Ê-li-sê ở lại

Chương 2: Ê-li-sê ở lại

Người đàn ông ăn được một chút, bà già cũng ăn, còn đứa bé gái với thằng bé thì liếm sạch cả bát, rồi ôm nhau lăn ra ngủ.

Người đàn ông và bà già bắt đầu kể cho ông nghe mọi chuyện đã xảy đến với họ thế nào.

— Trước kia chúng tôi cũng chẳng giàu có gì, họ nói, rồi năm ấy chẳng thu hoạch được gì cả, thế là từ mùa thu đã phải ăn dần vào những gì còn có. Ăn hết rồi, thì phải đi xin hàng xóm và những người hảo tâm. Lúc đầu người ta còn cho, sau thì bắt đầu từ chối. Có người muốn cho lắm, nhưng chẳng có gì mà cho. Mà đi xin mãi cũng thấy ngượng: nợ hết mọi người, nào tiền, nào bột, nào bánh mì. Tôi đã đi tìm việc, người đàn ông nói, mà chẳng có việc gì. Ở đâu người ta cũng chen nhau xin làm thuê lấy miếng ăn. Làm được một ngày, thì hai ngày đi lang thang tìm việc. Bà mẹ với con bé phải đi xin ở những nơi xa. Của bố thí ít ỏi, nhà ai cũng chẳng còn bánh mì. Dù sao cũng còn sống lay lắt được, chúng tôi nghĩ cứ thế gắng gượng đến vụ mới. Nhưng từ mùa xuân thì người ta thôi hẳn không cho nữa, mà bệnh tật lại ập đến. Thế là khốn đốn hết mức. Một ngày được ăn, thì hai ngày nhịn. Chúng tôi bắt đầu ăn cỏ. Không biết có phải vì ăn cỏ hay vì sao, mà vợ tôi đổ bệnh. Vợ tôi nằm liệt, còn tôi, người đàn ông nói, cũng chẳng còn sức. Mà chẳng có gì để gượng dậy.

— Mỗi mình tôi, bà già nói, cố vật lộn, nhưng không có ăn thì cũng kiệt sức, yếu đi. Con bé cũng yếu đi, lại đâm ra nhát sợ. Sai nó sang hàng xóm, nó không đi. Nó cứ rúc vào góc nhà, không chịu đi. Hôm kia có bà hàng xóm ghé qua, thấy cả nhà đói khát ốm đau, bà ấy quay lưng đi luôn. Chồng bà ấy cũng bỏ đi rồi, con nhỏ thì chẳng có gì nuôi. Thế là cả nhà cứ nằm đấy, chờ chết.

Nghe xong những lời ấy, Ê-li-sê đổi ý, hôm ấy không đi đuổi theo bạn nữa, mà ngủ lại đó. Sáng hôm sau, Ê-li-sê dậy, bắt tay vào công việc trong nhà như chính mình là chủ. Ông cùng bà già nhào bột làm bánh, nhóm lò. Ông cùng đứa bé gái đi các nhà hàng xóm kiếm những thứ cần dùng. Cần thứ gì cũng không có, mọi thứ đã bị đem đổi lấy ăn hết cả: chẳng còn đồ làm ăn, chẳng còn quần áo. Thế là Ê-li-sê bắt đầu sắm sửa những thứ cần thiết: thứ thì tự tay ông làm, thứ thì ông mua. Ê-li-sê ở lại như thế một ngày, rồi ngày thứ hai, rồi ngày thứ ba. Thằng bé đã khá lên, đã bám ghế băng mà đi, quấn quýt lấy Ê-li-sê. Còn đứa bé gái thì vui hẳn lên, việc gì cũng giúp. Nó cứ chạy theo Ê-li-sê: "Ông ơi! Ông ơi!" Bà già cũng đã dậy được, sang được nhà hàng xóm. Người đàn ông cũng đã bám tường mà đi được. Chỉ có người đàn bà là còn nằm, nhưng đến ngày thứ ba chị cũng tỉnh lại, bắt đầu đòi ăn. "Thôi, Ê-li-sê nghĩ, mình không ngờ lại mất ngần ấy thì giờ, giờ thì đi thôi."

Đến ngày thứ tư thì vừa đúng ngày hết chay, và Ê-li-sê nghĩ: "Thôi để mình cùng ăn lễ phá chay với họ, mua cho họ ít thứ ăn tết, rồi tối sẽ đi." Ê-li-sê lại ra làng, mua sữa, bột mì trắng, mỡ lợn. Ông cùng bà già nấu nướng, nướng bánh, sáng hôm sau Ê-li-sê đi lễ, rồi về cùng mọi người ăn mừng ngày hết chay. Hôm ấy người đàn bà cũng đã dậy, đi lại lững thững được. Còn người đàn ông cạo râu, mặc chiếc áo sạch bà già vừa giặt, ra làng tìm một ông nông dân giàu có xin rủ lòng thương. Bãi cỏ và ruộng cày của nhà anh đã cầm cho ông nhà giàu ấy, nên anh đến xin ông ta cho mượn lại bãi cỏ và ruộng đến vụ mới. Chiều tối, anh chủ nhà về, buồn rười rượi, rồi khóc. Ông nhà giàu không thương xót, bảo: "Mang tiền đến đây."

Ê-li-sê lại nghĩ ngợi. "Giờ họ sống thế nào đây? ông nghĩ. Người ta sắp đi cắt cỏ, còn họ chẳng có gì mà cắt: bãi cỏ đã cầm rồi. Lúa mạch chín, người ta sẽ đi gặt, mà năm nay lúa tốt quá, ơn trời, còn họ thì chẳng có gì mà trông: mẫu ruộng của họ đã bán cho ông nhà giàu. Mình mà đi, họ lại khốn đốn như cũ." Thế là Ê-li-sê rối bời trong lòng, tối ấy không đi, hoãn đến sáng. Ông ra sân nằm ngủ. Ông cầu nguyện, nằm xuống, nhưng không ngủ được. Phải đi thì phải đi rồi, đã tiêu tốn bao nhiêu tiền bạc và thì giờ, mà thương những người này quá. "Hẳn là chẳng thể giúp hết được mọi người. Mình chỉ định mang cho họ chút nước, cho mỗi người một lát bánh mì, thế mà xem, việc đã đi tới đâu. Giờ lại phải chuộc bãi cỏ với ruộng cày. Mà chuộc ruộng rồi thì còn phải mua bò sữa cho lũ trẻ, mua ngựa cho anh chồng chở lúa nữa. Hẳn là mày sa lầy rồi, ông Ê-li-sê Cu-dơ-mích ơi. Mày thả neo ở đây rồi, chẳng còn tìm ra lối thoát!" Ê-li-sê ngồi dậy, lấy cái áo choàng đang gối dưới đầu, mở ra, lấy cái sừng thuốc, hít một chút, mong đầu óc sáng ra, nhưng không được: nghĩ mãi, nghĩ mãi, chẳng nghĩ ra điều gì. Phải đi, mà thương người. Mà làm thế nào thì ông không biết. Ông cuộn áo lại kê dưới đầu, lại nằm xuống. Ông nằm mãi, nằm mãi, gà đã gáy, ông đã sắp ngủ thiếp đi. Bỗng như có ai đánh thức ông. Ông thấy như mình đã mặc áo chỉnh tề, đeo túi, cầm gậy, và phải đi qua cái cổng, mà cổng chỉ hé ra vừa một người lọt. Ông đi qua cổng, cái túi vướng vào một bên. Ông định gỡ ra, thì miếng vải quấn chân lại vướng vào bên kia, và miếng vải tuột ra. Ông cúi xuống gỡ, thì hoá ra không phải vướng vào hàng rào, mà là đứa bé gái đang níu lấy, kêu: "Ông ơi, ông ơi, bánh mì!" Ông nhìn xuống chân, thì thằng bé đang níu lấy miếng vải quấn chân, còn bà già và người đàn ông thì đứng nhìn qua cửa sổ. Ê-li-sê tỉnh dậy, nói thành tiếng một mình: "Mai mình sẽ chuộc lại ruộng và bãi cỏ, ông nói, mua ngựa, mua bột ăn đến vụ mới, mua bò sữa cho lũ trẻ. Chứ không thì mình đi tìm Chúa Ki-tô bên kia biển, mà lại đánh mất Người ngay trong chính mình. Phải giúp cho những người này đứng vững đã!" Rồi Ê-li-sê ngủ một mạch đến sáng. Ê-li-sê dậy sớm. Ông đến nhà ông nông dân giàu có, chuộc lại ruộng lúa mạch, trả cả tiền chuộc bãi cỏ. Ông mua một cái hái, vì cái hái của nhà ấy cũng đã bán đi, rồi mang về nhà. Ông sai người đàn ông đi cắt cỏ, còn mình thì đi khắp các nhà trong làng. Ông tìm được ở nhà một ông chủ quán rượu một con ngựa với cỗ xe đang muốn bán. Ông mặc cả, mua, mua thêm một bao bột, đặt lên xe, rồi đi mua bò sữa. Ê-li-sê đang đi thì đuổi kịp hai người đàn bà Ukraina. Hai người vừa đi vừa trò chuyện với nhau. Ê-li-sê nghe họ nói bằng tiếng của họ, nhưng hiểu ra được là họ đang nói về mình.

— Này, lúc đầu người ta chẳng nhận ra ông ấy là ai, cứ tưởng chỉ là một người thường. Nghe nói ông ấy ghé vào xin ngụm nước, rồi ở lại luôn đấy. Ông ấy mua cho họ đủ thứ, chẳng thiếu thứ gì. Chính mắt tôi thấy hôm nay ông ấy mua của lão chủ quán một con ngựa với cỗ xe. Thế mới biết trên đời vẫn còn những người như thế. Phải đến xem mới được.

Nghe thế, Ê-li-sê hiểu là người ta đang khen mình, và ông không đi mua bò nữa. Ông quay lại nhà ông chủ quán, trả tiền ngựa. Ông thắng ngựa, chở bột về túp nhà. Đến cổng, ông dừng lại, bước xuống xe. Người nhà trông thấy con ngựa thì ngạc nhiên. Họ đoán là ông mua ngựa cho họ, nhưng không dám nói ra. Anh chủ nhà ra mở cổng.

— Ông ơi, anh hỏi, con ngựa này ở đâu ra thế?

— Thì mua đấy, ông nói. Được giá rẻ. Anh cắt ít cỏ bỏ vào máng cho nó ăn đêm nay. Rồi khuân bao bột xuống nữa nhé.

Anh chủ nhà tháo ngựa, khuân bao bột vào kho, cắt một ôm cỏ bỏ vào máng. Mọi người đi ngủ. Ê-li-sê ra ngủ ngoài trời, từ chiều đã mang túi của mình ra đó. Cả nhà ngủ say. Ê-li-sê trở dậy, buộc túi, đi giày, khoác áo, rồi lên đường đi theo Ê-phim.

Ê-li-sê đi được năm dặm thì trời bắt đầu sáng. Ông ngồi xuống dưới một gốc cây, cởi túi ra, đếm tiền. Đếm xong, ông thấy còn mười bảy rúp hai mươi xu. "Thôi, ông nghĩ, với chừng này thì chẳng vượt biển được! Còn đi xin của người ta nhân danh Chúa thì e lại mang thêm tội. Ông thông gia Ê-phim một mình cũng đi tới được, ông ấy sẽ thắp cho mình một ngọn nến. Còn mình thì chắc lời nguyện còn mang nợ cho đến chết. Cũng may ông chủ nhân từ, Người sẽ rộng lòng chờ đợi."

Ê-li-sê đứng dậy, xốc cái túi trên vai, rồi quay về. Có điều ông đi vòng quanh làng ấy, để người ta khỏi trông thấy. Và Ê-li-sê về đến nhà rất nhanh. Lúc đi thì ông thấy khó nhọc, nhiều khi phải gắng sức mới theo kịp Ê-phim, còn lúc về thì như được Chúa ban sức, ông đi mà chẳng biết mệt là gì. Ông đi như dạo chơi, tay vung vẩy cây gậy, mỗi ngày đi được bảy mươi dặm.

Ê-li-sê về đến nhà. Ngoài đồng người ta đã gặt hái xong. Người nhà mừng rỡ đón ông già, hỏi han: chuyện thế nào, sao lại rời bạn, sao không đi tới nơi mà lại về nhà? Ê-li-sê không kể.

— Chúa không cho tới nơi, ông nói, dọc đường tôi đánh mất tiền, lại lạc mất bạn. Thế là không đi được nữa. Vì Chúa, mọi người tha lỗi cho tôi.

Rồi ông đưa số tiền còn lại cho bà vợ. Ê-li-sê hỏi han việc nhà: mọi sự đều tốt đẹp, việc gì cũng đã làm xong, trong nhà không có gì sơ sót, mọi người sống với nhau hoà thuận êm ấm.

Ngay hôm ấy, người nhà Ê-phim cũng nghe tin Ê-li-sê đã về, bèn đến hỏi tin ông già nhà mình. Ê-li-sê cũng nói với họ y như thế.

— Ông nhà ta đi khoẻ lắm, ông nói, hai chúng tôi lạc nhau ba hôm trước ngày lễ thánh Phê-rô. Tôi đã định đuổi theo, nhưng rồi gặp chuyện: tôi đánh mất tiền, chẳng còn gì mà đi, thế là tôi quay về.

Mọi người lấy làm lạ: sao một người khôn ngoan lại làm một việc dại dột thế, đi mà không tới nơi, chỉ tiêu phí tiền bạc? Họ lấy làm lạ rồi quên đi. Ê-li-sê cũng quên. Ông bắt tay vào việc nhà: cùng con trai chuẩn bị củi cho mùa đông, cùng mấy người đàn bà đập lúa, lợp lại mái kho, dọn dẹp đàn ong, giao cho ông hàng xóm mười tổ ong cùng số đàn con. Bà vợ ông định giấu bớt số đàn con mà mấy tổ đã bán chia ra, nhưng Ê-li-sê tự biết tổ nào không chia, tổ nào đã chia đàn, nên ông giao cho ông hàng xóm mười bảy tổ thay vì mười tổ. Dọn dẹp xong xuôi, Ê-li-sê cho con trai đi làm ăn xa, còn mình thì ngồi nhà suốt mùa đông đan giày cói và khoét gỗ làm tổ ong.

— Hết chương 2 —