Khách râu rồng

Khi Tuỳ Dạng Đế ngự giá xuống Giang Đô, vua sai quan tư không Dương Tố ở lại giữ Tây Kinh. Dương Tố kiêu căng, lại thấy thời buổi loạn lạc, cho rằng trong thiên hạ không ai quyền to danh lớn bằng mình. Ông ta sống xa hoa, lễ nghi chẳng còn giống phận bề tôi. Mỗi khi công khanh vào bàn việc, khách khứa đến yết kiến, ông ta đều ngồi xổm trên giường mà tiếp, sai mỹ nhân bưng đỡ đi ra, tì nữ đứng hầu thành hàng, lấn cả vua. Về cuối đời lại càng quá quắt, chẳng còn nhớ mình đang gánh vác trọng trách gì, chẳng còn lòng giúp nước lúc nguy nan.

Một hôm, Lý Tĩnh, sau này là Vệ công, khi ấy còn là kẻ áo vải, đến yết kiến, dâng một kế lạ. Dương Tố cũng ngồi xổm mà tiếp. Lý Tĩnh bước tới vái mà nói:

— Thiên hạ đang loạn, anh hùng tranh nhau nổi dậy. Ngài là trọng thần của nhà vua, nên để lòng vào việc thu phục hào kiệt, không nên ngồi xổm mà tiếp khách.

Dương Tố nghiêm nét mặt đứng dậy, tạ lỗi, rồi cùng Lý Tĩnh nói chuyện, rất vui. Ông ta nhận kế sách rồi lui vào.

Trong lúc Lý Tĩnh hùng biện, có một nàng ca kỹ nhan sắc tuyệt vời, tay cầm cây phất trần đỏ, đứng phía trước, chỉ chăm chú nhìn Lý Tĩnh. Lý Tĩnh đi rồi, nàng cầm phất trần ra đứng bên hiên, chỉ một viên lại mà hỏi:

— Vị xử sĩ vừa đi ấy, thứ mấy trong nhà? Trọ ở đâu?

Viên lại kể rõ. Nàng nhẩm lại rồi đi vào.

Lý Tĩnh về quán trọ. Đêm ấy, vào đầu canh năm, chợt nghe tiếng gõ cửa khe khẽ. Chàng dậy hỏi thì thấy một người mặc áo tía, đội mũ, gậy quảy một cái túi. Lý Tĩnh hỏi:

— Ai đấy?

Người kia đáp:

— Thiếp là ả cầm phất trần đỏ trong phủ họ Dương.

Lý Tĩnh vội mời vào. Người ấy cởi áo cừu, bỏ mũ, thì ra là một giai nhân chừng mười tám mười chín tuổi. Mặt mộc không phấn son, áo thêu hoa, nàng sụp lạy. Lý Tĩnh kinh ngạc, lạy đáp lại. Nàng nói:

— Thiếp hầu quan tư không đã lâu, gặp người trong thiên hạ nhiều rồi, chưa thấy ai như ngài. Dây tơ hồng không thể tự mọc một mình, muốn nương nhờ cây cao, cho nên thiếp trốn tới đây.

Lý Tĩnh hỏi:

— Quan tư không quyền thế lớn ở kinh sư, biết làm sao?

Nàng đáp:

— Lão ta chỉ là cái xác còn thoi thóp hơi thở, không đáng sợ. Các ca kỹ biết lão chẳng làm nên trò trống gì, bỏ đi nhiều rồi, lão cũng chẳng đuổi bắt ráo riết. Thiếp đã tính kỹ cả rồi, xin ngài đừng ngờ.

Hỏi họ, nàng đáp:

— Họ Trương.

Hỏi thứ bậc trong nhà, nàng đáp:

— Con cả.

Lý Tĩnh xem da dẻ, dáng vẻ, lời nói, khí chất của nàng, thật là người trên trời. Không ngờ lại được nàng, chàng vừa mừng vừa sợ, trong chớp mắt trăm mối lo không yên. Người nhòm ngó ngoài cửa đi lại không ngớt chân. Được mấy ngày, nghe có tiếng truy tìm, nhưng xem ra cũng không gắt gao lắm. Hai người bèn cải trang, nàng mặc áo đàn ông, cưỡi ngựa, đẩy cửa ra đi, định về Thái Nguyên.

Đi tới quán trọ ở Linh Thạch, đã kê giường xong, thịt trong lò đang nấu sắp chín. Trương thị tóc dài chấm đất, đứng trước giường chải tóc, còn Lý Tĩnh đang chải lông ngựa. Bỗng có một người dáng tầm thước, râu đỏ quăn như râu rồng, cưỡi con lừa què đi tới. Người ấy ném cái túi da trước lò, lấy gối kê đầu nằm nghiêng, nhìn Trương thị chải tóc.

Lý Tĩnh giận lắm, nhưng còn chưa quyết, vẫn chải lông ngựa. Trương thị nhìn kỹ mặt người khách, một tay nắm tóc, một tay giấu sau lưng xua xua ra hiệu cho Lý Tĩnh đừng nổi giận. Nàng vội vàng chải tóc xong, sửa áo bước tới hỏi họ người khách. Người khách vẫn nằm, đáp:

— Họ Trương.

Trương thị nói:

— Thiếp cũng họ Trương, vậy thì là em gái.

Nàng liền sụp lạy, hỏi:

— Anh thứ mấy?

Người khách đáp:

— Thứ ba. Em thứ mấy?

Nàng đáp:

— Con cả.

Người khách mừng rỡ:

— Hôm nay may được gặp một cô em.

Trương thị gọi với ra:

— Anh Lý ơi, lại đây chào anh Ba!

Lý Tĩnh vội tới vái chào. Ba người ngồi quây quần. Người khách hỏi:

— Nấu thịt gì thế?

Lý Tĩnh đáp:

— Thịt dê, chắc đã chín rồi.

Người khách nói:

— Ta đói lắm.

Lý Tĩnh ra phố mua bánh nướng. Người khách rút con dao găm bên hông, thái thịt cùng ăn. Ăn xong, thịt thừa thái bừa cho lừa ăn, ăn nhanh lắm. Người khách hỏi:

— Xem chú Lý thì là kẻ học trò nghèo, làm sao có được người kỳ lạ thế này?

Lý Tĩnh đáp:

— Tôi tuy nghèo, nhưng cũng là người có chí. Người khác hỏi thì tôi không nói, anh hỏi thì tôi không giấu.

Rồi chàng kể hết đầu đuôi. Người khách hỏi:

— Thế bây giờ định đi đâu?

Lý Tĩnh đáp:

— Định lánh về Thái Nguyên.

Người khách nói:

— Phải đấy. Ta vẫn biết là chú không thể tự mình có được nàng. Có rượu không?

Lý Tĩnh đáp:

— Phía tây quán là hàng rượu.

Lý Tĩnh đi mua một đấu rượu. Rượu rót được một tuần, người khách nói:

— Ta có chút đồ nhắm, chú Lý có dám ăn cùng không?

Lý Tĩnh đáp:

— Không dám.

Người khách bèn mở cái túi da, lấy ra một cái đầu người cùng với tim gan. Ông ta bỏ cái đầu lại vào túi, lấy dao găm thái tim gan, cùng ăn với rượu, rồi nói:

— Kẻ này là đứa phụ bạc nhất thiên hạ. Ta ôm hận nó mười năm, nay mới bắt được. Mối hận của ta đã giải.

Rồi ông ta lại nói:

— Ta xem dáng vẻ, khí độ của chú Lý, thật là bậc trượng phu. Chú có biết ở Thái Nguyên có người nào khác thường không?

Lý Tĩnh đáp:

— Tôi có biết một người, tôi cho là bậc chân nhân. Còn lại thì chỉ là tướng là tướng quốc mà thôi.

— Họ gì?

— Cùng họ với tôi.

— Bao nhiêu tuổi?

— Gần hai mươi.

— Bây giờ làm gì?

— Là con trai yêu của viên tướng coi châu.

Người khách nói:

— Có vẻ đúng rồi. Nhưng cũng phải gặp mới biết. Chú Lý có cách nào cho ta gặp một lần không?

Lý Tĩnh đáp:

— Bạn tôi là Lưu Văn Tĩnh thân với người ấy. Nhờ Văn Tĩnh thì gặp được. Nhưng anh muốn gặp để làm gì?

Người khách nói:

— Người xem khí nói Thái Nguyên có khí lạ, bảo ta đi tìm. Chú Lý mai lên đường, ngày nào tới Thái Nguyên?

Lý Tĩnh tính rồi đáp:

— Ngày ấy sẽ tới.

Người khách dặn:

— Tới nơi rồi, sáng hôm sau, trời vừa rạng, đợi ta ở cầu Phần Dương.

Nói xong, ông ta cưỡi lừa đi, đi nhanh như bay, ngoảnh lại đã không thấy đâu. Lý Tĩnh và Trương thị vừa sợ vừa mừng. Hồi lâu, Lý Tĩnh nói:

— Bậc liệt sĩ không lừa người, chẳng có gì phải sợ.

Rồi hai người giục ngựa lên đường.

Đúng hẹn, vào Thái Nguyên, quả nhiên lại gặp nhau, mừng lắm. Hai người cùng tới nhà họ Lưu. Lý Tĩnh nói dối với Văn Tĩnh:

— Có một người xem tướng giỏi, muốn được gặp công tử. Xin mời công tử tới.

Văn Tĩnh vốn coi công tử là người khác thường, nay nghe có khách giỏi xem tướng, liền bày rượu mời ngay. Chẳng bao lâu, Thái Tông tới. Chàng không mặc áo dài, không đi giày, chỉ khoác hờ áo cừu mà đến, thần sắc phơi phới, dung mạo khác hẳn người thường. Khách râu rồng lặng lẽ ngồi cuối chiếu, vừa trông thấy đã nguội cả lòng. Uống được mấy tuần rượu, ông ta đứng dậy vẫy Lý Tĩnh ra mà nói:

— Đúng là chân mệnh thiên tử.

Lý Tĩnh nói với Lưu Văn Tĩnh. Văn Tĩnh càng mừng, tự đắc mình có con mắt tinh đời. Ra khỏi đó, khách râu rồng nói:

— Ta đã chắc tám chín phần rồi. Nhưng còn phải để ông anh đạo sĩ của ta xem nữa. Chú Lý và cô em nên trở vào kinh. Ngày ấy, giờ Ngọ, tìm ta dưới lầu rượu phía đông chợ ngựa. Dưới lầu có con lừa này với một con la gầy, tức là ta và ông anh đạo sĩ đều ở trên lầu. Tới nơi cứ việc lên.

Rồi ông ta lại từ biệt đi. Lý Tĩnh và Trương thị lại nhận lời.

Đúng hẹn, hai người tìm tới, quả thấy hai con vật. Vén áo lên lầu, thấy khách râu rồng đang ngồi uống rượu với một đạo sĩ. Thấy Lý Tĩnh, ông ta mừng rỡ, mời ngồi, cùng uống hơn mười tuần rượu, rồi nói:

— Trong hòm dưới lầu có mười vạn tiền. Chú chọn một chỗ thật kín đáo cho cô em ở. Ngày ấy, lại gặp ta ở cầu Phần Dương.

Đúng hẹn tới nơi, đạo sĩ và khách râu rồng đã đến trước. Cả bọn cùng tới thăm Lưu Văn Tĩnh. Văn Tĩnh đang đánh cờ, đứng dậy vái chào, chuyện trò. Một lúc, Văn Tĩnh gửi thư gấp mời Thái Tông tới xem cờ. Đạo sĩ ngồi đánh cờ với Văn Tĩnh, khách râu rồng và Lý Tĩnh đứng hầu bên cạnh.

Chốc lát, Thái Tông tới, khí sắc sáng ngời khiến người ta kinh hãi. Chàng vái dài rồi ngồi xuống, thần khí trong trẻo, cả nhà như có gió mát thổi qua, ánh mắt nhìn quanh rực rỡ. Đạo sĩ vừa thấy, mặt biến sắc buồn thảm, thu quân cờ lại mà nói:

— Ván này thua cả rồi! Mất cả ván ở chỗ này, lạ thật! Không còn đường cứu nữa! Còn nói gì nữa!

Đạo sĩ thôi cờ, xin về. Ra khỏi cửa, đạo sĩ bảo khách râu rồng:

— Thế giới này không phải thế giới của ông. Nơi khác còn có thể mưu tính. Gắng lên, đừng bận lòng chuyện này nữa!

Rồi mọi người cùng vào kinh. Khách râu rồng nói:

— Ta tính đường đi của chú Lý, ngày ấy mới tới. Tới rồi, sáng hôm sau, chú đưa cô em cùng tới căn nhà nhỏ ở ngõ nọ phường kia tìm ta. Chú Lý cứ cùng đến. Cô em nay nhà cửa trống trơn như cái khánh treo, ta muốn để vợ ta ra chào, sẵn tiện bàn bạc thong thả, chú đừng từ chối.

Nói xong, ông ta thở dài mà đi.

Lý Tĩnh cũng giục ngựa đi gấp, chẳng mấy chốc đã tới kinh, bèn cùng Trương thị đến nơi hẹn. Đó là một cánh cửa gỗ nhỏ. Gõ cửa, có người ra lạy mà nói:

— Tam lang dặn chờ Lý lang và cô cả đã lâu.

Người ấy mời vào qua mấy lớp cổng, cổng càng vào càng tráng lệ. Bốn mươi tì nữ đứng thành hàng trước sân, hai mươi gia nô dẫn Lý Tĩnh vào sảnh phía đông. Đồ bày biện trong sảnh toàn thứ quý lạ bậc nhất. Hòm khăn, hộp phấn, mũ, gương, đồ trang sức lộng lẫy, không phải đồ của cõi người. Rửa mặt chải đầu xong, lại mời thay áo, áo cũng quý lạ. Thay xong, có tiếng truyền:

— Tam lang tới!

Thì ra khách râu rồng đội mũ sa, khoác áo cừu đi ra, dáng như rồng như hổ, vui vẻ chào hỏi. Ông ta giục vợ ra chào, người vợ cũng đẹp như tiên trên trời. Rồi ông ta mời vào nhà giữa. Mâm cỗ bày biện linh đình, nhà vương công cũng không sánh bằng.

Bốn người ngồi ăn xong, hai mươi nữ nhạc bày ra tấu nhạc phía trước. Cỗ bàn và nhạc như từ trên trời rơi xuống, không phải khúc nhạc cõi người. Ăn xong, rót rượu. Người nhà từ phía đông nhà khiêng ra hai mươi cái giường, mỗi cái phủ một tấm khăn gấm thêu. Bày xong, giở hết khăn ra, thì toàn là sổ sách và chìa khoá. Khách râu rồng nói:

— Đây là sổ sách châu báu, tiền của. Tất cả những gì ta có, ta tặng hết cho chú. Vì sao vậy? Ta vốn muốn ở thế giới này mưu việc lớn, có lẽ phải đánh nhau như rồng tranh hai ba mươi năm, mới lập được chút công nghiệp. Nay thiên hạ đã có chủ, ta ở lại làm gì? Chàng họ Lý ở Thái Nguyên quả là bậc anh chúa. Trong vòng ba năm năm, thiên hạ sẽ thái bình. Chú Lý lấy cái tài kỳ lạ của mình mà giúp bậc chúa thanh bình, hết lòng hết sức, ắt sẽ lên tới tột bậc bề tôi. Cô em lấy dung nhan như tiên, ôm tài nghệ không đời nào có, theo chồng mà sang, sẽ được xe kiệu áo mũ rực rỡ. Không phải cô em thì không nhận ra chú Lý, không phải chú Lý thì không xứng với cô em. Thánh hiền lúc khởi nghiệp, gặp nhau đúng hẹn, hổ gầm thì gió nổi, rồng bay thì mây tụ, vốn chẳng phải chuyện ngẫu nhiên. Chú hãy cầm lấy quà tặng của ta mà giúp bậc chân chúa, gây dựng công nghiệp. Gắng lên! Hơn mười năm nữa, ở ngoài mấy nghìn dặm về phía đông nam sẽ có chuyện lạ, ấy là lúc ta đắc chí. Cô em và chú Lý hãy rưới rượu về phía đông nam mà mừng cho ta.

Rồi ông ta sai gia nô xếp hàng lạy chào, mà bảo:

— Lý lang và cô cả là chủ của các ngươi đấy!

Nói xong, ông ta cùng vợ, theo một gia nô, cưỡi ngựa ra đi. Được mấy bước thì không thấy đâu nữa.

Lý Tĩnh ở lại ngôi nhà ấy, trở thành nhà giàu lớn, nhờ đó có tiền của giúp Thái Tông gây dựng cơ đồ, rồi cùng giúp vua dẹp yên thiên hạ.

Trong khoảng năm Trinh Quán, Lý Tĩnh đã làm tới chức tả bộc xạ, ngang hàng tể tướng. Bấy giờ có người man ở phía đông nam vào tâu rằng:

— Có nghìn chiếc thuyền biển, mười vạn quân giáp, tiến vào nước Phù Dư, giết vua nước ấy rồi tự lập làm vua. Nước ấy nay đã yên rồi.

Lý Tĩnh biết trong lòng là khách râu rồng đã đắc chí. Ông về nói với Trương thị, sửa lễ chúc mừng, rưới rượu về phía đông nam mà khấn vái.

Mới hay sự nổi lên của bậc chân nhân, không phải điều mà kẻ anh hùng có thể mong được, huống hồ những kẻ chẳng phải anh hùng. Bề tôi nào ngông cuồng nghĩ đến chuyện làm loạn, chẳng khác gì con bọ ngựa giơ càng chặn bánh xe đang lăn. Nhà vua ta để phúc cho muôn đời, há phải chuyện hão huyền sao.

Có người nói: binh pháp của Vệ công, một nửa là do khách râu rồng truyền cho.

— Hết —