Hạt lúa to bằng quả trứng gà

Có lần lũ trẻ nhặt được dưới khe núi một vật to bằng quả trứng gà, giữa có một đường rãnh, trông giống như một hạt lúa. Một người qua đường trông thấy vật ấy trong tay lũ trẻ, bèn mua lại với giá năm xu, đem lên thành phố, bán cho nhà vua làm của lạ.

Nhà vua cho gọi các nhà thông thái, bảo họ xem vật ấy là cái gì, là quả trứng hay là hạt lúa? Các nhà thông thái nghĩ mãi, nghĩ mãi, mà không sao trả lời được. Vật ấy nằm trên bậu cửa sổ. Một con gà bay vào, mổ mổ vào nó, mổ thủng một lỗ, thế là mọi người đều thấy đó là hạt lúa. Các nhà thông thái đến tâu với vua: "Đây là hạt lúa mạch đen ạ."

Nhà vua lấy làm lạ. Vua bảo các nhà thông thái tìm xem hạt lúa ấy mọc ở đâu, vào thời nào. Các nhà thông thái nghĩ mãi, nghĩ mãi, lục tìm trong sách vở, mà chẳng tìm ra gì. Họ đến gặp vua, tâu:

— Chúng thần không trả lời được. Trong sách của chúng thần không chép gì về chuyện này cả. Phải hỏi những người nông dân xem có ai từng nghe các bậc già cả kể lại thứ lúa này gieo ở đâu, vào thời nào không.

Nhà vua sai người đi, bảo đưa đến cho mình một ông lão nông dân. Người ta tìm được một ông lão già lắm, đưa đến trước vua. Ông lão đến, da xanh xao, rụng hết răng, chống đôi nạng, khó nhọc lắm mới bước được vào.

Nhà vua đưa hạt lúa cho ông xem, nhưng ông lão đã không còn nhìn rõ nữa. Ông cố lắm mới nhìn được một nửa, nửa kia phải lấy tay sờ.

Nhà vua bắt đầu hỏi ông:

— Ông lão ơi, ông có biết thứ lúa này mọc ở đâu không? Chính ông có từng gieo thứ lúa này trên ruộng mình không? Hay trong đời ông có từng mua thứ lúa này ở đâu không?

Ông lão nặng tai, cố mãi, cố mãi mới nghe ra, cố mãi, cố mãi mới hiểu. Ông bắt đầu trả lời.

— Thưa không, ông nói, trên ruộng nhà tôi, thứ lúa này gieo thì chưa gieo, gặt cũng chưa gặt, mua cũng chưa mua bao giờ. Hồi tôi mua lúa thì hạt nào cũng nhỏ như bây giờ. Phải hỏi cha tôi, ông nói, biết đâu cha tôi từng nghe nói thứ lúa này mọc ở đâu.

Nhà vua sai người đi tìm cha ông lão, bảo đưa đến cho mình. Người ta tìm được cả cha ông lão, đưa đến trước vua. Ông cụ già lắm bước vào, chống một chiếc nạng. Nhà vua đưa hạt lúa cho cụ xem. Cụ mắt hãy còn trông được, nhìn rõ lắm. Nhà vua bắt đầu hỏi cụ:

— Cụ ơi, cụ có biết thứ lúa này mọc ở đâu không? Chính cụ có từng gieo thứ lúa này trên ruộng mình không? Hay trong đời cụ có từng mua thứ lúa này ở đâu không?

Cụ tuy cũng hơi nặng tai, nhưng nghe rõ hơn con trai.

— Thưa không, cụ nói, trên ruộng nhà tôi, thứ lúa này gieo thì chưa gieo, gặt cũng chưa gặt. Còn mua thì chưa mua bao giờ, vì thời tôi còn chưa có tiền bạc gì. Ai cũng ăn lúa nhà mình, lúc túng thiếu thì chia cho nhau. Tôi không biết thứ lúa này mọc ở đâu. Hạt lúa thời tôi tuy to hơn và được nhiều bột hơn bây giờ, nhưng hạt như thế này thì tôi chưa thấy bao giờ. Tôi có nghe cha tôi kể, thời cha tôi lúa còn tốt hơn thời chúng tôi, nhiều bột hơn, hạt to hơn. Phải hỏi cha tôi.

Nhà vua sai người đi tìm cha của cụ. Người ta tìm được cả ông cố, đưa đến trước vua. Ông cụ bước vào gặp vua mà chẳng cần nạng. Cụ bước nhẹ nhàng, mắt sáng, tai nghe rõ, nói năng rành mạch. Nhà vua đưa hạt lúa cho ông cố xem. Ông cố nhìn, xoay đi xoay lại.

— Lâu lắm rồi, cụ nói, tôi chưa được thấy thứ lúa ngày xưa.

Ông cố cắn một miếng hạt lúa, nhai một mẩu.

— Đúng nó rồi, cụ nói.

— Vậy cụ hãy nói cho ta biết, thứ lúa này mọc ở đâu? Trên ruộng nhà mình, cụ có gieo thứ lúa này không? Hay trong đời cụ có mua của ai ở đâu không?

Ông cụ đáp:

— Thời tôi, thứ lúa này mọc ở khắp mọi nơi. Suốt đời tôi, cụ nói, tôi ăn bằng thứ lúa này, và nuôi người khác bằng thứ lúa này.

Nhà vua lại hỏi:

— Vậy cụ hãy nói cho ta biết, cụ mua thứ lúa này ở đâu, hay chính cụ gieo trên ruộng nhà mình?

Ông cụ mỉm cười.

— Thời tôi, cụ nói, chẳng ai nghĩ ra được cái tội lỗi là đem lúa mà bán, mà mua. Còn tiền bạc thì người ta chẳng biết đến: lúa nhà ai cũng có thừa. Chính tôi gieo thứ lúa này, tự tôi gặt, tự tôi đập.

Nhà vua lại hỏi:

— Vậy cụ hãy nói cho ta biết, cụ gieo thứ lúa này ở đâu, ruộng của cụ ở chỗ nào?

Ông cố đáp:

— Ruộng của tôi là đất của Chúa. Cày ở đâu, ruộng ở đấy. Đất đai tự do. Chẳng ai gọi đất là của riêng mình. Người ta chỉ gọi công sức của mình là của mình thôi.

— Cụ hãy nói cho ta biết thêm hai điều nữa, nhà vua nói. Điều thứ nhất: vì sao ngày trước thứ lúa này mọc được, mà nay thì không mọc nữa? Còn điều thứ hai: vì sao cháu của cụ phải chống hai nạng mà đi, con cụ đến đây chống một nạng, còn cụ thì bước vào nhẹ nhàng như không, mắt cụ sáng, răng cụ chắc, lời nói rành mạch và hiền hậu? Cụ hãy nói cho ta biết, vì sao lại có hai điều ấy?

Ông cụ đáp:

— Có cả hai điều ấy là vì người ta đã thôi sống bằng công sức của mình, người ta bắt đầu thèm muốn của người khác. Ngày xưa người ta không sống như thế. Ngày xưa người ta sống theo lẽ Chúa: của mình thì mình giữ, của người thì không tham.

— Hết —