Kim trong bọc

Trên một cỗ xe ba ngựa thuê của dân, theo những con đường đất quê mùa, giữ bí mật tuyệt đối về thân phận, ông Pi-ốt Páp-lô-vích Pô-xu-đin đang vội vã tới thị trấn huyện N, nơi một lá thư nặc danh ông vừa nhận được gọi ông tới.

Ông giấu mặt vào cổ áo, mơ màng: "Ập vào bất ngờ… Như tuyết đổ xuống đầu… Lũ khốn ấy đã làm toàn chuyện bẩn thỉu, giờ chắc đang hả hê, cứ tưởng đã phi tang sạch sẽ rồi… Ha ha… Mình tưởng tượng được chúng sẽ kinh hoàng và sửng sốt thế nào khi giữa lúc chúng đang đắc thắng, bỗng vang lên một câu: 'Đem cái lão Ti-áp-kin Li-áp-kin ra đây!' Thế thì sẽ nhốn nháo cả lên! Ha ha…"

Mơ màng thoả thích rồi, Pô-xu-đin bắt chuyện với người đánh xe. Là người khao khát danh tiếng, ông hỏi trước hết về chính mình:

— Thế anh có biết Pô-xu-đin không?

— Sao lại không biết! Người đánh xe cười toe. Chúng con biết ông ấy chứ!

— Sao anh lại cười?

— Lạ thật đấy! Đến cái anh thư ký quèn nhất mình còn biết, nữa là không biết Pô-xu-đin. Người ta đặt ông ấy ở đây là để cho ai cũng biết mà.

— Đúng thế… Thế nào? Theo anh thì ông ta là người thế nào? Có tốt không?

— Cũng được… Người đánh xe ngáp. Ông ấy là người tốt, giỏi việc… Đưa về đây chưa được hai năm, mà đã làm được khối việc.

— Thế ông ta đã làm được gì đặc biệt?

— Làm được nhiều việc tốt lắm, cầu Chúa ban sức khoẻ cho ông ấy. Xin được con đường sắt, đuổi việc lão Khô-khri-u-cốp ở huyện mình… Cái lão Khô-khri-u-cốp ấy thì chẳng biết đâu mà lần… Đồ khốn, đồ bòn rút, các ông trước đều bao che cho lão, thế mà Pô-xu-đin vừa đến là Khô-khri-u-cốp bay đi tận đâu đâu, như chưa từng có trên đời… Thế đấy, ông ạ! Pô-xu-đin thì không mua chuộc được, không-ông đâu! Có đưa ông ấy một trăm hay một nghìn, ông ấy cũng chẳng chịu mang tội vào linh hồn… Không-ông!

"Tạ ơn Chúa, chí ít về mặt ấy người ta cũng hiểu mình, Pô-xu-đin nghĩ, khoái chí. Thế là tốt."

— Ông ấy có học… Người đánh xe nói tiếp. Không kiêu căng… Người làng con đến kêu với ông ấy, thế mà ông ấy đối xử cứ như với các ông lớn: bắt tay từng người, "mời các anh ngồi"… Nóng tính lắm, lại nhanh nhẹn… Chẳng nói được với ai câu nào cho ra hồn, chỉ toàn hừ một tiếng, hừ một tiếng! Bắt ông ấy đi thong thả thì đừng có hòng, lúc nào cũng chạy, lúc nào cũng chạy! Người làng con chưa kịp nói câu nào, ông ấy đã: "Ngựa đâu!!" rồi phóng thẳng tới đây… Tới nơi là giải quyết xong hết… chẳng lấy một kô-pếch. Hơn ông trước nhiều! Đương nhiên ông trước cũng tốt. Bệ vệ, đường bệ lắm, cả tỉnh không ai quát to bằng ông ấy… Có hồi ông ấy đi đâu là cách mười dặm cũng nghe thấy. Nhưng mà nói về việc đối ngoại hay việc nội vụ thì ông bây giờ khéo hơn nhiều! Ông bây giờ thì óc trong đầu nhiều gấp trăm lần… Chỉ khổ mỗi một nỗi… Người thì tốt mọi bề, nhưng có một cái khổ: nghiện rượu!

"Thế mới hay chứ!" Pô-xu-đin nghĩ.

— Thế sao anh biết, ông hỏi, rằng tôi… rằng ông ta nghiện rượu?

— Đương nhiên, bẩm quan, chính con thì chưa thấy ông ấy say bao giờ, con không dám nói dối, nhưng người ta kể. Mà người ta cũng có thấy ông ấy say đâu, chỉ có tiếng đồn về ông ấy thế thôi… Trước mặt mọi người, hay khi đi đâu ăn cỗ, đi dạ hội, đi gặp gỡ đám đông, thì chẳng bao giờ ông ấy uống. Ở nhà mới nốc… Sáng ngủ dậy, dụi mắt, việc đầu tiên là: vốt-ca! Người hầu mang cho một cốc, ông ấy đã đòi cốc nữa… Cứ thế mà nốc cả ngày. Mà ông bảo có lạ không: uống mà chẳng hề say! Tức là biết giữ mình. Ngày trước ông Khô-khri-u-cốp nhà con mà say thì đến chó cũng phải tru lên, nói gì người. Còn Pô-xu-đin thì đến cái mũi cũng chẳng đỏ! Khoá cửa phòng làm việc rồi tu… Để người ta khỏi biết, ông ấy làm trong bàn một cái hộc có gắn ống nhỏ. Lúc nào trong hộc ấy cũng có vốt-ca… Cúi xuống cái ống, mút một cái, là say… Trong xe ngựa cũng có, trong cặp giấy cũng có…

"Sao họ lại biết? Pô-xu-đin kinh hoàng. Lạy Chúa tôi, đến cả chuyện ấy cũng biết! Ghê tởm làm sao…"

— Rồi còn khoản đàn bà nữa… Đồ quỷ sứ! Người đánh xe cười, lắc lắc đầu. Không ra làm sao cả! Có tới chục cô… nhân tình. Hai cô sống trong nhà ông ấy… Một cô là cái bà Na-xta-xi-a I-va-nốp-na, như kiểu quản gia, cô kia, tên gì nhỉ, quỷ thật, à, cô Li-út-mi-la Xê-mi-ô-nốp-na, như kiểu thư ký… Quan trọng nhất là Na-xta-xi-a. Cô ấy muốn gì là ông ấy làm nấy… Xoay ông ấy như cáo xoay đuôi. Quyền to lắm. Người ta không sợ ông ấy bằng sợ cô ấy… Ha ha… Còn cô thứ ba thì sống ở phố Ca-chan-nai-a… Nhục nhã quá!

"Biết cả tên nữa, Pô-xu-đin đỏ mặt nghĩ. Mà ai biết? Một gã nông dân, một gã đánh xe… chưa từng lên thành phố bao giờ!.. Ghê tởm làm sao… bẩn thỉu… tầm thường…"

— Thế anh biết tất cả những chuyện ấy từ đâu? Ông hỏi, giọng bực tức.

— Người ta kể… Con thì chưa thấy, nhưng nghe người ta nói. Mà biết thì có khó gì đâu? Đâu có cắt được lưỡi người hầu hay người đánh xe… Mà chắc chính cái bà Na-xta-xi-a cũng đi khắp các ngõ mà khoe cái phúc đàn bà của mình. Mắt người đời thì chẳng giấu được… Rồi lại còn cái thói mới của ông Pô-xu-đin là lẳng lặng đi điều tra… Ông trước thì hễ muốn đi đâu là báo trước cả tháng, còn khi đi thì ầm ĩ, rầm rộ, chuông kêu leng keng, và… cầu Chúa đừng để xảy ra! Đằng trước có người phi ngựa, đằng sau có người phi ngựa, hai bên cũng có người phi ngựa. Tới nơi thì ngủ một giấc, ăn uống no say, rồi bắt đầu quát tháo việc công. Quát khản cổ, dậm chân thình thịch, lại ngủ một giấc, rồi cứ thế mà về… Còn ông bây giờ, hễ nghe phong thanh chuyện gì là tìm cách đi lặng lẽ, thật nhanh, cho không ai thấy, không ai biết… Buồn cười chết đi được! Lén ra khỏi nhà cho các viên chức khỏi thấy, rồi lên tàu hoả… Đến ga nào cần đến, thì chẳng đi xe trạm hay thứ gì sang trọng hơn, mà cứ phải thuê một gã nông dân. Quấn kín mít như đàn bà, suốt dọc đường khàn khàn như con chó già, cho người ta khỏi nhận ra giọng. Nghe người ta kể mà đứt ruột vì cười… Đi xe, cái ông ngốc ấy, mà cứ tưởng không ai nhận ra mình. Mà người nào hiểu chuyện thì nhận ra ông ấy… phì! dễ như nhổ nước bọt…

— Thế người ta nhận ra ông ta bằng cách nào?

— Dễ lắm ạ. Ngày trước, ông Khô-khri-u-cốp nhà con đi lặng lẽ thì chúng con nhận ra ông ấy nhờ bàn tay nặng. Khách nào đấm vào răng, thì tức là Khô-khri-u-cốp đấy. Còn Pô-xu-đin thì nhìn là biết ngay… Khách thường thì cư xử bình thường, chứ Pô-xu-đin đâu phải loại người giữ được vẻ bình thường. Chẳng hạn đến một trạm xe, thế là bắt đầu!.. Ông ấy kêu nào hôi, nào ngột ngạt, nào lạnh… Đòi nào gà con, nào hoa quả, nào đủ thứ mứt… Thế nên ở các trạm người ta biết hết: ai mùa đông mà đòi gà con với hoa quả, thì đích thị là Pô-xu-đin. Ai gọi ông trưởng trạm là "anh bạn quý của tôi" và sai người chạy đi chạy lại vì đủ thứ vớ vẩn, thì có thề cũng chắc, đó là Pô-xu-đin. Người ông ấy toả ra mùi khác người thường, mà đi ngủ cũng theo kiểu riêng… Nằm trên ghế sô-pha ở trạm, xịt nước hoa quanh mình, rồi bảo đặt ba cây nến cạnh gối. Nằm đọc giấy tờ… Đến lúc ấy thì đừng nói ông trưởng trạm, đến con mèo cũng biết đó là người thế nào…

"Đúng thế, đúng thế… Pô-xu-đin nghĩ. Sao trước giờ mình không biết nhỉ!"

— Mà ai cần thì chẳng cần hoa quả với gà con cũng biết. Có điện báo mà, biết hết… Có trùm kín mõm đến đâu, có trốn đến đâu, thì ở đây người ta vẫn biết là ông đang tới. Người ta chờ… Pô-xu-đin còn chưa ra khỏi nhà, mà ở đây đã, xin mời, sẵn sàng hết cả rồi! Ông ấy tới để bắt quả tang, để đưa người ra toà hay cách chức ai đó, thì người ta lại cười vào mũi ông ấy. Người ta bảo: Dù ngài có đến lặng lẽ, thưa ngài, nhưng ngài xem đấy: ở chỗ chúng tôi mọi thứ đều sạch sẽ!.. Ông ấy loay hoay, loay hoay một hồi, rồi đến tay không thì về tay không… Còn khen ngợi nữa, bắt tay từng người, xin lỗi vì đã làm phiền… Thế đấy! Ông tưởng thế nào? Hô hô, bẩm quan! Người ở đây khôn lắm, khôn hết chỗ nói!.. Nhìn mà thích, cái lũ quỷ ấy! Ngay như chuyện hôm nay chẳng hạn… Sáng nay con đi xe không, thì gặp anh chủ quán ăn nhà ga đang phóng tới. Con hỏi: "Ông chủ quán đi đâu đấy?" Anh ta bảo: "Tôi chở rượu với đồ nhắm lên thị trấn N. Ở đấy hôm nay người ta đang chờ Pô-xu-đin." Khôn chưa? Có khi Pô-xu-đin mới đang định đi, hay đang quấn kín mặt cho người ta khỏi nhận ra. Có khi đang đi rồi, và nghĩ rằng chẳng ai biết mình đang đi, thế mà, ông bảo có tài không, đã có sẵn cho ông ấy nào rượu, nào cá hồi, nào phô mai, nào đủ thứ đồ nhắm… Hả? Ông ấy đi mà nghĩ: "Chúng mày toi rồi, các con ạ!", còn các con thì chẳng lo gì sất! Cứ để ông ấy đến! Chúng nó giấu kín hết từ lâu rồi!

— Quay lại! Pô-xu-đin khàn giọng. Quay xe lại, đồ súc vật!

Và người đánh xe ngạc nhiên quay xe trở lại.

— Hết —