Lá rau hoá lừa

Ngày xưa có một chàng thợ săn trẻ vào rừng rình thú. Chàng có tấm lòng tươi trẻ, vui vẻ. Đang vừa đi vừa thổi lá huýt sáo, thì có một bà cụ già xấu xí tới gần, bảo chàng:

— Chào anh thợ săn. Anh vui vẻ phấn chấn thế kia, còn già này thì đói khát quá. Anh bố thí cho già chút gì đi.

Chàng thợ săn thương bà cụ, thò tay vào túi, có bao nhiêu đưa bà bấy nhiêu. Chàng định đi tiếp thì bà cụ giữ lại, bảo:

— Anh thợ săn, nghe già nói đây. Vì tấm lòng tốt của anh, già sẽ tặng anh một món quà. Anh cứ đi tiếp, lát nữa anh sẽ tới một cái cây, trên cây có chín con chim đang dùng móng quắp một tấm áo choàng mà giằng xé nhau. Anh hãy giương súng bắn vào giữa đám chúng. Chúng sẽ đánh rơi tấm áo choàng, nhưng cũng sẽ có một con trúng đạn rơi xuống chết. Anh mang tấm áo choàng theo. Đó là áo choàng ước, khoác nó lên vai rồi ước tới đâu là tức khắc tới đó. Còn con chim chết, anh lấy quả tim nó ra mà nuốt chửng. Từ đó, sáng nào thức dậy anh cũng sẽ thấy một đồng tiền vàng dưới gối.

Chàng thợ săn cảm ơn bà cụ thông thái, nghĩ bụng: "Bà ấy hứa toàn những thứ hay ho, giá mà đúng cả thì tốt."

Nhưng đi được chừng trăm bước, chàng nghe trên cành cây trên đầu có tiếng kêu, tiếng ríu rít, bèn ngẩng lên nhìn. Chàng thấy một đàn chim đang dùng mỏ, dùng chân giằng kéo một tấm vải, kêu la, lôi kéo, đánh nhau, con nào cũng muốn giành lấy một mình. Chàng thợ săn nói:

— Ồ, lạ thật, đúng y như bà cụ nói.

Chàng tháo súng khỏi vai, ngắm rồi bắn một phát vào giữa đám chim, lông bay tứ tung. Lập tức cả đàn kêu ầm ĩ bay tán loạn, nhưng một con rơi xuống chết, tấm áo choàng cũng rơi theo. Chàng làm đúng như bà cụ dặn, mổ con chim ra, tìm quả tim, nuốt chửng, rồi mang tấm áo choàng về nhà.

Sáng hôm sau thức dậy, chàng nhớ tới lời hứa, muốn xem có thật không. Chàng vừa nhấc gối lên thì một đồng tiền vàng sáng lấp lánh hiện ra. Sáng hôm sau lại có một đồng, và cứ thế, sáng nào thức dậy cũng có. Chàng gom được cả một đống vàng. Nhưng rồi chàng nghĩ: "Có bao nhiêu vàng mà cứ ngồi ở nhà thì được ích gì? Ta sẽ đi ngao du cho biết đó biết đây."

Chàng từ biệt cha mẹ, đeo túi săn với khẩu súng, lên đường đi khắp thế gian.

Một hôm, chàng đi qua một khu rừng rậm, ra khỏi rừng thì thấy giữa đồng bằng trước mặt có một toà lâu đài bề thế. Bên một ô cửa sổ của lâu đài có một mụ già đứng cạnh một cô gái đẹp tuyệt trần, đang nhìn xuống. Mụ già là một mụ phù thuỷ. Mụ bảo cô gái:

— Kia có một gã từ trong rừng đi ra, trong người hắn có một báu vật kỳ diệu. Con gái yêu của mẹ, ta phải dụ hắn mà lấy cho bằng được, nó hợp với ta hơn là với hắn. Hắn có quả tim chim trong người, vì thế sáng nào dưới gối hắn cũng có một đồng tiền vàng.

Mụ kể cho cô gái biết chuyện ấy là thế nào, cô phải làm gì, rồi cuối cùng trợn mắt giận dữ doạ:

— Mà mày không nghe lời tao thì mày khốn khổ.

Chàng thợ săn tới gần, trông thấy cô gái, nghĩ thầm: "Ta đã đi lâu rồi, giờ ghé vào toà lâu đài đẹp này nghỉ ngơi một chút. Tiền thì ta có thừa." Nhưng thật ra là vì chàng đã để mắt tới người đẹp như tranh ấy.

Chàng vào trong, được đón tiếp niềm nở, thết đãi lịch sự. Chẳng bao lâu chàng đã say mê cô gái của mụ phù thuỷ đến nỗi chẳng nghĩ tới chuyện gì khác, chỉ biết nhìn theo ánh mắt cô, cô muốn gì chàng cũng sẵn lòng làm. Mụ già bảo:

— Giờ phải lấy quả tim chim. Mất nó hắn cũng chẳng biết gì đâu.

Hai mẹ con nấu một thứ nước thuốc. Thuốc nấu xong, mụ đổ vào một cái cốc, đưa cho cô gái, bắt cô mời chàng thợ săn. Cô gái nói:

— Nào, anh yêu, anh uống mừng em đi.

Chàng cầm cốc uống, vừa nuốt xong thì nôn bật quả tim chim ra ngoài. Cô gái phải lén mang nó đi rồi tự mình nuốt lấy, vì mụ già muốn có nó. Từ đó, dưới gối chàng không còn vàng nữa, vàng lại nằm dưới gối cô gái, sáng nào mụ già cũng tới lấy. Nhưng chàng mê mẩn quá, chỉ nghĩ tới chuyện quấn quýt bên cô gái.

Mụ phù thuỷ già lại bảo:

— Quả tim chim thì có rồi, nhưng còn phải lấy cả tấm áo choàng ước của hắn nữa.

Cô gái đáp:

— Thôi để anh ấy giữ lại cái ấy, anh ấy đã mất hết của cải rồi còn gì.

Mụ già nổi giận:

— Một tấm áo như thế là của quý hiếm có trên đời, tao phải lấy cho bằng được.

Mụ bày mưu cho cô gái, doạ nếu cô không nghe lời thì sẽ biết tay mụ.

Cô gái đành làm theo lời mụ. Một hôm, cô đứng bên cửa sổ nhìn ra phía xa, ra chiều buồn bã lắm. Chàng thợ săn hỏi:

— Sao em đứng buồn thế?

Cô đáp:

— Ôi, anh yêu, phía bên kia là núi Hồng Ngọc, nơi những viên đá quý mọc lên. Em ao ước có chúng lắm, cứ nghĩ tới là em buồn. Nhưng ai mà lấy được, chỉ có chim bay mới tới được đó, chứ người thì không bao giờ.

— Nếu em chỉ buồn có thế, — chàng thợ săn nói, — thì anh sẽ gỡ nỗi buồn ấy khỏi lòng em ngay.

Nói rồi chàng ôm cô vào trong áo choàng, ước được sang núi Hồng Ngọc, và tức khắc cả hai đã ngồi trên đỉnh núi. Đá quý lấp lánh khắp mọi phía, nhìn mà sướng mắt. Hai người nhặt những viên đẹp nhất, quý nhất.

Nhưng mụ già đã dùng phép phù thuỷ khiến mắt chàng thợ săn nặng trĩu. Chàng bảo cô gái:

— Mình ngồi nghỉ một chút đi em, anh mệt quá, đứng không vững nữa rồi.

Hai người ngồi xuống, chàng gối đầu lên lòng cô mà ngủ thiếp đi. Chàng vừa ngủ say, cô gái liền cởi tấm áo choàng trên vai chàng, khoác lên người mình, nhặt hết hồng ngọc với đá quý, rồi ước được về nhà.

Chàng thợ săn ngủ dậy, thấy người yêu đã lừa mình, bỏ mình một thân một mình trên núi hoang. Chàng nói:

— Ôi, trên đời này sao lắm kẻ bội bạc đến thế!

Chàng ngồi đó, lòng đầy lo âu đau khổ, không biết phải làm sao.

Ngọn núi ấy lại thuộc về bọn khổng lồ hoang dã, to lớn dữ tợn, chúng sống và làm mưa làm gió ở đó. Chàng ngồi chưa được bao lâu thì thấy ba gã khổng lồ đi tới. Chàng liền nằm xuống, giả vờ như đang ngủ say. Bọn khổng lồ tới gần, gã thứ nhất lấy chân hích chàng mà nói:

— Con giun đất nào nằm đây ngủ khì thế này?

Gã thứ hai nói:

— Giẫm chết nó đi.

Gã thứ ba khinh khỉnh nói:

— Bõ công không! Cứ để nó sống. Nó không ở đây được đâu. Nó mà trèo lên cao nữa, tới đỉnh núi, mây sẽ cuốn nó đi.

Vừa nói chuyện chúng vừa đi qua. Chàng thợ săn đã để ý những lời ấy. Bọn chúng vừa đi khỏi, chàng đứng dậy leo lên đỉnh núi. Ngồi trên ấy được một lúc thì có một đám mây bay tới, cuốn lấy chàng, mang đi, trôi một hồi trên trời, rồi hạ thấp dần, đáp xuống một vườn rau rộng có tường bao quanh. Chàng nhẹ nhàng rơi xuống giữa những luống bắp cải, luống rau.

Chàng thợ săn nhìn quanh mà nói:

— Giá có cái gì mà ăn, ta đói quá rồi, thế này thì khó mà đi tiếp được. Nhưng ở đây chẳng thấy táo, chẳng thấy lê, chẳng có trái cây gì, toàn là rau cỏ.

Cuối cùng chàng nghĩ: "Đói quá thì ăn tạm rau xà lách vậy, chẳng ngon lành gì nhưng cũng đỡ mệt."

Chàng chọn một cây xà lách thật đẹp mà ăn. Nhưng vừa nuốt được vài miếng, chàng đã thấy trong người là lạ, thấy mình biến đổi hẳn. Chàng mọc ra bốn cái chân, một cái đầu to bè với hai cái tai dài. Chàng hoảng sợ nhận ra mình đã biến thành một con lừa. Nhưng vì vẫn còn đói lắm, mà mớ rau xà lách mọng nước lại hợp khẩu vị con lừa, chàng cứ thế ăn ngấu nghiến. Tới khi chàng ăn sang một loại xà lách khác, vừa nuốt được một ít, chàng lại thấy mình biến đổi, và trở lại hình người.

Chàng thợ săn nằm xuống ngủ một giấc cho hết mệt. Sáng hôm sau thức dậy, chàng ngắt một cây xà lách loại xấu, một cây loại tốt, nghĩ bụng: "Cái này sẽ giúp ta lấy lại những gì của ta, và trị tội kẻ bội bạc."

Chàng giắt hai cây rau vào người, trèo qua tường, đi tìm toà lâu đài của người yêu. Lang thang mấy ngày, may sao chàng lại tìm thấy nó. Chàng vội bôi cho mặt sạm đen đi, đến mẹ đẻ cũng không nhận ra, rồi vào lâu đài xin ngủ nhờ. Chàng nói:

— Tôi mệt quá, không đi nổi nữa.

Mụ phù thuỷ hỏi:

— Này anh bạn, anh là ai, làm nghề gì?

Chàng đáp:

— Tôi là sứ giả của nhà vua, được sai đi tìm thứ rau xà lách ngon nhất mọc dưới gầm trời. Tôi đã may mắn tìm được, đang mang theo đây, nhưng nắng nóng gắt quá, rau non sắp héo cả rồi, chẳng biết có mang về nổi không.

Nghe nói tới thứ rau ngon tuyệt ấy, mụ già thèm rỏ dãi, bảo:

— Anh bạn ơi, cho tôi nếm thử thứ rau kỳ diệu ấy đi.

— Sao lại không? — chàng đáp. — Tôi mang theo hai cây, xin biếu bà một cây.

Chàng mở túi, đưa cho mụ cây rau xấu. Mụ phù thuỷ chẳng nghi ngờ gì, lại thèm món ăn lạ quá, tự mình xuống bếp làm. Làm xong, mụ không chờ được tới lúc dọn lên bàn, bốc ngay mấy lá cho vào miệng. Vừa nuốt xong, mụ đã mất hình người, hoá thành một con lừa cái chạy ra sân.

Rồi cô hầu gái vào bếp, thấy đĩa rau đã làm xong bèn định bưng lên. Nhưng đi giữa đường, theo thói quen cũ, cô ta thèm nếm thử, bèn ăn vài lá. Lập tức phép lạ hiện ra, cô ta cũng hoá thành một con lừa cái chạy ra với mụ già, đĩa rau rơi xuống đất.

Trong lúc ấy, người sứ giả đang ngồi bên cô gái xinh đẹp. Mãi không thấy ai mang rau lên, mà cô cũng thèm lắm, bèn nói:

— Không biết món rau đâu mất rồi.

Chàng thợ săn nghĩ: "Chắc rau đã ngấm rồi." Rồi chàng nói:

— Để tôi xuống bếp xem sao.

Xuống tới nơi, chàng thấy hai con lừa cái chạy quanh sân, còn rau thì nằm dưới đất. Chàng nói:

— Được lắm, hai đứa đã nhận phần của mình rồi.

Chàng nhặt chỗ lá rau còn lại, bày lên đĩa, mang lên cho cô gái, nói:

— Tôi tự tay mang món ngon lên cho cô đây, để cô khỏi phải chờ lâu.

Cô gái ăn, và lập tức cũng mất hình người như hai người kia, hoá thành con lừa cái chạy ra sân.

Chàng thợ săn rửa mặt cho mấy con lừa nhận ra mình, rồi đi xuống sân mà nói:

— Giờ thì các người nhận lấy cái giá của sự bội bạc.

Chàng buộc cả ba vào một sợi dây, lùa đi cho tới một cái cối xay. Chàng gõ cửa sổ, bác thợ xay thò đầu ra hỏi chàng cần gì. Chàng đáp:

— Tôi có ba con vật xấu nết, tôi không muốn nuôi nữa. Bác có chịu nhận chúng, cho chúng ăn, cho chỗ ngủ, và đối xử với chúng đúng như tôi dặn không? Bác muốn bao nhiêu tôi trả bấy nhiêu.

Bác thợ xay nói:

— Sao lại không? Nhưng tôi phải đối xử với chúng thế nào?

Chàng thợ săn dặn: con lừa già, tức là mụ phù thuỷ, mỗi ngày đánh ba lần, cho ăn một lần. Con lừa trẻ hơn, tức là cô hầu gái, mỗi ngày đánh một lần, cho ăn ba lần. Còn con lừa trẻ nhất, tức là cô gái, thì không đánh lần nào, cho ăn ba lần. Vì dù sao chàng cũng không nỡ lòng để cô gái bị đánh.

Rồi chàng quay về lâu đài, cần gì cũng có đủ cả trong ấy.

Vài hôm sau, bác thợ xay tới báo rằng con lừa già, con chỉ toàn bị đánh mà mỗi ngày chỉ được ăn một lần, đã chết. Bác nói thêm:

— Hai con kia thì chưa chết, ngày nào cũng được ăn ba bữa, nhưng chúng buồn rầu quá, e là không sống được bao lâu nữa.

Chàng thợ săn động lòng thương, nguôi cơn giận, bảo bác thợ xay lùa chúng trở lại. Khi chúng tới, chàng cho chúng ăn loại xà lách tốt, thế là chúng trở lại thành người.

Cô gái xinh đẹp quỳ xuống trước mặt chàng mà nói:

— Ôi, anh yêu, xin anh tha thứ cho những điều ác em đã làm với anh. Mẹ em đã ép em làm thế, em làm trái với lòng mình, vì em yêu anh thật lòng. Tấm áo choàng ước của anh đang treo trong tủ, còn quả tim chim thì em sẽ uống thuốc cho nôn ra trả anh.

Nhưng chàng đã nghĩ khác rồi, chàng nói:

— Em cứ giữ lấy, đằng nào cũng như nhau thôi, vì anh sẽ cưới em làm người vợ chung thuỷ của anh.

Thế là đám cưới được tổ chức, và hai người sống vui vẻ bên nhau cho tới cuối đời.

— Hết —