Liêu Trai: Lý Tám Chum

Chàng giám sinh Lý Nguyệt Sinh là con thứ của ông Lý Thăng Vũ.

Ông Thăng Vũ giàu nhất vùng, lấy chum mà chứa vàng, người trong làng gọi ông là "Lý Tám Chum".

Lúc ông nằm bệnh, ông gọi các con tới chia vàng: người anh được tám phần, người em được hai phần. Nguyệt Sinh thất vọng. Ông nói:

— Cha không phải thiên vị thương ghét gì đâu. Cha còn giấu một hầm bạc, phải đợi lúc nào nhà không còn mấy người, mới trao cho con. Đừng vội.

Qua mấy hôm, bệnh ông càng nặng, chỉ còn thoi thóp. Nguyệt Sinh lo nhỡ ra có chuyện gì bất trắc, bèn rình lúc không có ai, tới đầu giường hỏi nhỏ. Ông nói:

— Đời người khổ hay sướng đều có số cả. Con đang hưởng cái phúc có người vợ hiền, nên cha không nên cho con thêm nhiều vàng nữa, kẻo lại thêm tội lỗi cho con.

Nguyên vợ Nguyệt Sinh là bà Xa, hiền đức nhất mực, có cái đức như vợ Hoàn Thiếu Quân, vợ Mạnh Quang thuở xưa, cho nên ông mới nói thế.

Nguyệt Sinh cứ khẩn khoản nài xin. Ông giận, nói:

— Con còn hơn hai mươi năm lận đận chưa trải qua. Dù cha có cho con ngàn lạng vàng, cũng tiêu hết ngay thôi. Chưa tới lúc cùng đường cạn lối, thì đừng mong cha cho!

Nguyệt Sinh vốn rất hiếu thảo, lại kính anh thương em, nên cũng không dám nói thêm.

Không bao lâu, bệnh ông trở nặng, rồi mất. May có người anh hiền, việc chay việc chôn, Nguyệt Sinh không phải tính toán gì.

Nguyệt Sinh lại tính tình thật thà ngây thơ, chẳng bao giờ so đo từng đồng từng cắc. Chàng lại hiếu khách, thích uống rượu, một ngày giục vợ nấu nướng, bày cỗ ba bốn lần, chẳng mấy khi lo tới việc làm ăn trong nhà. Bọn vô lại trong làng thấy chàng nhu nhược, thường xúm vào bóp nặn.

Mấy năm sau, nhà dần sa sút. Lúc túng quẫn, nhờ có anh chu cấp chút ít, nên chưa tới nỗi khốn đốn lắm.

Ít lâu sau, người anh già yếu bệnh tật mà mất, Nguyệt Sinh càng không còn ai đỡ đần, đến nỗi hết cả gạo ăn. Mùa xuân vay, mùa thu trả, ruộng làm được bao nhiêu, vừa đưa lên sân đã hết sạch. Chàng đành bán dần từng mẫu ruộng mà sống, cơ nghiệp càng hao mòn.

Lại mấy năm nữa, vợ và con trai cả lần lượt qua đời. Chàng càng thêm buồn chán, chẳng còn gì làm vui.

Về sau, chàng cưới người vợ góa của một gã buôn dê, họ Từ, mong nhờ được chút vốn liếng của chị ta. Nào ngờ bà Từ tính tình cứng rắn dữ dằn, ngày ngày lấn lướt chàng, đến nỗi chàng không dám qua lại thăm viếng, mừng vui, phúng điếu với bà con bạn bè.

Bỗng một đêm, chàng nằm mơ thấy cha về nói:

— Nay cảnh con gặp phải, đúng là cùng đường cạn lối rồi. Cha từng hứa cho con hầm bạc. Bây giờ thì được rồi đấy.

Chàng hỏi:

— Ở đâu ạ?

Cha nói:

— Ngày mai cha trao cho con.

Tỉnh dậy, chàng lấy làm lạ, nhưng vẫn nghĩ đó chỉ là do nghèo quá mà mơ tưởng.

Hôm sau, chàng đào đất để đắp lại bức tường, thì đào được rất nhiều bạc.

Bấy giờ chàng mới hiểu ra lời cha nói ngày trước, "đợi lúc nhà không còn mấy người", là đợi tới khi người nhà đã chết mất gần một nửa.

— Hết —