Khỉ chúa cứu người rơi xuống vực

Ngày xưa, khi vua Phạm Dự trị vì thành Ba-la-nại, có một người bà-la-môn làm ruộng ở một ngôi làng xứ Ca-xi. Cày ruộng xong, ông tháo ách cho bò, rồi cầm thuổng làm tiếp. Mấy con bò mải gặm lá trong một lùm cây, dần dần lạc vào rừng.

Thấy trời đã muộn, ông bỏ thuổng đi tìm bò. Tìm không thấy, ông buồn rầu khôn xiết, cứ lang thang trong rừng tìm mãi, cho tới khi lạc vào miền núi Tuyết. Lạc mất phương hướng, ông đi lang thang bảy ngày liền, chẳng có gì ăn. Rồi thấy một cây tin-đu-ca, ông trèo lên hái quả ăn. Ông trượt chân, rơi xuống một cái vực sâu sáu mươi khuỷu tay như miệng địa ngục, nằm ở đó mười ngày.

Thuở ấy, đức Bồ Tát sinh làm một con khỉ sống trong vùng núi ấy. Giữa con khỉ và người ấy đã xảy ra chuyện gì, về sau chính người ấy kể lại.

Vì đã phạm tội với bậc Đại Sĩ, người ấy mắc bệnh hủi, ngay ở đời này đã trông như một con ma đói đội lốt người. Suốt bảy năm, anh ta khổ sở vì đau đớn. Lang thang đây đó, anh lần tới vườn Mi-ga-chi-ra ở Ba-la-nại, trải một tàu lá chuối trong khu vườn, nằm xuống, gần như phát điên vì đau đớn.

Đúng lúc ấy, vua Ba-la-nại ra vườn. Đi dạo trong vườn, vua trông thấy anh ta. Người ấy chỉ còn là một bộ xương biết đi, da trắng bệch vì bệnh hủi, xù xì như gỗ mun sần sùi. Kinh ngạc trước cảnh tượng thương tâm ấy, vua kêu lên:

— Ôi, kẻ khốn khổ đáng thương! Hãy nói đi, ngươi mang tên gì trong loài quỷ? Tay chân ngươi trắng như tuyết, đầu ngươi còn trắng hơn, thân ngươi đầy những vết hủi loang lổ. Bệnh tật đã đóng dấu lên ngươi. Lưng ngươi như một hàng con suốt, cong vẹo gồ ghề. Các khớp xương ngươi như những cái mắt gỗ đen. Ta chưa từng thấy ai như ngươi. Ngươi từ đâu tới, mệt mỏi rã rời như thế, chỉ còn da bọc xương, khốn khổ cô đơn, bị nắng chói chang thiêu đốt, bị đói khát hành hạ? Thân hình tàn tạ như thế, trông thật ghê sợ, khó lòng nhìn nổi. Ngay cả mẹ ngươi, không, chính mẹ ngươi cũng chẳng muốn nhìn đứa con khốn khổ này. Ta xin hỏi, ngươi đã làm điều tội lỗi gì? Hay ngươi đã giết oan ai? Ta muốn biết ngươi đã phạm tội gì, mà phải sa vào cảnh khốn cùng thế này?

Người bà-la-môn đáp:

— Thưa ngài, tôi xin kể với ngài, và kể thật, như một người tử tế phải làm. Vì người không bao giờ nói dối thì ở đời này được bậc hiền trí ngợi khen.

— Có lần tôi đi vào một khu rừng vắng, tìm mấy con bò mới lạc. Qua những vùng rừng rậm không lối, chốn ở của voi rừng, tôi cứ đi mãi chẳng để ý gì. Lạc giữa mê cung của khu rừng hoang mênh mông ấy, khổ sở vì đói khát, suốt bảy ngày dài tôi lang thang trong khu rừng nơi hổ dữ nuôi đàn con.

— Đói tới mức thuốc độc tôi cũng muốn ăn, thì kìa, mắt tôi bắt gặp một cái cây tuyệt đẹp. Cây chìa ra trên một vách đá dựng đứng, trên cành treo lủng lẳng những trái thơm phức. Những quả gió lạnh làm rụng xuống, tôi nhặt ăn ngấu nghiến, thấy ngon lắm. Vẫn chưa no, tôi trèo lên cây, nghĩ: "Ăn được ở đó thì sẽ no nê."

— Chưa bao giờ tôi được nếm thứ quả chín ngon như thế. Tôi vươn tay ra hái thêm, thì cái cành tôi đang đứng gãy rắc, như bị người tiều phu chặt đứt. Tôi ngã lộn nhào theo cành gãy, chẳng có gì níu lại được, rơi qua vách đá, xuống một cái vực sâu không lối thoát.

— Nước dưới đáy vực sâu nên tôi không bị dập nát mà chết. Thế là tôi, kẻ khốn khổ, nằm đó mười đêm dài, chẳng có lấy một tia hy vọng.

— Cuối cùng có một con khỉ đi tới. Khỉ có cái đuôi dài, ở trong một cái hốc đá. Vừa chuyền từ cành này sang cành khác, khỉ vừa hái những trái ngon mà ăn. Thấy thân hình gầy gò, xanh xao của tôi, khỉ động lòng thương mà kêu lên: "Ôi, kẻ khốn khổ nằm dưới kia, đau đớn và tuyệt vọng tới thế! Là người hay là quỷ, hãy nói cho ta biết ngươi là ai."

— Tôi kính cẩn đáp: "Tôi là người, và chắc chắn sẽ chết, không lối thoát. Nhưng tôi xin nói: cầu mọi điều phúc lành tới với ngài, nếu ngài tìm được cách cứu tôi."

— Con khỉ bước lên chỗ cao phía trên, cõng một hòn đá nặng để thử sức mình. Khi đã tập cho thật thạo, con vật dũng mãnh ấy nói rõ ý mình: "Này ông, hãy trèo lên lưng ta, vòng tay ôm lấy cổ ta mà bám cho chặt. Ta sẽ nhanh chóng đưa ông ra khỏi bốn bức tường đá đang giam ông."

— Tôi vui mừng làm theo, ghi nhớ từng lời dặn của vua khỉ vinh quang. Tôi trèo lên lưng khỉ, vòng tay ôm cổ con vật khôn ngoan, bám thật chặt. Con khỉ, dũng mãnh và khoẻ mạnh biết bao, dù kiệt sức vì gắng gỏi, cũng chẳng mấy chốc đưa được tôi ra khỏi vực đá.

— Kéo được tôi lên rồi, người anh hùng ấy nói: "Ta mệt lắm. Ông hãy đứng canh bên ta trong lúc ta ngủ một lát cho yên. Sư tử, hổ, báo, gấu, nếu chúng bất chợt vồ tới, sẽ giết ta ngay. Ông hãy trông chừng cho ta."

— Trong lúc tôi canh và khỉ ngủ được một lát, trong lòng tôi nảy ra một ý nghĩ xấu xa: "Khỉ và những con thú như thế ăn ngon lắm. Hay là ta giết nó cho đỡ đói? Con thú mà chết thì sẽ cho ta khối thịt ngon. Ăn no rồi, ta sẽ không ở đây nữa, mà mang theo lương ăn được nhiều ngày, tìm đường ra khỏi khu rừng này."

— Tôi nhặt một hòn đá, đập vào đầu khỉ suýt vỡ sọ. Nhưng bàn tay què quặt chỉ giáng được một nhát yếu ớt. Con khỉ nhảy vọt lên một cái cây, mình đầy máu, từ xa nhìn tôi, đôi mắt đẫm lệ đầy oán trách.

— Khỉ nói: "Cầu trời ban phúc cho ông, xin ông đừng làm thế. Nếu không, tôi dám nói, số phận của ông sẽ mãi mãi răn những kẻ khác đừng làm những việc như thế. Ôi, thật đáng xấu hổ! Đây là cách ông đền ơn người đã cứu ông khỏi cái vực đáng sợ ấy sao! Được cứu khỏi cái chết, ông lại giở trò phản trắc, lấy lòng độc ác mà toan tính điều độc ác. Hỡi kẻ đê tiện, hãy coi chừng, kẻo nỗi đau quặn thắt mọc lên từ việc ác sẽ giết ông, như quả của cây tre làm chết chính cây tre. Tôi không tin ông nữa, vì ông muốn hại tôi. Hãy đi trước cho tôi còn trông thấy ông. Thoát khỏi thú dữ rồi, ông có thể về tới chỗ người ở. Con đường trải dài ngay trước mắt ông đó, ông cứ theo đó mà đi."

— Nói rồi con khỉ lau nước mắt, chạy lên một cái hồ nhỏ trên núi, rửa sạch máu trên đầu, máu do chính tôi, than ôi, làm đổ ra. Tôi cũng lết thân hình đang quằn quại vì những cơn đau nóng rát, bị nguyền rủa vì con khỉ, tới đó để uống nước cho đỡ khát. Nhưng khi tôi tới cái hồ đẫm máu ấy, dòng nước đỏ như một khối lửa. Mỗi giọt nước rơi xuống người tôi lập tức hoá thành một cái mụn lớn, to bằng quả bầu nậm nứt, mà màu cũng như thế. Những vết lở chảy mủ bốc mùi ghê tởm. Tôi muốn ở đâu, dù thành thị hay thôn quê, người ta cũng chạy toán loạn. Bị mùi hôi xua chạy, họ vừa ném gậy ném đá vừa kêu: "Đừng lại gần chúng tôi, đồ khốn khổ!"

— Đó là nỗi đau tôi phải chịu suốt bảy năm dài. Ai làm gì thì phải chịu nấy. Cầu mong điều lành tới với tất cả những ai tôi thấy ở đây. Xin đừng phản bội bạn mình. Kẻ dùng mưu phản trắc mà phạm tội với bạn mình thật đê tiện biết bao! Tất cả những ai trên đời bất nghĩa với bạn, ở đời này phải chịu bệnh hủi mà ân hận tội mình mãi mãi, và khi thân xác tàn rồi, sẽ phải tái sinh nơi địa ngục.

Trong lúc người ấy đang nói chuyện với nhà vua, ngay khi anh ta còn đang nói, mặt đất há miệng ra, và chính lúc ấy người ấy biến mất, tái sinh nơi địa ngục. Thấy người ấy bị đất nuốt chửng, nhà vua rời khỏi vườn, trở vào kinh thành.

Đức Phật kể chuyện này khi Đề Bà Đạt Đa thuê cung thủ bắn Ngài, rồi lăn đá hại Ngài. Kể xong, Ngài cho biết: người bạn phản trắc thuở ấy là Đề Bà Đạt Đa, còn vua khỉ chính là Ngài.

— Hết —