Liêu Trai: Thanh Phượng

Họ Cảnh ở Thái Nguyên vốn là một nhà thế gia, dinh thự rộng lớn. Về sau gia thế sa sút, nhà lầu nối nhau liền dãy mà bỏ trống quá nửa. Từ đó sinh ra chuyện quái lạ: cửa nhà trên cứ tự mở tự đóng, người nhà nửa đêm thường hoảng hốt kêu la. Ông Cảnh lo lắm, dọn sang ở biệt thự khác, để một ông già ở lại giữ cổng. Từ đó toà nhà càng thêm hoang phế. Thỉnh thoảng có người nghe trong đó có tiếng cười nói, đàn hát.

Ông Cảnh có người cháu gọi bằng chú tên là Khứ Bệnh, tính ngông nghênh phóng túng, chẳng chịu khuôn phép gì. Chàng dặn ông già giữ cổng hễ nghe thấy gì thì chạy về báo ngay. Một đêm, ông già thấy trên lầu đèn lửa lập loè, chạy về báo. Khứ Bệnh muốn vào xem chuyện lạ. Ông già ngăn, chàng không nghe.

Cửa nẻo trong nhà chàng vốn thuộc lòng, bèn vạch cỏ bồng quanh co mà vào. Lên lầu thì chẳng thấy gì khác lạ. Đi xuyên qua lầu, nghe có tiếng người nói rì rầm. Chàng nhìn trộm, thấy hai cây nến lớn cháy sáng như ban ngày. Một ông già đội mũ nhà nho ngồi quay mặt về hướng nam, một bà già ngồi đối diện, cả hai chừng hơn bốn mươi. Ngồi quay về hướng đông là một chàng trai chừng hai mươi tuổi. Bên phải là một cô gái mới vừa tuổi cài trâm. Thịt thà bày đầy bàn, cả nhà ngồi quây quần cười nói.

Khứ Bệnh xông vào, cười to:

— Có một ông khách không mời mà tới đây!

Cả nhà hoảng hốt chạy trốn. Chỉ có ông già bước ra, quát hỏi:

— Ai dám vào khuê phòng nhà người ta?

— Đây là khuê phòng nhà ta, ông chiếm lấy. Có rượu ngon tự uống, chẳng mời chủ nhà lấy một chén, chẳng hoá ra keo kiệt quá sao?

Ông già nhìn kỹ, nói:

— Ông không phải chủ nhà.

— Ta là anh học trò ngông Cảnh Khứ Bệnh, cháu của chủ nhà đây.

Ông già kính cẩn nói:

— Ngưỡng mộ đại danh đã lâu!

Rồi vái mời chàng vào, gọi người nhà dọn mâm khác. Chàng ngăn lại. Ông già bèn rót rượu mời khách. Chàng nói:

— Chúng ta coi như chỗ thân tình, người trong tiệc không cần lánh mặt, xin mời ra cùng uống.

Ông già gọi:

— Hiếu Nhi!

Chẳng mấy chốc chàng trai từ ngoài bước vào. Ông già nói:

— Đây là thằng con nhà tôi.

Chàng trai vái chào rồi ngồi xuống, hai bên hỏi qua gia thế. Ông già tự xưng:

— Lão họ Hồ.

Khứ Bệnh vốn hào sảng, nói năng như gió, Hiếu Nhi cũng phóng khoáng, hai người chuyện trò thấy rất hợp nhau. Khứ Bệnh hai mươi mốt tuổi, hơn Hiếu Nhi hai tuổi, nên gọi Hiếu Nhi là em. Ông già hỏi:

— Nghe nói ông nội cậu có soạn cuốn Đồ Sơn ngoại truyện, cậu có biết không?

— Có biết.

— Lão là con cháu họ Đồ Sơn. Từ đời Đường về sau, gia phả lão còn nhớ được. Từ đời Ngũ Đại trở về trước thì thất truyền cả. Mong công tử chỉ bảo cho.

Khứ Bệnh kể qua chuyện nàng con gái họ Đồ Sơn giúp vua Vũ trị thuỷ, thêm thắt văn hoa, lời hay tuôn ra như suối. Ông già mừng lắm, bảo con:

— Hôm nay may được nghe điều chưa từng nghe. Công tử cũng chẳng phải người ngoài, con mời mẹ con và Thanh Phượng ra cùng nghe, để biết đức của tổ tiên ta.

Hiếu Nhi vào trong màn. Một lát, bà già cùng cô gái đi ra. Nhìn kỹ thì cô gái dáng mảnh mai mà kiều diễm, mắt long lanh sóng thu mà thông minh, trên đời không có ai đẹp bằng. Ông già chỉ bà già nói:

— Đây là bà nhà tôi.

Lại chỉ cô gái:

— Đây là Thanh Phượng, cháu gái tôi. Con bé khá sáng dạ, nghe thấy gì là nhớ không quên, nên gọi ra cùng nghe.

Khứ Bệnh kể xong thì uống rượu, mắt cứ nhìn cô gái không rời. Cô gái biết, liền cúi đầu xuống. Chàng lén giẫm lên bàn chân nhỏ của nàng dưới gầm bàn. Nàng vội rụt chân lại, cũng không có vẻ giận. Chàng hồn vía bay bổng, không tự chủ được nữa, đập bàn nói:

— Được người vợ như thế này, cho làm vua cũng không đổi!

Bà già thấy chàng dần say, càng ngông, bèn cùng cô gái đứng dậy, vén màn đi vào. Chàng thất vọng, từ biệt ông già ra về. Nhưng trong lòng cứ vấn vương, không sao quên được Thanh Phượng.

Đêm sau chàng lại tới, thì hương lan hương xạ vẫn còn thơm, nhưng chờ suốt đêm vẫn vắng lặng, không nghe một tiếng ho. Chàng về bàn với vợ, muốn đưa cả nhà dọn tới ở, mong được gặp nàng một lần. Vợ không chịu, chàng bèn đi một mình, ngồi đọc sách dưới lầu.

Đêm ấy chàng đang tựa bàn, thì một con quỷ xoã tóc đi vào, mặt đen như sơn, trợn mắt nhìn chàng. Chàng cười, lấy ngón tay chấm mực bôi lên mặt mình, trừng trừng nhìn lại nó. Con quỷ xấu hổ bỏ đi.

Đêm sau, canh đã khuya, chàng tắt đèn định ngủ, chợt nghe sau lầu có tiếng rút then, cửa mở đánh cạch. Chàng vội dậy nhìn trộm, thì cửa đã mở hé. Rồi nghe tiếng bước chân nhỏ nhẹ, có ánh nến từ trong phòng đi ra. Nhìn kỹ thì là Thanh Phượng. Chợt thấy chàng, nàng hoảng hốt lùi lại, vội đóng sập hai cánh cửa. Chàng quỳ thẳng người nói:

— Tôi không quản hiểm nguy, thật là vì nàng. May không có ai khác, được nắm tay nàng cười với nhau một lần, chết cũng không ân hận.

Nàng đứng xa nói vọng ra:

— Tấm tình tha thiết của chàng, thiếp há không biết? Nhưng chú thiếp dạy dỗ trong nhà nghiêm lắm, thiếp không dám vâng lời.

Chàng cố van nài:

— Tôi cũng không dám mong được gần gũi, chỉ được nhìn mặt nàng một lần là đủ.

Nàng có vẻ ưng, mở cửa bước ra. Chàng nắm lấy cánh tay nàng kéo đi, mừng như điên, dắt nhau xuống dưới lầu, ôm nàng đặt lên đùi. Nàng nói:

— May có duyên từ trước, nhưng qua đêm nay thì có nhớ nhau cũng vô ích.

— Vì sao?

— Chú thiếp sợ chàng ngông, nên hoá làm quỷ dữ để doạ, thế mà chàng không hề nao núng. Nay chú đã tìm được chỗ ở khác, cả nhà đều dọn đồ đạc sang nhà mới, chỉ để thiếp ở lại trông nhà, mai là đi rồi.

Nói xong nàng muốn đi, bảo:

— Sợ chú về.

Chàng cố giữ lại, muốn cùng nàng ân ái. Đang lúc giằng co, ông già lẳng lặng bước vào. Nàng xấu hổ sợ hãi không biết giấu mặt vào đâu, cúi đầu dựa vào giường, mân mê dải áo không nói. Ông già giận dữ nói:

— Con hầu hèn hạ làm nhục cả nhà ta! Không mau đi đi, roi vọt sẽ theo sau đấy!

Nàng cúi đầu vội vã đi ra, ông già cũng ra theo. Chàng đi theo lắng nghe, ông già mắng chửi đủ điều. Nghe Thanh Phượng thút thít khóc, lòng chàng đau như cắt, nói to:

— Tội là ở tôi, can gì đến Thanh Phượng? Nếu ông tha cho Phượng, thì dao cưa búa rìu, tôi xin chịu cả!

Hồi lâu vắng lặng, chàng đành về ngủ. Từ đó trong nhà không còn nghe tiếng động gì nữa.

Ông chú Khứ Bệnh nghe chuyện lấy làm lạ, bằng lòng bán nhà cho chàng ở, không kể giá cả. Chàng mừng, đưa cả nhà dọn tới. Ở hơn một năm, rất thảnh thơi, nhưng chàng chưa lúc nào quên được Thanh Phượng.

Gặp tiết Thanh minh, chàng đi tảo mộ về, thấy hai con cáo nhỏ bị chó đuổi gấp. Một con chạy vào bụi rậm trốn mất, một con thì cuống cuồng trên đường. Trông thấy chàng, nó quấn quýt kêu thảm thiết, cụp tai rụt đầu, như xin chàng cứu. Chàng thương, vén vạt áo bế nó về nhà. Đóng cửa lại, đặt lên giường, thì hoá ra là Thanh Phượng.

Chàng mừng lắm, hỏi han an ủi. Nàng nói:

— Vừa rồi đang chơi với con hầu, gặp phải tai hoạ này. Nếu không có chàng, hẳn đã chôn trong bụng chó. Mong chàng đừng vì thiếp là loài khác mà ghét bỏ.

— Ngày ngày nhớ nàng, cả trong mộng cũng vấn vương. Gặp được nàng như bắt được của quý, ghét bỏ gì đâu!

— Đây cũng là số trời. Không vì nạn này thì sao theo được chàng? Thế cũng là may, con hầu ắt tưởng thiếp đã chết, thiếp có thể cùng chàng giữ lời ước lâu dài.

Chàng mừng, dọn một gian nhà riêng cho nàng ở.

Được hơn hai năm, một đêm chàng đang đọc sách, Hiếu Nhi bỗng bước vào. Chàng ngừng đọc, ngạc nhiên hỏi từ đâu tới. Hiếu Nhi quỳ sụp xuống, buồn rầu nói:

— Cha em gặp tai hoạ bất ngờ, ngoài anh ra không ai cứu được. Cha muốn tự tới cầu xin, lại sợ anh không nhận, nên sai em tới.

— Chuyện gì?

— Anh có quen Mạc Tam Lang không?

— Đó là con nhà bạn đồng khoa với ta.

— Mai cậu ta sẽ đi qua đây. Nếu có mang theo con cáo săn được, mong anh xin giữ lại.

Chàng nói:

— Nỗi nhục dưới lầu năm ấy, ta vẫn còn canh cánh trong lòng, chuyện khác ta không dám dự vào. Nhất định muốn ta góp chút sức mọn, thì phải có Thanh Phượng tới mới được!

Hiếu Nhi rơi nước mắt nói:

— Em Phượng đã chết ngoài đồng ba năm rồi!

Chàng phủi áo nói:

— Đã vậy thì mối hận càng sâu thêm!

Rồi cầm sách ngâm to, chẳng thèm nhìn tới. Hiếu Nhi đứng dậy, khóc nấc lên, che mặt mà đi.

Chàng tới chỗ Thanh Phượng, kể lại chuyện. Nàng tái mặt hỏi:

— Chàng có cứu không?

— Cứu thì cứu chứ. Ban nãy không nhận lời, chẳng qua là trả lại cái trò ngang ngược ngày trước thôi.

Nàng mừng nói:

— Thiếp mồ côi từ nhỏ, nhờ chú nuôi nấng nên người. Ngày trước tuy bị chú mắng, nhưng đó là phép nhà phải thế.

— Đúng vậy, có điều vẫn khiến người ta không khỏi để bụng. Nếu nàng chết thật thì ta quyết không cứu.

Nàng cười:

— Nhẫn tâm quá!

Hôm sau, Mạc Tam Lang quả nhiên tới, ngực đeo giáp chạm, lưng đeo túi cung da hổ, đầy tớ theo hầu rất oai vệ. Chàng ra cổng đón. Thấy thú săn được rất nhiều, trong đó có một con cáo đen, máu đỏ thẫm cả bộ lông. Chàng sờ vào, da thịt vẫn còn ấm. Chàng bèn nói thác là áo cừu của mình đã rách, xin tấm da ấy để vá. Mạc vui vẻ cởi ra tặng. Chàng liền đưa cho Thanh Phượng, rồi ra uống rượu với khách.

Khách về rồi, Thanh Phượng ôm con cáo vào lòng. Ba ngày sau nó tỉnh lại, trở mình hoá thành ông già. Ông mừng rỡ nhìn cô gái nói:

— Ta vẫn bảo con không chết, nay quả nhiên đúng thế.

Nàng bảo Khứ Bệnh:

— Nếu chàng thương thiếp, xin cho mượn lại toà lầu, để thiếp được báo đáp ơn nuôi dưỡng.

Chàng nhận lời. Ông già đỏ mặt cảm tạ rồi từ biệt. Đêm đến, cả nhà ông quả nhiên dọn tới. Từ đó hai nhà như cha con một nhà, không còn chút ngờ vực nào. Chàng ở trong thư phòng, Hiếu Nhi thường tới cùng chuyện trò ăn uống. Con trai vợ cả của chàng dần lớn, chàng nhờ Hiếu Nhi dạy học. Hiếu Nhi dạy dỗ từ tốn có phương pháp, ra dáng một người thầy giỏi.

— Hết —