Liêu Trai: Quách sinh

Quách sinh là người vùng Đông Sơn trong huyện. Từ nhỏ chàng đã ham đọc sách. Nhưng ở chốn làng núi chẳng có ai để hỏi han sửa chữa, nên đã hơn hai mươi tuổi đầu mà chữ nghĩa vẫn còn sai nhiều.

Trước đó, nhà chàng bị hồ ly quấy. Quần áo, đồ ăn, đồ dùng, thường hay bị mất, chàng khổ sở lắm.

Một đêm chàng đọc sách xong, để quyển sách trên bàn, sáng ra thấy bị hồ ly bôi bẩn lung tung. Có chỗ bị bôi nặng, nhoè nhoẹt đến không nhận ra dòng chữ nào. Chàng đành chọn những bài còn hơi sạch sẽ, gom lại mà đọc, chỉ còn được sáu bảy chục bài. Trong lòng tức tối lắm, mà chẳng biết làm sao.

Chàng lại góp được hơn hai chục bài văn tự làm, định đem đi nhờ các bậc danh sĩ chấm. Sáng ra thức dậy, thấy bài văn bị lật tung trên bàn, mực đặc bôi lên gần hết. Chàng căm lắm.

Vừa lúc có một người họ Vương, có việc lên núi. Vương vốn thân với Quách, bèn tới nhà thăm. Thấy những trang văn bị bôi bẩn, Vương hỏi. Quách kể hết nỗi khổ, rồi lấy những bài văn còn sót ra cho Vương xem.

Vương xem kỹ, thấy những chỗ bị bôi và những chỗ được để lại, hình như có chọn lọc hẳn hoi. Lại lật xem những bài bị bôi, thì toàn là những bài rườm rà, đáng bỏ đi. Vương ngạc nhiên nói:

— Con hồ ly này hình như có ý đấy. Anh chẳng những không nên lo, mà nên coi nó là thầy mới phải.

Mấy tháng sau, Quách xem lại những bài cũ của mình, chợt thấy những chỗ bị bôi quả là rất đúng. Chàng bèn làm hai bài văn theo hai đề, đặt trên bàn, để thử xem điều lạ. Sáng ra, hai bài lại bị bôi.

Hơn một năm sau, hồ ly không bôi bài văn nữa. Nó chỉ lấy mực đặc vẩy thành những chấm to, đầm đìa khắp trang giấy. Quách lấy làm lạ, mang tới hỏi Vương. Vương xem, nói:

— Hồ ly đúng là thầy của anh rồi. Những trang này đem đi thi được đấy.

Năm ấy, quả nhiên chàng đỗ vào trường huyện.

Quách vì thế mang ơn hồ ly, thường bày gà, bày xôi cho hồ ly ăn uống. Mỗi lần mua sách văn mẫu ngoài chợ, chàng không tự chọn, mà để hồ ly quyết định. Nhờ vậy hai kỳ thi liền chàng đều đứng tên trên đầu bảng. Vào trường thi hương, chàng đỗ phó bảng.

Thời ấy, văn của các ông Diệp, ông Mậu bóng bẩy, hoa mỹ, nhà nhà truyền tay, người người ngâm đọc. Quách có một bản chép tay, nâng niu quý báu vô cùng. Bỗng một hôm, bản ấy bị đổ lên cả một bát mực đặc, nhoè nhoẹt gần như không còn chữ nào.

Chàng lại ra đề tự làm văn, tự thấy rất đắc ý, thì cũng bị bôi lem nhem hết. Thế là chàng dần dần không tin hồ ly nữa.

Chẳng bao lâu, trong đợt triều đình chấn chỉnh lối văn, ông Diệp bị bắt. Quách mới lại hơi phục cái nhìn xa của hồ ly.

Nhưng cứ mỗi lần chàng làm xong một bài văn, dụng công khổ sở, thì lại bị bôi bẩn. Chàng tự cho mình đã nhiều lần đứng đầu bảng, lòng tự cao, vì thế càng ngờ hồ ly bậy bạ.

Chàng bèn chép lại những bài trước kia được hồ ly chấm nhiều dấu mực nhất, đặt lên thử. Hồ ly lại bôi sạch cả. Chàng bật cười:

— Thế này thì đúng là bậy bạ thật rồi! Sao trước khen mà nay lại chê?

Từ đó chàng không bày đồ ăn cho hồ ly nữa, lại lấy sách vở khoá cả vào rương.

Sáng ra, thấy niêm phong vẫn nguyên vẹn. Mở ra xem, thì ngoài bìa sách có bốn vạch mực, to hơn ngón tay. Chương thứ nhất có năm vạch, chương thứ hai cũng năm vạch, sau đó thì không còn gì nữa.

Từ đó hồ ly im bặt.

Về sau, Quách đi thi một lần bị xếp hạng tư, hai lần bị xếp hạng năm. Bấy giờ chàng mới hiểu ra, điềm báo đã gửi gắm sẵn trong những vạch mực kia.

— Hết —