Liêu Trai: Chàng họ Cơ

Nhà họ Ngạc ở Nam Dương bị hồ ly quấy phá. Tiền bạc đồ đạc thường bị lấy trộm mất. Hễ làm trái ý nó, nó càng phá dữ hơn.

Ông Ngạc có người cháu ngoại là chàng Cơ, một danh sĩ phóng khoáng không câu nệ. Chàng đốt hương khấn thay cho ông, xin hồ ly tha cho, rốt cuộc chẳng ăn thua gì. Chàng lại khấn xin hồ ly bỏ nhà ông ngoại mà sang nhà mình, cũng chẳng thấy linh ứng. Mọi người đều cười chàng. Chàng nói:

— Nó đã biết biến hóa, ắt cũng có lòng người. Ta nhất định sẽ dẫn dắt nó, khiến nó tu thành chính quả.

Cứ vài ngày chàng lại tới khấn một lần. Tuy chẳng thấy hiệu nghiệm gì, nhưng hễ chàng tới đâu, hồ ly không quấy nhiễu chỗ ấy. Vì thế ông Ngạc thường giữ chàng ngủ lại.

Đêm đêm, chàng nhìn lên khoảng không, xin được gặp mặt, càng mời càng tha thiết.

Một hôm, chàng về nhà, ngồi một mình trong thư phòng. Bỗng cửa phòng từ từ tự mở. Chàng đứng dậy kính cẩn nói:

— Anh hồ tới đấy chăng?

Nhưng xung quanh im phăng phắc.

Một đêm khác, cửa lại tự mở. Chàng nói:

— Nếu quả là anh hồ giá lâm, thì đó chính là điều tiểu sinh vẫn khấn cầu. Sao không cho được thấy dung nhan?

Nhưng lại vẫn im lặng.

Trên bàn có hai trăm đồng tiền, sáng ra thì mất. Tối đến, chàng bày thêm mấy trăm đồng nữa. Nửa đêm, nghe tiếng màn vải khẽ động, chàng nói:

— Tới rồi đấy à? Tôi kính cẩn bày sẵn mấy trăm đồng tiền đương thời để anh dùng. Tôi tuy chẳng dư dả gì, nhưng không phải kẻ keo kiệt. Nếu có lúc túng thiếu, cứ nói thẳng ra, cần gì phải lấy trộm?

Một lát sau, xem lại tiền, thấy mất hai trăm. Chàng vẫn để tiền nguyên chỗ cũ, mấy đêm liền không mất nữa.

Có lần con gà luộc định đãi khách bị mất. Tối đến, chàng lại bày thêm rượu bên cạnh. Vậy mà từ đó hồ ly bặt tăm.

Nhưng ở nhà họ Ngạc, nó vẫn quấy phá như cũ. Chàng lại tới khấn:

— Tôi bày tiền thì anh không lấy, bày rượu thì anh không uống. Ông ngoại tôi đã già yếu, đừng quấy mãi ông nữa. Tôi có chút lễ mọn, đêm nay xin cứ tự nhiên mà lấy.

Chàng bèn bày lên bàn mười nghìn đồng tiền, một vò rượu, hai con gà thái sẵn. Chàng nằm ngay bên cạnh. Suốt đêm không có tiếng động gì, tiền và đồ ăn vẫn còn nguyên.

Từ đó, ở nhà ông ngoại, hồ ly cũng không quấy nữa.

Một hôm chàng về muộn, mở cửa thư phòng, thấy trên bàn có một bình rượu, một đĩa gà nướng đầy, và bốn trăm đồng tiền xâu bằng dây đỏ, chính là những thứ đã mất hôm trước. Chàng biết đó là hồ ly đáp lễ.

Ngửi rượu thấy thơm, rót ra thì màu xanh biếc, uống vào thấy đậm đà. Uống hết bình, đã ngà ngà say, chàng bỗng thấy lòng tham trỗi dậy, tự nhiên muốn đi ăn trộm.

Chàng bèn mở cửa đi ra. Nghĩ tới một nhà giàu trong làng, chàng tới đó trèo tường. Tường tuy cao, mà chàng nhảy lên nhảy xuống nhẹ như có cánh. Vào tới thư phòng nhà ấy, chàng lấy trộm một chiếc áo lông điêu và một cái đỉnh vàng rồi ra về. Chàng để đồ ở đầu giường, rồi mới lên gối ngủ.

Trời sáng, chàng mang đồ vào nhà trong. Vợ chàng kinh ngạc hỏi. Chàng ấp úng kể lại, mặt còn ra vẻ vui mừng. Vợ hoảng hốt nói:

— Chàng xưa nay cứng cỏi ngay thẳng, sao bỗng dưng lại đi ăn trộm?

Chàng điềm nhiên, chẳng thấy có gì lạ, lại còn kể hồ ly có tình nghĩa thế nào. Người vợ chợt hiểu ra, nói:

— Ắt là trong rượu có độc của hồ ly rồi.

Nàng nghĩ chu sa có thể trừ tà, bèn mài chu sa hòa vào rượu cho chồng uống.

Chốc lát, chàng bỗng thất thanh kêu lên:

— Sao ta lại đi ăn trộm thế này!

Vợ giải thích nguyên do cho chàng nghe. Chàng ngẩn người, bàng hoàng.

Rồi lại nghe tin nhà giàu kia bị mất trộm, tiếng đồn ầm khắp làng xóm. Chàng cả ngày chẳng ăn uống gì, không biết phải xử trí ra sao. Người vợ bày kế cho chàng, nhân ban đêm ném những thứ ấy qua tường vào nhà người ta. Chàng làm theo. Nhà giàu lấy lại được đồ, việc cũng êm đi.

Năm ấy, chàng đỗ đầu kỳ khảo hạch hằng năm, lại được tiến cử là học trò có phẩm hạnh ưu tú, đáng được thưởng gấp đôi.

Tới ngày công bố, trên xà nhà ở dinh quan học chính có dán một tờ giấy, viết rằng:

"Cơ mỗ làm kẻ trộm, lấy trộm áo lông và đỉnh của nhà mỗ, sao lại gọi là phẩm hạnh ưu tú?"

Xà nhà rất cao, kiễng chân không thể nào dán tới được. Quan học chính lấy làm ngờ, cầm tờ giấy đến hỏi chàng.

Chàng sửng sốt, nghĩ chuyện ấy ngoài vợ mình ra không ai biết. Huống chi dinh quan sâu kín, làm sao người ngoài vào được? Chàng chợt hiểu ra:

— Ắt hẳn là hồ ly làm rồi.

Chàng bèn kể lại đầu đuôi, không giấu giếm điều gì. Quan học chính nghe xong, càng khen ngợi, đối đãi với chàng càng hậu.

Về sau chàng thường tự nghĩ: mình chẳng có lỗi gì với hồ ly, vậy mà nó cứ mấy lần hãm hại mình, có lẽ chỉ vì kẻ tiểu nhân thấy xấu hổ khi chỉ có một mình mình là tiểu nhân mà thôi.

— Hết —