Liễu Chương Đài

Trong khoảng năm Thiên Bảo, Hàn Dực người Xương Lê nổi tiếng hay thơ. Tính chàng khá phóng túng, sống lận đận, nghèo lắm.

Có một người họ Lý, chơi thân với Hàn Dực. Nhà họ Lý giàu nghìn vàng, khảng khái, quý người tài. Ông có một người thiếp yêu là nàng Liễu, đẹp nhất một thời, thích chuyện trò đùa vui, lại hát hay. Ông Lý để nàng ở một ngôi nhà riêng, làm chỗ cùng Hàn Dực yến tiệc ca hát, và cho Hàn Dực ở ngay bên cạnh. Hàn Dực vốn có tiếng, những người đến thăm hỏi chàng đều là bậc tài tuấn đương thời. Nàng Liễu từ cửa nhìn ra, bảo đứa hầu gái:

— Ông Hàn há lại nghèo hèn mãi được sao?

Từ đó nàng để ý tới chàng.

Ông Lý vốn trọng Hàn Dực, chẳng tiếc gì với bạn. Về sau biết được ý nàng Liễu, ông bèn bày cỗ mời Hàn Dực uống rượu. Rượu đã ngà say, ông Lý nói:

— Phu nhân họ Liễu nhan sắc khác thường, tú tài họ Hàn văn chương xuất chúng. Tôi muốn đem nàng Liễu tặng anh, có được không?

Hàn Dực hoảng sợ rời chiếu mà nói:

— Ơn anh đã nhường áo sẻ cơm cho tôi bấy lâu, đâu lẽ lại cướp người anh yêu?

Ông Lý cố nài. Nàng Liễu biết ông thật lòng, bèn lạy hai lạy, kéo áo đến ngồi cạnh Hàn Dực. Ông Lý mời Hàn Dực ngồi chỗ khách, rót đầy chén, vui thoả thích. Ông lại đưa thêm ba mươi vạn tiền để giúp Hàn Dực chi tiêu. Hàn Dực mến sắc đẹp của nàng Liễu, nàng Liễu mộ tài của Hàn Dực, hai bên đều toại nguyện, vui mừng biết bao.

Năm sau, quan thị lang bộ Lễ là Dương Độ lấy Hàn Dực đỗ cao. Chàng ở nhà được một năm, nàng Liễu bảo chàng:

— Danh vinh đến cha mẹ, người xưa vẫn trọng. Đâu nên vì một kẻ hầu hạ giặt giũ hèn mọn như thiếp mà lỡ việc về vinh quy cha mẹ? Vả lại đồ dùng tiền nong ở nhà đủ để thiếp chờ chàng về.

Hàn Dực bèn về thăm nhà ở Thanh Trì. Hơn một năm sau, nàng Liễu ở nhà hết ăn, phải bán đồ trang sức để sống qua ngày.

Cuối năm Thiên Bảo, giặc chiếm cả hai kinh, trai gái chạy loạn hoảng hốt. Nàng Liễu vì quá đẹp, nổi bật giữa đám đông, sợ không thoát, bèn cắt tóc, tự huỷ dung mạo, nương thân ở chùa Pháp Linh.

Bấy giờ Hầu Hy Dật từ Bình Lư về làm tiết độ sứ Tri Thanh, vốn mộ danh Hàn Dực, mời chàng làm thư ký. Đến khi hoàng đế dùng uy vũ thu lại kinh đô, Hàn Dực sai người đi đường tắt tìm nàng Liễu. Chàng bỏ vàng vụn vào một cái túi lụa, đề lên mấy câu:

Liễu Chương Đài, Liễu Chương Đài,
Ngày xưa xanh mướt, nay còn không?
Dẫu cành dài vẫn rủ như cũ,
Hẳn đã vào tay kẻ khác rồi.

Nàng Liễu ôm túi vàng nghẹn ngào, người xung quanh đều ngậm ngùi thương xót. Nàng đáp lại:

Cành dương liễu, mùa hoa thơm,
Giận năm năm bẻ tặng người ly biệt.
Một lá theo gió chợt báo thu,
Dẫu chàng có đến, còn bẻ được chăng.

Chẳng bao lâu, có viên tướng người Phiên là Sa Tra Lợi, vừa lập công, nghe đồn nhan sắc của nàng Liễu, bèn cướp nàng về phủ, sủng ái riêng một mình.

Đến khi Hầu Hy Dật được phong tả bộc xạ, vào triều chầu vua, Hàn Dực được đi theo. Tới kinh sư, chàng đã không biết nàng Liễu ở đâu, nhớ thương than thở không thôi.

Một hôm, tình cờ ở gò Long Thủ, chàng thấy một gã đầy tớ đánh cỗ xe che màn kéo bằng con bò khoang, có hai đứa hầu gái theo sau. Hàn Dực lẳng lặng đi theo. Trong xe có tiếng hỏi:

— Có phải ông Hàn viên ngoại đó không? Thiếp là nàng Liễu đây.

Nàng sai đứa hầu gái lén nói cho chàng biết nàng đã thất thân với Sa Tra Lợi. Vì có người đi cùng xe ngăn trở, nàng hẹn sáng mai chờ chàng ở cổng phường Đạo Chính.

Đúng hẹn chàng tới. Nàng lấy lụa trắng mỏng buộc một chiếc hộp ngọc, trong đựng dầu thơm, từ trong xe trao cho chàng, nói:

— Thế là vĩnh biệt. Xin chàng giữ lấy tấm lòng này.

Rồi nàng quay xe, vẫy tay chào. Tay áo mỏng phấp phới, xe thơm lăn bánh, chàng nhìn theo đến mỏi mắt, lòng dạ rối bời, bóng xe mất hút trong bụi mù. Hàn Dực đau đớn khôn xiết.

Vừa lúc các tướng Tri Thanh họp nhau uống rượu nghe nhạc trên một lầu rượu, sai người mời Hàn Dực. Chàng gượng nhận lời, nhưng mặt mày thất thần, tiếng nói nghẹn ngào. Có viên ngu hầu tên là Hứa Tuấn, cậy mình có tài sức, vỗ gươm mà nói:

— Ắt là có chuyện gì. Tôi xin được ra sức một phen.

Hàn Dực bất đắc dĩ phải kể hết. Hứa Tuấn nói:

— Xin ông viết cho mấy chữ, tôi sẽ đưa nàng về ngay.

Hứa Tuấn bèn mặc áo võ phục, đeo hai túi tên, dắt thêm một con ngựa, đi thẳng tới phủ Sa Tra Lợi. Đợi Sa Tra Lợi ra khỏi nhà được hơn một dặm, Hứa Tuấn mới vén vạt áo, cầm cương, xông qua cổng, đẩy cửa mà vào, chạy gấp vừa đi vừa hô:

— Tướng quân trúng gió, sai mời phu nhân đến!

Gia nhân hầu hạ dạt cả ra, không ai dám ngẩng lên nhìn. Hứa Tuấn bèn lên nhà, đưa thư của Hàn Dực cho nàng Liễu xem, rồi cắp nàng lên yên ngựa, phóng đi bụi mù, đứt cả dây cương. Chỉ trong chớp mắt đã về tới nơi. Hứa Tuấn kéo vạt áo bước lên mà nói:

— May không làm nhục mệnh ông.

Khắp bàn tiệc ai nấy đều kinh ngạc thán phục. Nàng Liễu và Hàn Dực nắm tay nhau mà khóc. Cuộc rượu cũng tan.

Bấy giờ Sa Tra Lợi đang được vua ân sủng khác thường. Hàn Dực và Hứa Tuấn sợ mang hoạ, bèn đến gặp Hầu Hy Dật. Hầu Hy Dật kinh ngạc nói:

— Việc như thế này, cả đời ta vẫn hay làm, nay Hứa Tuấn cũng làm được ư?

Ông bèn dâng tờ trình lên vua:

— Viên ngoại lang kiêm ngự sử là Hàn Dực làm việc dưới quyền thần đã lâu, nhiều lần lập công. Trước kia Hàn Dực đi thi, có người thiếp họ Liễu bị giặc dữ chia cắt, phải nương thân ở chốn ni sư danh tiếng. Nay thời văn minh mở vận, xa gần đều theo giáo hoá. Thế mà tướng quân Sa Tra Lợi hung hăng phạm phép, cậy chút công mọn, cướp người thiếp có chí của người ta, làm rối nền chính sự thanh bình. Bộ tướng của thần là ngự sử trung thừa Hứa Tuấn, dòng dõi đất U Kế, gan dạ quả quyết, đã đoạt lại nàng Liễu, trả về cho Hàn Dực. Nghĩa khí xuất phát từ đáy lòng, tuy tỏ rõ tấm lòng cảm kích, nhưng việc làm không tâu trước, quả là thiếu phép tắc kỷ luật.

Ít lâu sau có chiếu vua:

— Nàng Liễu nên trả về cho Hàn Dực. Sa Tra Lợi được ban hai trăm vạn tiền.

Thế là nàng Liễu trở về với Hàn Dực. Về sau Hàn Dực được thăng dần tới chức trung thư xá nhân.

Người chép truyện bàn rằng: nàng Liễu muốn giữ mình mà không giữ nổi, Hứa Tuấn có lòng hăng hái mà không gặp thời. Giả sử nàng Liễu được chọn vào cung vì nhan sắc, thì cái lòng dám đứng chắn gấu, dám từ chối ngồi chung xe vua của các bậc liệt nữ xưa, nàng cũng nối theo được. Giả sử Hứa Tuấn được tiến cử vì tài, thì cái công kề dao ép vua nước Tề ở hội Kha, hay cứng cỏi giữ thể diện cho nước Triệu ở hội Mãnh Trì, chàng cũng lập được. Việc nhờ có dấu vết mới rõ, công phải đợi có việc mới thành. Tiếc thay họ bị vùi lấp, không gặp thời, nghĩa dũng chỉ phát ra uổng phí, đều không đi vào chính đạo. Như thế há phải là cách ứng biến chính đáng? Chẳng qua là cảnh ngộ đưa đẩy như thế mà thôi.

— Hết —