Liêu Trai: Nàng hồ ly hay đùa

Vạn Phúc, tên chữ là Tử Tường, người huyện Bác Hưng. Từ nhỏ chàng theo nghiệp đèn sách, nhưng nhà nghèo mà vận lại xấu. Hơn hai mươi tuổi đầu, vẫn chưa đỗ nổi một cái tú tài.

Ở làng chàng có cái lệ xấu: hay đẩy cho nhà giàu phải gánh sưu dịch. Những người thật thà, phúc hậu mà bị gánh việc ấy, nhiều khi tan nát cả cơ nghiệp. Vạn vừa bị đẩy ra gánh dịch. Chàng sợ quá, bỏ trốn lên Tế Nam, thuê một phòng trọ mà ở.

Một đêm, có một người con gái tìm tới, nhan sắc khá đẹp. Vạn ưng ý, ăn ở với nàng, rồi hỏi tên họ. Nàng tự nói:

— Thật ra em là hồ ly. Nhưng em không làm hại anh đâu.

Vạn mừng, chẳng hề nghi ngại. Nàng dặn chàng đừng cho ai ở chung phòng. Thế rồi ngày nào nàng cũng tới, ăn ở với chàng. Mọi thứ cần dùng hằng ngày, chàng đều trông cả vào nàng hồ ly.

Ở được ít lâu, có vài ba người quen tới thăm, thường ngủ lại mấy đêm liền không chịu về. Vạn chán lắm, mà không nỡ đuổi. Bất đắc dĩ, chàng đành nói thật với khách.

Khách xin được một lần thấy dung nhan nàng tiên. Vạn nói lại với nàng. Nàng hồ ly bảo:

— Gặp em làm gì? Em cũng như người thường thôi mà.

Chỉ nghe tiếng nàng, chẳng thấy người đâu.

Trong đám khách có một người tên Tôn Đắc Ngôn, rất giỏi bông đùa. Anh ta cứ nằng nặc đòi gặp, lại nói:

— Được nghe giọng nói ngọt ngào, hồn vía tôi đã bay bổng cả rồi. Sao nàng lại tiếc gì dung nhan, để người ta chỉ nghe tiếng mà tương tư?

Nàng hồ ly cười:

— Thằng cháu ngoan! Mày muốn vẽ chân dung bà cố nhà mày đấy hả?

Chữ "Tôn" trong họ anh ta cũng có nghĩa là cháu, nên cả bọn cười ồ.

Nàng hồ ly lại nói:

— Em là hồ ly, vậy xin kể các vị nghe một chuyện về hồ ly. Các vị có muốn nghe không?

Mọi người dạ ran. Nàng kể:

— Ngày xưa, ở một làng nọ có cái quán trọ, xưa nay vẫn lắm hồ ly, hay hiện ra quấy khách. Khách biết vậy, rủ nhau đừng ngủ ở quán ấy. Được nửa năm, quán vắng tanh. Chủ quán lo lắm, kiêng tuyệt không dám nhắc tới chữ "hồ ly".

Bỗng một hôm có một ông khách phương xa, tự xưng là người nước ngoài, nhìn thấy cửa quán bèn ghé vào nghỉ. Chủ quán mừng rỡ. Vừa mời khách vào cửa, thì có một người qua đường lén bảo khách: "Nhà này có hồ ly đấy". Khách sợ, nói với chủ quán, muốn đi chỗ khác. Chủ quán cố sức thanh minh là không có chuyện đó. Khách mới chịu ở lại.

Khách vào phòng, vừa nằm xuống, thì thấy một bầy chuột từ gầm giường chạy ra. Khách hoảng quá, vùng chạy, kêu ầm lên: "Có hồ ly!" Chủ quán hốt hoảng chạy ra hỏi. Khách giận dữ nói: "Hồ ly làm tổ ở đây, sao ông dám lừa tôi là không có?" Chủ quán lại hỏi: "Ông thấy con gì, hình dạng ra sao?" Khách đáp: "Cái con tôi vừa thấy bé tí ti, chẳng phải con hồ ly, thì chắc chắn là cháu nội của hồ ly!"

Nàng kể xong, cả bàn cười rộ, ai cũng nhìn sang anh chàng họ Tôn.

Tôn nói:

— Đã không cho gặp mặt, thì bọn ta cứ ở lì đây không về, phá cho hai người khỏi gần nhau.

Nàng hồ ly cười:

— Các vị cứ ngủ lại, chẳng sao cả. Chỉ có điều, lỡ có trêu chọc gì, mong các vị đừng để bụng.

Khách sợ nàng bày trò quái ác, bèn cùng nhau ra về. Nhưng cứ vài hôm lại có người tới, đòi nàng hồ ly cười đùa, chọc ghẹo. Nàng hồ ly ăn nói rất có duyên. Hễ mở miệng ra một câu là cả bàn khách ngả nghiêng. Những tay khéo pha trò nhất cũng chẳng ai thắng nổi nàng. Mọi người đùa gọi nàng là "Nàng Hồ".

Một hôm, Vạn bày tiệc lớn. Vạn ngồi ghế chủ. Tôn với hai người khách nữa ngồi hai bên. Trên cùng kê một chiếc sập nhỏ để dành cho nàng hồ ly. Nàng từ chối, nói mình không biết uống rượu. Mọi người mời nàng cứ ngồi nói chuyện cho vui, nàng nhận lời.

Rượu đã được mấy tuần, mọi người gieo xúc xắc làm lệ uống rượu. Một người khách gieo phải mặt phạt, đáng lẽ phải uống. Anh ta đùa, đẩy chén rượu lên chỗ ngồi trên cùng:

— Nàng Hồ tỉnh táo quá, xin nhường nàng uống đỡ một chén.

Nàng hồ ly cười:

— Em vốn không uống. Nhưng xin kể một chuyện xưa, để các vị uống cho thêm vui.

Tôn bịt tai, không muốn nghe. Mấy người khách đều nói:

— Ai chửi xỏ người khác thì bị phạt đấy nhé.

Nàng hồ ly cười:

— Thế em chửi hồ ly thì sao?

Mọi người nói:

— Được.

Thế là ai nấy đều lắng tai nghe. Nàng kể:

— Ngày xưa có một vị đại thần đi sứ sang nước Tóc Đỏ, đội chiếc mũ làm bằng da nách con cáo vào chầu vua nước ấy. Vua trông thấy lấy làm lạ, hỏi: "Da lông con gì mà dày dặn ấm áp thế?" Sứ thần đáp đó là da hồ ly. Vua nói: "Con vật này cả đời ta chưa nghe đến. Chữ hồ viết thế nào?" Sứ thần lấy ngón tay viết lên không trung mà tâu: "Bên phải là một quả dưa to, bên trái là một con chó nhỏ".

Chữ "hồ" là con cáo, viết một bên là chữ "qua", nghĩa là quả dưa, một bên là bộ "khuyển", nghĩa là con chó. Cả chủ lẫn khách lại được một trận cười nghiêng ngả.

Hai người khách kia là anh em nhà họ Trần, người anh tên Sở Kiến, người em tên Sở Văn. Thấy Tôn bị chọc quê quá, họ bèn nói:

— Con hồ ly đực đi đâu mất, mà để con hồ ly cái tha hồ phun nọc độc thế này?

Nàng hồ ly nói:

— Câu chuyện vừa rồi em kể còn chưa hết, thì đã bị một bầy chó sủa làm loạn cả lên. Xin cho em kể nốt.

Rồi nàng kể tiếp:

— Vua nước ấy thấy sứ thần cưỡi một con la, lấy làm lạ lắm. Sứ thần tâu: "Con này do con ngựa đẻ ra". Vua lại càng lạ. Sứ thần tâu tiếp: "Ở Trung Quốc, ngựa đẻ ra la, la lại đẻ ra ngựa con". Vua hỏi kỹ xem thế là thế nào. Sứ thần tâu: "Ngựa đẻ ra la, ấy là thần sở kiến, nghĩa là điều hạ thần tận mắt thấy. Còn la đẻ ra ngựa con, ấy là thần sở văn, nghĩa là điều hạ thần chỉ nghe nói thôi".

"Thần Sở Kiến", "Thần Sở Văn", nghe cứ như "Trần Sở Kiến", "Trần Sở Văn". Cả bàn lại cười ầm.

Mọi người biết mình không địch nổi, bèn giao ước với nhau: từ nay ai còn mở đầu trò chọc ghẹo, thì phải phạt làm chủ một bữa tiệc.

Một lúc sau, ai nấy đã ngà ngà say. Tôn đùa bảo Vạn:

— Tôi ra một vế đối, xin anh đối lại.

Vạn hỏi:

— Vế gì?

Tôn nói:

— Cô kỹ nữ ra cửa thăm người tình: lúc tới cũng "vạn phúc", lúc về cũng "vạn phúc".

"Vạn phúc" là câu chào của con gái khi cúi chào, mà cũng chính là tên của Vạn. Mọi người ngồi nghĩ mãi chưa ra vế đối. Nàng hồ ly cười:

— Em có rồi đây.

Rồi nàng đọc:

— Long vương xuống chiếu tìm người can gián: ba ba cũng "đắc ngôn", rùa cũng "đắc ngôn".

"Đắc ngôn" nghĩa là được phép nói, mà cũng chính là tên Tôn Đắc Ngôn. Mà ba ba với rùa là hai con vật người đời vẫn mượn để chửi nhau. Cả bàn cười lăn ra.

Tôn tức lắm, nói:

— Vừa mới giao ước với nhau xong, sao lại phạm lệ?

Nàng hồ ly cười:

— Lỗi đúng là ở em. Nhưng không có câu ấy thì không đối cho chỉnh được. Mai em bày tiệc, để chuộc lỗi.

Cả bọn cười xoà rồi giải tán. Những chuyện khôi hài của nàng hồ ly, kể ra không hết được.

Ở được mấy tháng, nàng theo Vạn về quê. Tới địa giới Bác Hưng, nàng bảo Vạn:

— Ở đây em có một người họ hàng xa, lâu nay cách trở, không thể không ghé hỏi thăm. Trời sắp tối rồi, anh với em cùng vào ngủ nhờ một đêm, sáng mai hẵng đi.

Vạn hỏi nhà ở đâu, nàng chỉ bảo "không xa". Vạn ngờ là trước đây vùng này vốn không có xóm làng gì, nhưng cũng tạm theo nàng.

Đi chừng hai dặm, quả nhiên thấy một thôn trang, chỗ mà xưa nay chàng chưa hề đi qua. Nàng hồ ly tới gõ cổng. Một ông lão bộc ra mở cửa. Vào trong, thấy cửa trong cửa ngoài lớp lớp, gác nọ gác kia chồng chất, rõ là một nhà thế gia.

Một lát, chủ nhà ra tiếp, có một ông già và một bà già. Hai ông bà vái chào Vạn, mời ngồi. Cỗ bàn bày ra rất thịnh soạn. Họ đối đãi với Vạn như con rể trong nhà. Đêm ấy chàng ngủ lại.

Sáng sớm, nàng hồ ly bảo:

— Em mà đột ngột cùng anh về nhà, e người nhà nghe thấy sẽ sợ. Anh nên về trước, em sẽ tới sau.

Vạn nghe lời, về trước, báo cho người nhà biết. Chẳng bao lâu nàng hồ ly tới, nói cười với Vạn. Ai cũng nghe thấy tiếng, nhưng không ai thấy người.

Một năm sau, Vạn lại có việc lên Tế Nam, nàng hồ ly cũng đi theo. Bỗng có mấy người tìm tới. Nàng hồ ly ra chuyện trò với họ, hỏi han nồng hậu lắm. Rồi nàng bảo Vạn:

— Em vốn là người đất Thiểm. Vì có duyên nợ từ trước với anh, nên mới theo anh bấy lâu nay. Giờ anh em của em đến đây, em phải theo họ về, không thể hầu hạ anh được nữa.

Vạn níu giữ thế nào cũng không được. Rốt cuộc nàng bỏ đi.

— Hết —