếu người ấy là người làm, anh ta sẽ chẳng được đồng công nào.

"Nhưng cái lão ăn cướp ấy," anh nói, "cho con ăn ít quá, bắt con làm vất vả quá, máu thịt nào chịu nổi. Một lần, đang lúc con nổi nóng, lão hỏi con có tiếc giao kèo không, con điên tiết lên mà bảo là có. Thế là giờ con thành tàn tật suốt đời đây."

Bà mẹ tội nghiệp và mấy anh em giận lắm. Người con thứ nói ngay rằng anh sẽ đi làm thuê cho Lão Xám Keo Kiệt, quấy lão cho thật đủ, tới khi lão phải nói là tiếc giao kèo mới thôi.

"Ôi, được thấy da lưng lão già khốn kiếp ấy bị lột ra thì sướng biết mấy!" anh nói.

Mọi người khuyên can thế nào cũng vô ích. Anh lên đường tới xóm Rủi Ro, và sau mười hai tháng, anh trở về, khốn khổ và tàn tật y như người anh cả.

Bà mẹ tội nghiệp khuyên can thế nào cũng không ngăn được Giắc Khờ lên đường, xem cậu có trị nổi Lão Xám Keo Kiệt không. Cậu giao kèo với lão một năm, công hai mươi bảng, điều kiện y như cũ.

"Này Giắc," Lão Xám Keo Kiệt nói, "nếu mày từ chối làm một việc gì mà mày làm được, thì mày mất một tháng tiền công."

"Tôi đồng ý," Giắc nói. "Còn nếu ông bảo tôi làm một việc, rồi lại ngăn tôi làm việc ấy, thì ông phải trả thêm cho tôi một tháng tiền công."

"Ta đồng ý," lão chủ nói.

"Hoặc nếu ông trách tôi vì tôi làm đúng lời ông dặn, thì ông cũng phải trả như thế."

"Ta đồng ý," lão chủ lại nói.

Ngày đầu tiên đi làm, Giắc bị cho ăn rất tệ, còn bị bắt làm tới mức rã rời. Hôm sau, cậu vào bếp đúng lúc bữa trưa sắp được bưng lên phòng khách. Người ta đang nhấc con ngỗng quay khỏi xiên. Giắc chẳng nói chẳng rằng, vớ lấy con dao trên chạn, cắt luôn một bên ức, một cái đùi và một cái cánh, rồi ngồi ăn ngon lành. Lão chủ bước vào, chửi cậu một trận vì cái tội cả gan.

"Ồ, ông chủ biết mà, ông phải cho tôi ăn. Mà có chỗ ngỗng này trong bụng thì tới tận bữa tối ông mới phải lo cho tôi ăn lại. Ông có tiếc giao kèo của chúng ta không?"

Lão chủ suýt nữa thì hét lên là có, nhưng kịp nghĩ lại.

"Ồ không, không hề," lão nói.

"Thế thì tốt," Giắc nói.

Hôm sau, Giắc phải ra đầm lầy xếp than bùn. Cả nhà mừng thầm vì tới giờ ăn trưa cậu sẽ không có mặt trong bếp. Bữa sáng chẳng nặng bụng cậu là mấy, nên cậu bảo bà chủ:

"Thưa bà, tôi nghĩ tốt nhất là tôi ăn trưa luôn bây giờ, khỏi mất thời gian đi đi về về từ đầm lầy."

"Đúng đấy, Giắc," bà nói.

Bà mang ra một cái bánh to, một khuôn bơ và một chai sữa, nghĩ rằng cậu sẽ mang theo ra đầm lầy. Nhưng Giắc cứ ngồi lì đó, ăn một mạch, cho tới khi bánh mì, bơ và sữa trôi tuột cả xuống bụng.

"Giờ thì, thưa bà chủ," cậu nói, "mai tôi sẽ đi làm sớm hơn nếu tối nay tôi được ngủ thoải mái trên bãi cỏ khô, bên sườn khuất gió của đống than bùn khô, khỏi phải về đây rồi lại đi ra. Vậy bà cho tôi ăn tối luôn đi, cho xong việc một ngày."

Bà dọn bữa tối cho cậu, nghĩ rằng cậu sẽ mang ra đầm lầy. Nhưng cậu ăn luôn tại chỗ, chẳng để sót lại một mẩu vụn nào làm chứng. Bà chủ hơi ngạc nhiên.

Cậu ra sân đụn rơm tìm lão chủ, hỏi:

"Ở xứ này, người làm ăn tối xong thì phải làm gì?"

"Chẳng làm gì cả, chỉ việc đi ngủ."

"Ồ, vâng, thưa ông."

Cậu leo lên gác chuồng ngựa, cởi quần áo rồi nằm xuống. Có người trông thấy, chạy đi báo lão chủ. Lão chạy lên.

"Giắc, cái thằng khốn kiếp kia, mày định làm cái trò gì thế?"

"Đi ngủ ạ, thưa ông chủ. Bà chủ, Chúa phù hộ bà, vừa cho tôi ăn cả bữa sáng, bữa trưa lẫn bữa tối, còn chính ông bảo tôi việc tiếp theo là đi ngủ. Ông trách tôi à, thưa ông?"

"Phải, thằng ranh, tao trách mày đấy."

"Vậy xin ông đưa tôi một tháng tiền công."

"Một tháng quỷ tha ma bắt nhà mày! Vì cái gì?"

"Ồ, tôi thấy ông quên giao kèo mất rồi. Ông có tiếc giao kèo không?"

"Ồ, có... à không, ý tao là không. Tao sẽ đưa tiền cho mày sau khi mày ngủ dậy."

Sáng sớm hôm sau, Giắc hỏi hôm nay cậu làm việc gì.

"Mày ra thửa đất bỏ hoang ngoài bãi rào kia mà giữ cày."

Chừng chín giờ, lão chủ ra xem Giắc cày bừa thế nào. Lão thấy gì nào? Thằng bé con đang quất lũ ngựa, lưỡi cày lướt hời hợt trên mặt cỏ, còn Giắc thì ra sức ghì cái cày lại, kéo ngược với lũ ngựa.

"Mày làm cái gì thế, cái thằng ăn cướp ngang bướng kia?" lão chủ quát.

"Thì tôi đang cố giữ cái cày quỷ quái này, như ông bảo đấy chứ. Nhưng cái thằng bé khốn khổ kia cứ quất ngựa, tôi nói gì nó cũng chẳng nghe. Ông nói với nó giùm tôi được không?"

"Không, tao nói với mày đây này. Mày không biết sao, cái thằng đần, khi tao nói giữ cày, là ý tao bảo mày cày lật đất lên."

"Thật tình, nếu ý ông là thế thì giá ông nói thế ngay từ đầu. Ông có trách tôi vì việc tôi vừa làm không?"

Lão chủ kịp ngậm miệng lại, nhưng lão tức tới nghẹn họng, chẳng nói được gì.

"Đi mà cày lật đất lên như mọi thằng thợ cày khác đi, đồ khốn."

"Thế ông có tiếc giao kèo của chúng ta không?"

"Ồ, không hề, không hề!"

Suốt phần còn lại của ngày hôm ấy, Giắc cày bừa như một người thợ giỏi.

Một hai hôm sau, lão chủ bảo cậu đi trông đàn bò trên một cánh đồng mà một nửa đang trồng lúa mì non.

"Nhớ cho thật kỹ," lão dặn, "giữ con Nâu đừng cho vào ruộng lúa mì. Chừng nào nó còn ngoan ngoãn thì chẳng lo gì những con khác."

Khoảng giữa trưa, lão ra xem Giắc làm việc thế nào. Lão thấy gì nào? Giắc đang ngủ úp mặt xuống cỏ, con Nâu đang gặm cỏ bên một cây táo gai, một đầu sợi dây thừng dài buộc vào sừng nó, đầu kia buộc vào gốc cây, còn cả đàn bò khác thì đang giẫm nát và ăn sạch ruộng lúa mì non. Lão vung roi quất xuống người Giắc.

"Giắc, đồ lêu lổng, mày có thấy lũ bò đang làm gì không?"

"Ông trách tôi à, ông chủ?"

"Đương nhiên rồi, đồ lười biếng, tao trách mày đấy!"

"Vậy xin ông đưa tôi một tháng tiền công, ông chủ. Ông bảo chỉ cần tôi giữ con Nâu cho ngoan thì những con khác chẳng gây hại gì. Đấy, nó đang hiền như con cừu non kia kìa. Ông có tiếc vì đã thuê tôi không, ông chủ?"

"Có... à thôi, không hề. Tao sẽ đưa tiền cho mày lúc mày về ăn trưa. Giờ nghe cho rõ đây: suốt buổi chiều, không được để con bò nào ra khỏi cánh đồng, cũng không được để con nào vào ruộng lúa mì."

"Ông cứ yên tâm, ông chủ!"

Và quả thật chẳng có con nào ra vào cả. Nhưng lão Keo Kiệt thì thà mất bao nhiêu của cải cũng được, miễn là chưa từng thuê phải cậu.

Hôm sau, ba con bò tơ bị lạc, lão chủ bảo Giắc đi tìm.

"Tôi tìm chúng ở đâu đây?" Giắc hỏi.

"Ồ, tìm ở mọi chỗ, chỗ chúng có thể ở và cả chỗ chúng chẳng thể ở."

Lão Keo Kiệt giờ đã ăn nói rất chi li. Đến giờ ăn trưa, khi lão về tới sân, lão thấy Giắc đang làm gì nào? Cậu đang lôi từng ôm rơm ra khỏi mái nhà, rồi ghé mắt nhòm vào những cái lỗ vừa khoét.

"Mày làm cái gì trên đó thế, thằng khốn?"

"Thì tôi đang tìm mấy con bò tơ, tội nghiệp chúng!"

"Cái gì đưa chúng lên đó được?"

"Tôi cũng nghĩ chẳng có gì đưa chúng lên đây được. Nhưng tôi đã tìm ở những chỗ chúng có thể ở rồi, tức là chuồng bò, bãi cỏ, mấy thửa ruộng bên cạnh, giờ tôi đang tìm ở cái chỗ chẳng thể ở nhất mà tôi nghĩ ra được. Có khi ông lại chẳng vừa lòng về chuyện này."

"Đương nhiên là tao chẳng vừa lòng rồi, cái thằng đầu đất chọc tức người ta kia!"

"Vậy xin ông đưa tôi một tháng tiền công trước khi ông ngồi vào ăn trưa. Tôi e là ông đang tiếc vì đã thuê tôi."

"Cầu cho quỷ... ồ không, tao không tiếc. Giờ mày làm ơn lợp lại mái nhà như cũ, cứ như mày lợp cho túp lều của mẹ mày ấy, được không?"

"Ồ, thật tình là được chứ, thưa ông, tôi làm với cả tấm lòng."

Và tới lúc lão nông ăn trưa xong bước ra, Giắc đã lợp xong mái nhà, còn tốt hơn cả trước, vì cậu bắt thằng bé mang rơm mới tới cho cậu.

Ra tới sân, lão chủ bảo: "Giắc, đi tìm mấy con bò tơ, rồi lùa chúng về nhà."

"Tôi tìm chúng ở đâu đây?"

"Đi mà tìm như thể chúng là bò của chính mày."

Trước lúc mặt trời lặn, mấy con bò tơ đã nằm yên trong bãi rào.

Sáng hôm sau, lão chủ bảo: "Giắc, con đường băng qua đầm lầy ra bãi cỏ xấu lắm, lũ cừu bước bước nào là lún bước ấy. Đi làm con đường chân cừu cho tử tế vào."

Khoảng một tiếng sau, lão ra tới mép đầm lầy, và lão thấy Giắc đang làm gì nào? Cậu đang mài một con dao lọc thịt, còn đàn cừu thì đứng hay gặm cỏ quanh đó.

"Mày sửa đường thế này đấy hả, Giắc?" lão hỏi.

"Việc gì cũng phải có lúc bắt đầu chứ, ông chủ," Giắc nói. "Đầu xuôi thì đuôi lọt. Tôi đang mài dao, rồi trong nháy mắt, chưa kịp làm dấu thánh giá, tôi sẽ chặt xong chân của từng con cừu trong đàn."

"Chặt chân cừu của tao, cái thằng lưu manh kia! Mà mày chặt chân chúng làm gì?"

"Thì để sửa đường như ông bảo đấy chứ. Ông bảo: Giắc, làm con đường chân cừu. Thì tôi lấy chân cừu ra làm đường."

"Ôi, đồ ngốc, ý tao là làm con đường cho tốt để chân cừu đi."

"Tiếc là ông không nói thế, ông chủ. Nếu ông không muốn tôi làm nốt việc, thì xin ông đưa tôi một tháng tiền công."

"Quỷ tha ma bắt mày với cái tháng tiền công của mày!"

"Cầu nguyện thì tốt hơn chửi rủa, ông chủ ạ. Có khi ông đang tiếc giao kèo rồi chăng?"

"Đương nhiên là tao tiếc... à chưa, chưa tiếc chút nào."

Tối hôm sau, lão chủ đi ăn cưới. Trước khi đi, lão bảo Giắc:

"Nửa đêm tao về. Tao muốn mày tới đó đưa tao về, kẻo tao say quá. Nếu mày tới sớm, thì cứ ném cho tao một con mắt cừu, tức là liếc mắt ra hiệu cho tao ấy, tao sẽ bảo người ta cho mày cái gì mà ăn uống."

Khoảng mười một giờ, lúc lão chủ đang vui vẻ hết cỡ, lão thấy có cái gì nhơn nhớt đập vào má mình. Nó rơi xuống ngay cạnh cốc rượu của lão. Lão nhìn kỹ, thì ra là một con mắt cừu. Lão không tài nào nghĩ ra ai đã ném nó vào mình, mà ném để làm gì. Một lát sau, má bên kia của lão lại bị đập một cái, mà vẫn là một con mắt cừu khác. Lão bực lắm, nhưng nghĩ im lặng thì hơn. Hai phút sau nữa, đúng lúc lão há miệng định nhấp một ngụm, thì một con mắt cừu nữa bay tọt vào miệng. Lão phun phì phì ra, rồi kêu lên:

"Ông chủ nhà ơi, để trong phòng có kẻ làm cái trò bẩn thỉu thế này, ông không thấy nhục sao?"

"Ông chủ," Giắc nói, "đừng trách ông chủ nhà tốt bụng. Chỉ có tôi ném mấy con mắt cừu vào ông thôi, để nhắc ông là tôi đã tới đây rồi, và tôi muốn uống mừng cô dâu chú rể. Chính ông dặn tôi thế mà."

"Tao chỉ biết mày là một thằng khốn nạn. Mà mày lấy mấy con mắt ấy ở đâu?"

"Thì tôi lấy ở đâu ra được, ngoài đầu lũ cừu của chính ông? Ông muốn tôi đụng vào gia súc của hàng xóm, để người ta tống tôi vào nhà đá à?"

"Khổ thân tao, sao tao lại xui xẻo gặp phải mày cơ chứ."

"Mọi người làm chứng cho," Giắc nói, "ông chủ tôi vừa nói ông ấy tiếc vì đã gặp tôi. Hạn của tôi hết rồi. Ông chủ, đưa tôi tiền công gấp đôi, rồi sang phòng bên cạnh, nằm xuống cho ra dáng người đàng hoàng một chút, để tôi lột một dải da rộng một tấc từ vai xuống hông ông."

Ai nấy đều la lên phản đối. Nhưng Giắc nói:

"Lúc ông ta lột những dải da y như thế khỏi lưng hai anh tôi, rồi tống họ về với bà mẹ tội nghiệp trong tình cảnh ấy, chẳng có một xu dính túi, thì các người có ngăn ông ta đâu."

Khi mọi người nghe ra lẽ phải của câu chuyện, họ chỉ còn nóng lòng muốn thấy việc ấy được làm. Lão chủ gào thét om sòm, nhưng chẳng ai tới cứu. Lão bị lột áo tới tận hông, đặt nằm xuống sàn ở phòng bên cạnh, còn Giắc thì cầm con dao lọc thịt trong tay, sẵn sàng bắt đầu.

"Giờ thì, cái lão già độc ác kia," cậu vừa nói vừa mài con dao xoèn xoẹt hai lượt xuống sàn, "tôi đưa ra cho ông một đề nghị. Đưa tôi tiền công gấp đôi, cộng thêm hai trăm đồng vàng để nuôi hai anh tội nghiệp của tôi, thì tôi sẽ tha cho ông dải da ấy."

"Không!" lão nói. "Tao thà để mày lột da tao từ đầu tới chân còn hơn."

"Vậy thì bắt đầu đây," Giắc nhe răng cười nói. Nhưng vừa mới bị một vết xước nhỏ đầu tiên, Lão Keo Kiệt đã gào lên:

"Dừng tay lại! Tao đưa tiền!"

"Giờ thì, thưa bà con," Giắc nói, "bà con đừng nghĩ tôi tệ hơn con người thật của tôi. Đến mắt một con chuột tôi cũng chẳng nỡ khoét. Tôi xin ông hàng thịt nửa tá mắt cừu, mà mới dùng có ba con thôi."

Thế là mọi người lại kéo nhau sang phòng bên kia. Người ta mời Giắc ngồi xuống, ai cũng uống mừng sức khoẻ cậu, và cậu cũng uống mừng sức khoẻ mọi người một lượt. Rồi sáu chàng trai lực lưỡng đưa cậu và lão chủ về nhà, ngồi chờ trong phòng khách trong khi lão lên gác mang xuống hai trăm đồng vàng, cùng tiền công gấp đôi cho chính Giắc.

Khi về tới nhà, cậu mang cả một trời ấm áp như mùa hè về cho bà mẹ nghèo và hai người anh tàn tật. Và từ đó, người ta không còn gọi cậu là Giắc Khờ nữa, mà gọi là Giắc Lột Da Lão Keo.

— Hết —